Zwerfafval

Statiegeld heeft meteen effect: minder plastic flesjes in zwerfafval

Een statiegeldmachine. Ook voor kleine flesjes moet sinds 1 juli statiegeld betaald worden.  Beeld ANP
Een statiegeldmachine. Ook voor kleine flesjes moet sinds 1 juli statiegeld betaald worden.Beeld ANP

Statiegeld op kleine plastic flesjes heeft meteen effect op de hoeveelheid zwerfafval, zeggen ervaren rapers aan de vooravond van World Cleanup Day.

Er liggen minder kleine plastic flesjes op straat. De invoering van statiegeld per 1 juli heeft direct resultaat, constateert Zwerfinator Dirk Groot uit Purmerend. “Voor de zomer vond ik gemiddeld 8,5 flesjes per kilometer, nu zijn dat er 4,8. Op 20 procent van wat ik vind, zit statiegeld, de rest is of ouwe meuk of van sap, zuivel of alcoholhoudend.” Groot ruimde met zijn grijper en afvalzak vanaf juli zwerfafval op over een afstand 212 kilometer in Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Cuijk, Delft, Deventer, Dordrecht, Eelderwolde, Goes, Hoorn, Osdorp, Purmerend en Utrecht.

De Delftse ‘zwerfafvalpakker’(sinds 2003) Henk Tetteroo ziet dezelfde trend. “Dit is positief nieuws, het scheelt echt een slok op een borrel.” Plastic Soup Surfer Merijn Tinga verwacht dat er zaterdag tijdens World Cleanup Day veel minder plastic flesjes zullen worden opgeruimd dan voorgaande edities.

Vanaf 1 juli is een klein plastic flesje water of frisdrank 15 cent duurder; wie het flesje inlevert bij de supermarkt krijgt die 15 cent terug. Het kabinet besloot dit vorig jaar, nadat het bedrijfsleven er niet in was geslaagd om met eigen maatregelen het aandeel plastic flesjes in het zwerfafval drastisch te verminderen. Dat doel is met statiegeld wel snel haalbaar, zo blijkt uit de eerste meetresultaten van ervaren rapers Groot en Tetteroo.

Beiden registreren al jarenlang het zwerfafval dat ze opruimen en de vindplaatsen ervan. Tetteroo verwerkt zijn resultaten in het persoonlijk duurzaam verslag dat hij jaarlijks opstelt. Groot adviseert diverse bedrijven over het tegengaan van zwerfafval, terwijl Rijkswaterstaat in haar monitoring gebruik maakt van zijn rapporten.

Grafiek van Zwerfinator Dirk Groot met het gemiddeld aantal flesjes per kilometer op zijn vaste routes in verschillende steden in Nederland. Beeld Dirk Groot
Grafiek van Zwerfinator Dirk Groot met het gemiddeld aantal flesjes per kilometer op zijn vaste routes in verschillende steden in Nederland.Beeld Dirk Groot

Veel blikjes

De rapers zien de samenstelling van het zwerfafval duidelijk veranderen sinds 1 juli. Nu er minder plastic rondslingert, vallen de vele blikjes des te meer op. “De verhouding is veranderd van 2,7 keer zoveel blikjes naar zes keer zoveel blikjes als plastic flesjes”, zegt Groot. “En dat is niet omdat het aantal blikjes opeens is toegenomen.”

Tetteroo raapt ongeveer 7000 blikjes en 2700 flesjes per jaar, plus rond vijftig statiegeldflessen. “De verhoudingen waren jarenlang hetzelfde, maar ze gaan nu veranderen. In al die jaren raapte ik heel weinig afval met statiegeld, want dat brengen mensen terug naar de winkel omdat het wat waard is.” Hij noemt het om die reden ‘volstrekt onverantwoord’ dat producenten het statiegeld op plastic flesjes jarenlang hebben tegengehouden “en dat de politiek het op z’n beloop liet dat fabrieken zoveel rotzooi achterlaten”.

15 cent statiegeld op blikjes

Begin dit jaar kondigde toenmalig staatssecretaris van milieu Stientje van Veldhoven aan dat vanaf 31 december 2022 ook op blikjes 15 cent statiegeld zal worden geheven. Ook voor blikjes heeft de industrie de tijd gekregen om haar aandeel in het zwerfafval terug te brengen. Uit monitoring van Rijkswaterstaat (en dus van Groot) bleek vorig jaar echter dat het aandeel blikjes op straat juist was toegenomen. De bedrijven krijgen nu alleen nog tijd om zich op het statiegeldsysteem voor te bereiden.

“We moeten als de wiedeweerga statiegeld op blikjes invoeren en niet nog langer wachten”, vindt Tetteroo. “Ik raapte tot begin dit jaar in totaal al 88.500 blikjes. Als het statiegeld pas eind volgend jaar wordt ingevoerd, haal ik de 100.000. Daarvan is 70 tot 80 procent van energiedrankjes, waarvan heel veel Red Bull. Dat laat volgens mij zien hoe lamlendig de gebruiker van die drankjes wordt.”

Knijpflesjes en kartonnen pakken

Zwerfinator Groot verwacht dat de samenstelling van het zwerfafval nog meer zal veranderen doordat producenten overschakelen op knijpflesjes en kartonnen pakken. “Ook vind ik sinds twee jaar kleine plastic wijnflesjes.” Een aanzienlijk deel van de statiegeldflesjes die hij vindt, is zonder etiket met streepjescode of dermate beschadigd dat ze niet meer door de machines worden geaccepteerd. “Niet elke supermarkt wil die beschadigde flesjes alsnog handmatig innemen. Daardoor komen ze niet bij de recycling en dat heb je wel nodig als je de ambitieuze doelen van bijvoorbeeld Coca-Cola wilt halen.”

Lees ook:

Vanaf volgende week kunnen we eindelijk ook kleine plastic flesjes inzamelen bij statiegeldacties

De tweet van Zwerfinator Dirk Groot gaat veelvuldig rond. ‘Historisch! Een plastic flesje van Coca Cola met statiegeld.’ Vanaf volgende week donderdag is dat verplicht. Wat betekent dat?

Ook blikjes krijgen nu echt statiegeld. ‘Er is geen realistisch alternatief gebleken’

Na twintig jaar politiek gesteggel heeft staatssecretaris Stientje van Veldhoven (milieu) de knoop doorgehakt: blikjes krijgen 15 cent statiegeld, vanaf 31 december 2022.

Zwerfinator Dirk Groot: ‘Nu de knijpflesjes en kartonnen sap- en zuivelpakken nog’

Milieuorganisaties vieren de invoering van statiegeld op blikjes als een overwinning. ‘Onze zakken zullen minder zwaar zijn’, voorspelt Zwerfinator Dirk Groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden