Sterilisatie als statement

Beeld Maartje Geels

Trouw-columnist Tinkebell heeft zich onlangs laten steriliseren om een wel heel bijzondere reden. Het fosfaat raakt op.

Dit moet je even uitleggen.
"Negen maanden geleden liep ik de Wageningse wetenschapper Wouter de Heij tegen het lijf. In een lang gesprek over voedsel kwam ook het dreigende fosfaattekort aan de orde. Dat mineraal - het wordt gewonnen in mijnen - is onmisbaar voor de productie van ons voedsel, werd me duidelijk. Het is een essentieel onderdeel van kunstmest. Met een fors groeiende wereldbevolking moet de voedselproductie verdubbeld worden in de komende veertig jaar. Dat kan niet zonder fosfaat."

Dat fosfaat is aan het opraken.
"Ja. Er is volgens De Heij nog voor tussen de dertig en honderd jaar voorraad. De wereldbevolking groeit maar door, naar 9 miljard in 2050. De welvaart van velen van hen zal stijgen. Daardoor willen al die mensen steeds meer en vooral luxer eten, met elke dag vlees. Zonder fosfaat, dus biologisch, kunnen we 1,5 miljard mensen voeden. Als we fosfaat terugwinnen uit poep en plas kunnen we maximaal 4,5 miljard mensen voeden, zegt De Heij. Niet meer. Ik schrok daar enorm van. Toen mij werd gevraagd om voor het World Food Festival een kunstproject te bedenken over de toekomst van ons voedsel, besloot ik een film te maken met fosfaat als leidraad."

Je hebt een aantal wetenschappers en politici geïnterviewd voor je film. Wat zeggen die erover?
"Er komt een genuanceerder beeld naar voren. De Heij's opvattingen blijken al te zwart-wit. Het is erg lastig om een goede prognose te geven. Er zijn wel meer mijnen, maar het fosfaat daaruit is veel lastiger te winnen. Er is dus wel iets aan te doen, maar dan moet je het dreigende tekort aan fosfaat prioriteit geven. Ik heb weinig vertrouwen in de politiek. Die is te veel met de korte termijn bezig. Daarom wil ik met die film een statement afgeven. Het is een urgent probleem, daar wil ik meer bekendheid aan geven."

Je bent inmiddels 34 jaar en hebt geen kinderen. Sterilisatie is dan een wel heel radicale consequentie. De film eindigt met de operatie.
"Er is geen alternatief. Ik heb er best over nagedacht en en mijn voornemen gedeeld met mijn naasten, maar niemand kon mijn keuze weerleggen. Ze kennen mij ook. Ik ben altijd radicaal geweest in mijn keuzes, en als de consequentie is me van kinderen te onthouden, dan doe ik daar geen concessies aan. Er zijn gewoon te veel mensen op de wereld. Veel vrouwen die aanvankelijk geen kinderen willen, gaan toch twijfelen als ze 36, 37 jaar worden. Dat wilde ik met deze stap voorkomen."

Beeld anp

Wouter van der Weijden is voorzitter van het Platform Landbouw, Innovatie en Samenleving, dat drie jaar geleden uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar het fosfaatprobleem. Hoe groot is volgens hem dit probleem?

Is het echt zo ernstig?
"Het is lastig te duiden. De schattingen veranderen steeds. In bepaalde studies worden de voorraden van Marokko, de grootste producent, drastisch verhoogd, en die van China, de andere grote producent, verlaagd. Andere onderzoeken laten een heel ander beeld zien. Ik weet niet hoe betrouwbaar al die schattingen zijn. Maar afgezien daarvan, fosfaat is van cruciaal belang voor landbouw en voedsel en het is een eindige grondstof, dus de boodschap is zeker niet: ga maar rustig slapen."

Fosfaat kan ook worden teruggewonnen.
"Ja, dat is het positieve. Het verdwijnt niet, het blijft altijd beschikbaar, maar raakt wel verdund. Een groot deel zit in ons voedsel en gaat via riool en vuilverbranding verloren. Als je het opvangt, kun je het er weer uithalen. Nederland loopt daarin voorop. In Noord-Brabant wordt fosfaat herwonnen uit zuiveringsslib. En er wordt geprobeerd het terug te winnen uit mestoverschotten en vuilverbranding. Dat kost wel veel energie. In feite is het fosfaatprobleem dus een energie- en een financieel probleem. Dat maakt het al een stuk relatiever."

Leg eens uit.
"Bij een hoge prijs van fosfaat wordt het aantrekkelijker om het terug te winnen. Dat geldt eveneens voor de primaire winning. Er zijn meer mijnen dan die in Marokko of China. Die voorraden zijn vaak lastiger te winnen en de kwaliteit is lager. Als de prijs hoog genoeg is en er is de juiste technologie voorhanden, dan kunnen ook die lastige voorraden worden gebruikt. Vergelijk het met olie. Dat wordt vanwege de hoge prijs inmiddels ook gewonnen op moeilijke plekken zoals zeebodems. Maar er is wel meer milieuschade"

Conclusie?
"De beschikbaarheid van fosfaat is een probleem dat absoluut aandacht verdient, maar het is relatief. De termijn die Tinkebell noemt waarin fosfaat opraakt, lijkt achterhaald. Maar er zijn ook andere goede argumenten om de bevolkingsgroei af te remmen, zoals de opwarming van de aarde. Dus het signaal dat ze geeft, vind ik prima."

Het World Food Festival in Rotterdam begint woensdag en eindigt 27 oktober. Meer informatie vindt u hier.

 
Het mineraal fosfaat - gewonnen in mijnen - is onmisbaar voor de productie van ons voedsel
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden