Groene Claim Fairphone 3

Smartphones verduurzamen is vrijwel onmogelijk

De Fairphone 3 is gelanceerd. Dat is niet meer dan een stap in de goede richting, want smartphones zijn vrijwel onmogelijk te verduurzamen. 

Als je er eerlijk naar kijkt, kun je er niet omheen: de meest verantwoorde telefoon is geen telefoon, of een hele oude. Smartphones zitten vol schaarse metalen, die onder erbarmelijke omstandigheden en vaak met grote milieuschade worden gewonnen. De fabrieken waar ze in elkaar worden gezet, staan in landen die het niet zo nauw nemen met veiligheid en gezondheid.

En dan kost al dat appen en streamen ook nog eens gigantisch veel (grijze) energie in datacenters. In 2007 was de ICT-industrie verantwoordelijk voor 1 procent van de mondiale CO2-uitstoot, terwijl dat in 2040 waarschijnlijk 14 procent is. Dat is meer dan de helft van de uitstoot van de mondiale transportsector.

Voor iedereen die zijn oude telefoon al jaren heeft, echt niet meer om een nieuwe heen kan en het ietsje beter wil doen dan een Apple of een Samsung, is er Fairphone 3. Het toestel is modulair ontworpen, zodat scherm en batterij apart vervangen kunnen worden als ze stuk gaan. De helft van het koper, wolfraam en plastic in het toestel komt van gerecyclede bronnen en er zijn vier goudleveranciers met een Fair Trade-certificaat.

Toeleveringsketen

Dat klinkt misschien bescheiden maar het zijn behoorlijke stappen, zegt Laura Gerritsen, Value Chain Director bij Fairphone. “In een smartphone zitten wel 400 componenten van goud. We hebben een lijst van onze leveranciers gemaakt en zijn per grondstof aan het uitzoeken wat de leveranciers van onze leveranciers zijn. Die tweede- en derdegraads toeleveringsketen is extreem complex en ondoorzichtig. Je hebt letterlijk de hele wereld in je broekzak.”

In de Fairphone 3 zit Fair Gold in plaats van gerecycled goud, omdat de arbeidsomstandigheden in de mijnen daarmee kunnen worden verbeterd, vervolgt ze. “Driekwart van het goud wereldwijd komt uit primaire mijnbouw. Bijna 90 procent daarvan is kleinschalig en zit in de informele sfeer, vooral in landen met weinig alternatieve inkomstenbronnen. Er zijn wereldwijd zo’n 15 tot 20 miljoen mensen afhankelijk van kleinschalige mijnbouw.”

‘Mooi dat de helft van het koper in de Fairphone 3 gerecycled is, maar waarom is dat niet méér?’

Rene Kleijn, van het Instituut voor Milieuwetenschappen aan de Universiteit Leiden, prijst de dynamische en op samenwerking gerichte aanpak van Fairphone. “Na de invoering van de Dodd Frank-act [die bedrijven in de VS verplicht de herkomst van conflictmineralen te achterhalen, RvW] kwamen er inderdaad minder mineralen uit conflictgebieden. Een van de gevolgen was – door de toenemende armoede – dat de kindersterfte ook hoger werd. Natuurlijk is kinderarbeid niet goed, maar je kunt je afvragen of kindersterfte niet erger is. Fairphone heeft mensen op de grond om toe te zien op verantwoorde productiepraktijken.”

Wolfraam

Het bedrijf zet niet alleen sterk in op eerlijke productie maar ook op het gebruik van gerecyclede materialen. Renata van der Weijden, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit, vindt het tweedehands wolfraam in de Fairphone 3 een plus. “Wolfraam is relatief schaars en staat op de EU-lijst van kritieke metalen wat betreft beschikbaarheid. Koper is veruit het meest gebruikte metaal in een telefoon. Het is dus mooi dat de helft van het koper in Fairphone 3 gerecycled is. Ik vraag me alleen wel af waarom het niet meer is.”

Volgens Gerritsen zijn er te weinig gerecyclede materialen beschikbaar om aan de vraag te voldoen. “De vraag naar grondstoffen groeit wereldwijd enorm door de bouw van windmolens en elektrische auto’s. Zelfs als we alle elektronica die er nu is, zouden hergebruiken, is dat niet genoeg.”

Daar komt bij dat smartphones heel ingewikkeld zijn om te recyclen. “Stel je zo’n apparaat voor als een kop koffie waar melk en suiker in zijn opgelost. Je kunt de melk en suiker daar niet zomaar uit terughalen. Zelfs bij de beste recyclingmethode en een toestel dat modulair is opgebouwd, kun je maar 40 procent van de materialen terugwinnen.”

Kleijn zegt dat het er bij zulke berekeningen vaak vanaf hangt wat de waarde van het materiaal is. “Veel zeldzame metalen zitten in zulke kleine hoeveelheden in elektronica dat terugwinnen niet loont. Goud levert veel op door de hoge prijs en omdat de concentratie in elektronica hoger is dan in gouderts. Voor tantaal geldt dat niet en indium zit op het randje.”

Versnipperen

Van der Weijden bevestigt dat een modulair ontwerp de recyclebaarheid vergroot. “Componenten in een telefoon zijn vaak verweven met verschillende metalen, zodat je ze moet versnipperen om de metalen los te maken. Modulair ontwerpen, zoals Fairphone doet, is alleen maar toe te juichen.”

Ten slotte vraagt Fairphone aandacht voor het verantwoord inzamelen van oude telefoons. Dat is hard nodig, zegt Gerritsen. “Slechts 7 procent van de wereldwijde e-waste wordt gerecycled en 80 procent wordt zelfs nog op vuilnisbelten gedumpt. Daar komen allerlei giftige stoffen bij vrij die in de grond en lucht belanden. Opruimen wat er al ligt, is heel belangrijk.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Lees ook:

Slimme telefoon weet nog maar weinig van duurzaamheid

Ranglijsten voor duurzame telefoons zijn er genoeg. Maar wat zeggen die lijsten? Is Nokia de beste keuze? Niet altijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden