Paarden in het Pleistoceen Park, Siberië.

Onderzoek

Stampende grazers kunnen de klimaatverandering een beetje vertragen

Paarden in het Pleistoceen Park, Siberië.Beeld Pleistoceen Park

Diep in Siberië ontdekken vader en zoon Zimov dat grote grazers een effect van klimaatverandering kunnen remmen.

De permafrost is een tijdbom voor het klimaat. Nu nog zijn de gronden hoog op het noordelijk halfrond permanent bevroren; in de zomer ontdooit alleen de dunne bovenlaag. Maar door klimaatverandering en stijging van de temperatuur gaat die dooi dieper reiken. En dat kan grote gevolgen hebben. 

De permafrostgronden - denk aan de enorme oppervlakten van noord-Rusland - bevatten organisch materiaal, resten van plantaardig en dierlijk leven, dat daar in de loop van honderdduizenden jaren is opgestapeld. Organisch materiaal dat niet door micro-organismen is verteerd, dankzij de permafrost. Mochten die resten door dooi alsnog beschikbaar komen en verteerd worden, dan komen grote hoeveelheden CO2 vrij, die de klimaatverandering, waaraan ze hun vrijheid te danken hebben, verder opstuwen.

Grote grazers, zoals bizons en paarden, kunnen dit proces remmen. Ze vertrappen de sneeuwlaag, die als een dikke deken op de grond ligt. Het is letterlijk een deken: de temperatuur van de grond kan weliswaar zakken tot zo'n 10 graden onder nul, maar dat terwijl de lucht erboven -40 graden is; de sneeuw houdt die kou tegen. Als de dieren die sneeuw plattrappen, kan meer kou de grond in en wordt het dooigevaar geremd. 

Test in natuurpark

Dat idee wordt getest in het pleistocene park in het noordoosten van Siberië, door vader en zoon Sergey en Nikita Zimov. In dit natuurpark van 2000 hectare wordt een poging gedaan om het landschap terug te brengen naar het Pleistoceen, een geologisch tijdperk dat een kleine 12.000 jaar geleden eindigde. In het Pleistoceen liepen hier nog grote grazers rond. Niet alleen rendieren en elanden, maar ook mammoeten en muskusossen. Die zijn door toedoen van de mens nagenoeg verdwenen, wat het landschap heeft veranderd. 

In het pleistocene park zijn grote grazers teruggebracht en wordt onderzocht wat hun invloed is op de omgeving. In samenwerking met aardwetenschapper Christian Beer, verbonden aan de universiteiten van Hamburg en Stockholm, hebben de Zimovs nu aangetoond dat de grazers inderdaad de vorst in de grond kunnen houden. Ze publiceren hun bevindingen vandaag in vakblad Scientific Reports

Permafrost verdwijnt

Als er niets gebeurt zal tegen het eind van de eeuw de helft van de huidige permafrostgebieden zijn verdwenen. De inzet van grote grazers kan dat verlies beperken tot 20 procent. Dat is een enorm effect. Maar het is ook een theoretische bovengrens, waarschuwen de onderzoekers. Want je hebt er grote aantallen grazers voor nodig. 

In het pleistocene park in Siberië lopen er na de herintroductie vele rond; zo'n 114 grazers per vierkante kilometer. Buiten dat natuurpark lopen er in Siberië gemiddeld zo'n 5 grazers per vierkante kilometer. Dat is te weinig, maar als dat aantal drie keer zo groot kan worden is het conserverende op de permafrost al substantieel, rekenen de onderzoekers voor. 

De introductie van meer grote grazers in arctisch gebied betekent ook: minder mos en meer gras en meer mest waarop andere organismen kunnen groeien, waardoor meer CO2 wordt opgenomen. Bovendien vreten grote grazers ook struiken en takken weg, waardoor er minder schaduw zal zijn. Minder schaduw betekent dat de besneeuwde gronden meer zonlicht weerkaatsen. Ook dat werkt de temperatuurstijging tegen. 

Daar staat tegenover dat die beesten in de zomer ook grond en mos vertrappen, wat de permafrost niet dient, maar het effect daarvan is te verwaarlozen, zeggen de onderzoekers. Dat grote grazers het verlies van permafrostgebieden kunnen remmen staat voor hen vast. Vraag is nu hoeveel de mens er kan uitzetten.

Lees ook:

Het eeuwige ijs van Siberië wordt drassig

De bevroren ondergrond onder twee derde van het Russische landoppervlak ontdooit. Het leidt tot opmerkelijke vondsten uit de prehistorie. Maar de verdwijnende permafrost is vooral alarmerend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden