Zintuiglijke urbanisatie

Stedelijke stilte maakt gezond en gelukkig: ‘Geluid is vaak een ondergeschoven kindje in stadsplanning’

Een stadspark in Portland waar dr. Kenya Williams het geluidsniveau meet. Beeld Eline van Nes
Een stadspark in Portland waar dr. Kenya Williams het geluidsniveau meet.Beeld Eline van Nes

Stilte in de stad is vaak ver te zoeken. Maar de roep om stilte krijgt een luidere stem. De Amerikaanse onderzoeker Kenya Williams pleit voor meer afwezigheid van geluid. Welke stad volgt Taipeh?

Wanneer we stilstaan, is het eenvoudig alle verschillende geluiden te onderscheiden. Vanuit een boom krast een kraai, verderop bij de parkeerplaats klinkt een dichtslaand autoportier, een stel met hond loopt pratend voorbij, de wind steekt ruisend op. Onder dat alles klinkt een monotoon schuivend geluid uit de verte: de snelweg I5 – die van Seattle via Portland naar San Francisco loopt.

Kortom, stil is het hier niet. Maar voor dr. Kenya Williams, die op deze zonnige zaterdagochtend het geluidsniveau in dit stadspark in Portland meet, maakt dat niet uit. “Stadsstilte hoeft niet perfect stil te zijn”, legt hij uit. “Het gaat om geluidskwaliteit. De snelweg is ver genoeg om een gevoel van een ruisende branding te geven. Dat ik de vogels nu zo duidelijk hoor, betekent dat het hier relatief erg stil is.”

Even zegt Williams niets en wijst op zijn meter, die schommelt tussen de 40 en 45 decibel. Een paar meter verderop, in een kommetje in het boslandschap, blijft de teller rond de 35 decibel steken. Ter vergelijking: een elektrische tandenborstel produceert zo’n 60 decibel, een auto die over een snelweg raast zorgt voor ongeveer 70 decibel aan ruis.

Dr. Kenya Williams: 'Hogere inkomens genieten van dit soort natuurstilte. Kinderen van lage inkomens, vaak zwarte families, wonen in omgevingen met veel meer geluid.' Beeld Eline van Nes
Dr. Kenya Williams: 'Hogere inkomens genieten van dit soort natuurstilte. Kinderen van lage inkomens, vaak zwarte families, wonen in omgevingen met veel meer geluid.'Beeld Eline van Nes

Williams promoveerde op zintuiglijke urbanisatie – wat neerkomt op het onderzoeken van de manier waarop je een stad via alle zintuigen ervaart. Hier in Portland (inclusief voorsteden ruim twee miljoen inwoners) zoekt hij naar stedelijke stilte voor de organisatie Quiet Parks International, met als doel uiteindelijk een stiltezone aan te wijzen. Volgens Williams is dat belangrijk voor de gezondheid en beleving van bewoners. Steden worden veelal ingericht op praktische leefbaarheid en visuele elementen, zoals een skyline of statige lanen.

“Een café met terras aan de waterkant is mooi”, zegt Williams “Maar als je daar stilstaand water ruikt terwijl er achter je irritant geluid is, dan wordt alles anders. Het gaat om de complete ervaring. En ik merk in mijn werk met stadsbesturen dat geluid vaak nog een ondergeschoven kindje is in stadsplanning.”

Quiet Parks Internationals (QPI) is een organisatie die zich wereldwijd inzet voor het belang van stilte. “Het viel ons op dat je nergens een database had met onderzoek naar stilte”, vertelt medeoprichter Tim Gallati vanuit zijn huis in Los Angeles. “De Wereldgezondheidsorganisatie kijkt vooral naar lawaai en gehoorverlies, maar niet naar de baten van stilte en natuurlijk geluid.”

Negatieve effecten

Nadat hij in het noorden van Californië en in Massachusetts een tijd intern in cisterziënzerkloosters de weldaad van het ervaren van stilte in groepsverband had ervaren, dook Gallati in de wetenschappelijke literatuur over stilte. Hij merkte op dat onderzoeken meestal gericht zijn op de negatieve effecten van geluid op mensen.

“Er zijn verschillende voordelen van stilte”, vertelt Gallati enthousiast. “Het eerste effect is gelijk meetbaar, binnen een minuut. De hartslag gaat omlaag. Maar ook op langere termijn zie je het effect van stilte terug: in betere cognitieve vaardigheden, in de neurogenese (het aanmaken van zenuwcellen, red.).”

In 2019 was Gallati betrokken bij de oprichting van QPI, samen met een groep stilte-enthousiastelingen. Zij willen de komende jaren tientallen plekken tot stiltezone laten uitroepen, zoals die waarvoor Kenya Williams momenteel in Portland verschillende locaties onderzoekt. In Taipei, in het Aziatische Taiwan, heeft QPI de eerste grote overwinning geboekt. In juni vorig jaar werd daar het stadspark Yangminshan National Park tot stiltepark uitgeroepen, na lobbywerk door radiopresentatrice Laila Fan.

Dr. Kenya Williams: 'Stilte viedt vele voordelen'. Beeld Eline van Nes
Dr. Kenya Williams: 'Stilte viedt vele voordelen'.Beeld Eline van Nes

“Dat de coronapandemie uitbrak, heeft me veel geholpen”, vertelt Fan via Skype, vanaf haar ontbijttafel in Taipei. “Daardoor stond de overheid open voor onze boodschap wat gezond is voor mensen. Ze begrepen dat we allemaal meer moeten luisteren naar de natuur. Dat we niet boven de natuur staan, maar er gelijk aan zijn.”

Het begin van een connectie

Praktisch gezien betekent een toekenning van QPI dat er in het begin van het park borden staan met uitleg over het belang van stilte, en onderweg staan palen met daarop spreuken: ‘Als je luistert, dan praat de natuur’ en ‘Luisteren is het begin van een connectie’. Daarnaast is een stiltewandeling uitgezet waarbij wandelaars zich op een specifiek element kunnen richten: ze luisteren naar de verschillende vormen waarin wind geluid maakt, of juist naar water dat in de beekjes van het park kabbelt of klettert. Volgens Fan werkt het, parkbezoekers letten op wat zij om zich heen horen, in plaats van dat zij muziek afspelen op hun telefoon.

“Er wonen zeven miljoen mensen in deze regio”, vertelt Fan. “We moeten mensen opnieuw leren wat stilte is. In zo’n chaotische omgeving weten mensen anders niet hoe ze stil moeten zijn. Je kan de manier waarop mensen denken veranderen.”

In Portland is Williams intussen een volgend stadspark ingelopen, ook kandidaat op zijn lijst om benoemd te worden tot stiltegebied. Ook al ligt dit park midden in een woonwijk, je hebt gelijk het gevoel in een bos te staan: de bomen reiken hoog, water ruist langs rotsen. Williams wijst omhoog, naar een huis dat over het park uitkijkt.

Een stadspark in Portland waar dr. Kenya Williams het geluidsniveau meet. Beeld Eline van Nes
Een stadspark in Portland waar dr. Kenya Williams het geluidsniveau meet.Beeld Eline van Nes

“Hogere inkomens genieten van dit soort natuurstilte. Kinderen van lage inkomens, vaak zwarte families, wonen in omgevingen met veel meer geluid”, zegt Williams.

Omdat hij zelf zwart is, houdt het klassenverschil hem sterk bezig. Hij vertelt over een snelweg, de I84, waartegen geprotesteerd werd. Het gevolg daarvan was dat de snelweg door een andere wijk werd aangelegd, waar meer arme en zwarte mensen wonen. Voor Williams is het een schrijnend voorbeeld van ongelijkheid in stedelijke geluidservaring.

Nationale discussie

Door als organisatie een park in Portland tot stiltezone uit te roepen, hoopt Williams een nationale discussie op gang te helpen over geluidsgelijkheid. Er is niets in de wet dat geluid verbiedt, behalve bijvoorbeeld bij een kapotte uitlaat van een auto. “Je hebt kinderen die slecht slapen door alles wat ze buiten horen. Dat moet echt anders”, vindt Williams.

De eerste stap tot geluidsgelijkheid is wat hem betreft dat mensen stilte waarderen; als een publiek goed, net als schoon drinkwater en een schone lucht. Hij kijkt even om zich heen, naar het kabbelende beekje waar we bij in de buurt staan. Hij zegt: “Pas als je stilte begrijpt, begrijp je geluid.”

Lees ook:

Geen vliegtuigen, volop vogelgefluit: wat de afwezigheid van herrie met ons doet

Hoort u het ook, de afwezigheid van herrie? Amper vliegtuigen, geen gebral in de straten en volop vogelgefluit. Wat brengt die stilte ons?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden