Jelle's weekdier Barnsteenslak

Sneue barnsteenslak wordt zombie

Dat de natuur niet louter bestaat uit lieflijke romantiek en de zoetgevooisde aquarellen van Marjolein Bastin wist u natuurlijk al. Er zijn roofdieren en parasieten, wormen die de kop van levende padden opeten en sluipwesplarfjes die iets dergelijks met rupsen doen. Sinds de eerste dieren op onze aardbol vertoeven, is er ellende. Er zijn ­freeriders, profiteurs en parasieten en er zijn dus ook argeloze slachtoffers. Wellicht de meest sneue van allemaal is de barnsteenslak.

Omdat gedeeld leed geen leed heet te zijn, heeft de natuur ervoor gezorgd dat er een medeslachtoffer is, een vogel in dit geval. Alsof die slak daar iets aan heeft. De dader: een manipulerend wormpje, een minuscuul klein parasitair wormpje dat leeft in de cloaca, het poep- en seksgat dus, van vogels. Hij liever dan ik. Die vogel kan een vink zijn, een kraai, een gaai; een doodgewone vogel dus.

De worm leeft genoeglijk in de vogelkont en legt er eitjes die met de vogelpoep naar buiten komen. De bedoeling is dan dat ze in water belanden, waarna er kleine larfjes uitkomen die amfibische huisjesslakken binnendringen van het geslacht Succinea, barnsteenslakken. In de slak plant het wormenlarfje zich ongeslachtelijk voort en levert zo al klonerend honderden larfjes van een tweede stadium.

Dan begint het feest pas echt, want de parasieten moeten weer in een vogel terechtkomen om zich in diens cloaca te kunnen nestelen. Die overgang gaat als volgt.

Een staaltje van evolutionaire manipulatie

Slakken hebben tentakels op de kop (die vaak met de term voelsprieten worden aangeduid maar dat niet zijn, want de slakken voelen er niet mee; aan het eind van de tentakels zit een klein oogje, de term kijksprieten zou wellicht beter zijn). De slakken kunnen die tentakels intrekken of instulpen, maar een met wormlarven geïnfecteerde barnsteenslak kan dat niet meer. De larfjes van het tweede stadium vormen met z’n allen een soort worstvormig en felgekleurd pulserend ding, dat eruit ziet als een bewegende rups en dat letterlijk ín die tentakels gaat zitten. De barnsteenslak ziet er dan uit alsof hij twee grote vette beweeglijke en kleurige rupsen op zijn kop heeft staan.

Dan volgt een staaltje van evolutionaire manipulatie. Terwijl de barnsteenslakken van nature in de schaduw leven, worden ze nu aangezet om het licht op te zoeken. De geïnfecteerde slak kruipt als een zombie in planten of struiken omhoog en gaat aan het uiteinde van takken en bladeren zitten met die pulserende neprupsen op zijn kop, ongewild wachtend op wat komen gaat.

Dat is dan een vogel die wel zin heeft in een lekkere rups en die zich zomaar een worst voor de neus gehouden ziet. Vink, kraai of gaai trekt de dikke slakkententakels zonder pardon van de slakkenkop, slikt de neprupsen door en krijgt op die manier honderden wormenlarven binnen. Dat was nou net de bedoeling, want even later zitten de wormen weer lekker knus in de anus van de argeloze vogel. Daarna begint de cyclus van voren af aan. Het is de kringloop van het leven, maar leuk is anders.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden