Zwerfafval

Statiegeld lijkt te helpen: 70 procent minder plastic flesjes op straat gevonden

null Beeld Hollandse Hoogte / Marcel Krijgsman
Beeld Hollandse Hoogte / Marcel Krijgsman

Het aandeel plastic flesjes in het zwerfafval is met 70 procent afgenomen sinds de invoering van statiegeld hierop, halverwege 2021, zo blijkt uit een analyse van Zwerfinator Dirk Groot.

Onno Havermans

Statiegeld werkt, concludeert Zwerfinator Dirk Groot in een analyse van vijf jaar zwerfafval rapen en de daarin aanwezige drankverpakkingen sorteren. Het aandeel plastic flesjes is snel afgenomen sinds er vanaf juli vorig jaar 15 cent statiegeld op zit. Groot constateerde deze trend al aan het begin van de herfst en ziet nu bevestiging in de cijfers.

In het laatste kwartaal van afgelopen jaar vond Groot 65 procent minder plastic flesjes per kilometer dan het gemiddelde over de periode januari 2017 tot juli 2021. Dat is zelfs 70,2 procent in vergelijking met de laatste kwartalen van 2017, 2018, 2019 en 2020. Groot vindt aan het einde van het jaar altijd meer drankverpakkingen omdat ze beter zichtbaar zijn na bladverlies van struiken en het maaien van bermen. Tussen 2017 en 2020 raapte hij gemiddeld 9,7 flesjes per kilometer, de afgelopen drie maanden slechts 2,7.

‘Een opmerkelijk snel effect’

Toenmalig staatsecretaris Stientje van Veldhoven stelde vier jaar geleden aan het bedrijfsleven de eis om het aandeel plastic flesjes in het zwerfafval vóór 2020 met 70 procent terug te brengen. Toen dat niet lukte, voerde ze het statiegeld in.

De Zwerfinator doet sinds 2016 systematisch onderzoek voor bedrijven en gemeenten. Rijkswaterstaat maakt sinds 2019 gebruik van zijn rapportages in de monitoring van zwerfafval in Nederland. Vanaf 2017 legde hij 88.888 drankverpakkingen vast, die werden geraapt over een afstand van 2512,5 kilometer, afgelegd in meermalen gelopen routes in 56 gemeenten op 575 dagen.

“Statiegeld heeft zichzelf al jarenlang bewezen in andere landen, dus het is op zich niet echt een wonder dat het hier ook werkt”, zegt Groot. Toch noemt hij het snelle effect in Nederland opmerkelijk, omdat de wetgeving onduidelijk is. Plastic flesjes met zuivel en fruitsap zijn uitgezonderd, waardoor verschil kan ontstaan tussen twee identieke flesjes – wel statiegeld op het ene en niet op het andere – zoals tv-programma Kassa in november liet zien.

Ook zijn er nog geen inzamelpunten op trein- en benzinestations en levert het scannen van de barcode soms problemen op, doordat etiketten te gemakkelijk loslaten of een machine een geplette fles niet herkent.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

‘Met de blikjes gaan we een grote klapper maken’

De verwachtte verschuiving van plastic flesjes naar geplastificeerde drankkartons en blikjes kwam niet uit, zo blijkt uit Groots analyse. Enkele bedrijven kwamen in het najaar terug op de invoering van drankkartons voor water. Er kwamen dus geen andere drankverpakkingen, maar de hoeveelheid daarvan nam ook niet af. Daarmee is de verhouding van 2,5 keer meer blikjes dan flesjes veranderd in bijna tien keer meer blikjes dan flesjes.

Over een jaar staat ook op blikjes statiegeld. “Dan gaan we echt een grote klapper maken”, verwacht Groot, hoewel de inzameling nog niet is geregeld. Supermarkten willen de blikjes niet innemen zoals ze wel met plastic flesjes doen. Het Afvalfonds kwam eind december met een plan voor aparte inzamelpunten, dichtbij winkels. Dat leidde tot stevige kritiek van zes milieuorganisaties, die dit een consumentonvriendelijke oplossing vinden, die zwerfafval in de hand werkt.

Groot deelt die kritiek, maar hij verwacht dat zogeheten statiegeldlopers straks letterlijk geld zien in het afval op straat. “Die gaan gewoon op zoek en ze leveren hun buit dan met zakken tegelijk ergens in. Met alleen statiegeld op plastic flesjes levert het nog niet veel op, maar toch ben ik al een paar mensen tegengekomen die het doen.”

Lees ook:

Wat we kunnen leren van de succesvolle Purmerendse aanpak van zwerfafval

Voor het vierde jaar op rij is de hoeveelheid zwerfafval in Purmerend gedaald. Wat kunnen andere gemeenten hiervan leren?

Afval rapen blijft nog wel dweilen met de kraan open

Wanneer mijn vrouw en ik op pad gaan, duikt zij meestal al snel naar de grond. Niet om een bijzondere plant of een mooi insect te bekijken, maar omdat er zwerfafval blinkt.

Vanaf volgende week kunnen we eindelijk ook kleine plastic flesjes inzamelen bij statiegeldacties

De tweet van Zwerfinator Dirk Groot gaat veelvuldig rond. ‘Historisch! Een plastic flesje van Coca Cola met statiegeld.’ Vanaf volgende week donderdag is dat verplicht. Wat betekent dat?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden