null Beeld

ColumnPatrick Jansen

Stop met de smoezen: een goede bosbeheerder verkoopt geen brandhout

Patrick Jansen

Gastekorten zorgen dezer dagen voor veel ophef. Eerst waren er zorgen over mensen met lage inkomens en slecht geïsoleerde huizen die de energierekening niet meer konden betalen. Toen kwam de verontwaardiging over extra gaswinning uit de velden onder het zakkende Groningen.

Waar ik graag meer ophef over zou willen zien is dat velen het huis met hout zijn gaan verwarmen om kosten te besparen. Er is een run op brandhout. Schoorsteenvegers en handelaren in brandhout, haarden en houtkachels draaien overuren.

Dat is een probleem. Hout verstoken voor energieopwekking is zeer inefficiënt en slecht voor de luchtkwaliteit. Het is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor een kwart van de fijnstofuitstoot. Het RIVM gaf de afgelopen maanden meermaals een ‘stookalert’ af omdat de lucht te smerig werd. Vooral binnen de bebouwde kom is de vervuiling ernstig.

Zelfs de kromste bomen hebben nu handelswaarde

Ook schaadt de grote vraag naar brandhout de natuur. De hoge prijzen vergroten namelijk de prikkel om niet alleen hout te oogsten voor duurzame toepassingen zoals de bouw – wat goed verdedigbaar is – maar ook voor brandhout. Die prikkel komt bovenop de gierende vraag naar biomassa voor energiecentrales. Zelfs de knoestigste en kromste bomen hebben nu handelswaarde. Meer dan een kwart van de houtoogst uit onze bossen betreft brandhout.

Bosbeheerders hebben veel redenen om bomen te vellen, ook in beschermde natuurgebieden. Bomen moeten om omdat ze gevaarlijk worden – er is altijd wel een pad in de buurt. Er moet licht op de bodem komen voor bosplanten en vlinders. Monotoon bos moet gevarieerder worden, ‘toekomstbestendig’ of ‘klimaatbestendig’. Er moet gedund worden om toekomstbomen ruimte te geven.

Dood hout in het bos is een bron van leven. Beeld Patrick Jansen
Dood hout in het bos is een bron van leven.Beeld Patrick Jansen

Deze ingrepen zijn vaak goed te verdedigen en soms echt nodig. Wat echter niet oké is als gevelde bomen vervolgens worden afgevoerd en verkocht als brandhout, onder de noemer “resthout dat bij het beheer vrijkomt”.

Bosecosystemen kennen namelijk geen resthout. Alles wordt benut. Er is een leger gespecialiseerde organismen die de voedingsstoffen uit het hout in de kringloop houden en de bosbodem opbouwen. Oude en aftakelende bomen en dood hout huisvesten daardoor bijzonder veel biodiversiteit. Bijna de helft van de bosgebonden soorten is ervan afhankelijk. Bomen afvoeren als brandhout ondermijnt deze natuurlijke rijkdom.

Het geld is nodig

Inmiddels ben ik allergisch voor de smoezen voor de verkoop van brandhout uit bossen. “We gebruiken alleen resthout”. “We oogsten minder dan de bijgroei.” “We volgen de gedragscode voor duurzaam bosbeheer.” De werkelijke reden is: het geld is nodig, want de natuurbeheersubsidie is te laag.

In de nieuwe Bossenstrategie onderkent het kabinet dat in de Nederlandse bossen veel te weinig oude en aftakelende bomen en dood hout aanwezig zijn. Ze suggereert dat de provincies de subsidieregelingen voor natuurbeheer zo aanpassen dat dood hout wordt gestimuleerd.

Ik vind dat de overheid met iets concreters moet komen: de beheersubsidie moet verplicht omhoog en het moet verboden worden om brandhout uit beschermde bossen te halen. Tot die tijd kunt u helpen door geen hout uit de natuur te kopen. En liever nog: door helemaal geen hout te verstoken.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden