Nieuws Verdroogde natuur

Slim waterbeheer moet droge natuurgebieden redden

Ecoloog Mark Zekhuis laat de drooggevallen vennen zien van Usselo. De typerende flora is door de droogte verschraald. Beeld Herman Engbers

Natuurgebieden in het oosten van het land dreigen te verdrogen. Ingrijpen in de natuur is onvermijdelijk, met andere bomen en slim waterbeheer.

“Normaal gesproken moet ik mijn laarzen aan om hier te lopen”, zegt ecoloog Mark Zekhuis. Nu heeft de 51-jarige natuurbeheerder van Landschap Overijssel zijn schoenen aan. Hij staat in de Usseler Ven, een paar kilometer onder Enschede. De droogte van de afgelopen jaren heeft ook hier haar invloed gehad. Hij had net zo goed op zijn sandalen door de vennen kunnen lopen.

“Kijk, dit is een heideblauwtje”, wijst Zekhuis. Een eenzame kleine blauwe vinder zit op het bruine gras. Het zou hier vol met dit soort vlinders moeten zitten, maar door de aanhoudende droogte is dat niet zo. Het grondwater bij het natuurgebied is door de warmte en het gebrek aan neerslag zo diep gezakt dat veel bomen en planten er niet meer bij kunnen, een proces dat al een aantal jaar gaande is.

Zekhuis: “In natuurgebieden zoals natte heide en vennen mag het water niet onder de twintig of negentig centimeter zitten, afhankelijk van het soort begroeiing. De planten en dieren die er leven hebben zo’n stabiel waterpeil nodig. Op een aantal plekken zit het nu dieper dan een meter.”

Kale vlakte

In eerdere jaren stond er in de vennen in dit gebied gewoon water. Nu is het voornamelijk een kale vlakte met bruin gras, met hier en daar wat groen. De insecten zijn op de vingers van twee handen te tellen. Voor Zekhuis is het duidelijk: “Dit is geen cyclus. Als we niks doen, is hier over twintig jaar weinig levends meer te vinden.”

Landschap Overijssel heeft samen met vier andere instanties, waaronder waterschap Vechtstromen en Staatsbosbeheer, de Zoetwatervoorziening Oost-Nederland (ZON) opgericht. Samen willen zij de gevolgen die de droogte heeft op het natuurgebied inperken. Het gaat in totaal om 6000 hectare, zo’n 12.000 voetbalvelden. “Maar het gebied waar wij daadwerkelijk maatregelen gaan treffen, is tussen de 200 en 600 hectare groot. Daar is de nood het hoogst.”

Beeld Sander Soewargana

Sloten

Zekhuis loopt verder over de vennen richting een grote weide, die wordt omgeven door verschillende sloten. “We zijn in gesprek met de boeren hier, om deze sloten ondieper te maken. Dat is lastig, want boeren vinden dat het water van hun akkers weg moet kunnen lopen.”

Een tweede belangrijke maatregel, naast het ondieper maken van sloten, is het dempen van greppels. Dat moet ervoor zorgen dat de afvoer van water wordt vertraagd en dat het water wordt verdeeld over het land, waarna het in de grond kan trekken. 

“Afgelopen zaterdag is er een enorme plensbui geweest”, zegt Zekhuis terwijl hij richting Groot-Brunink rijdt. In dit bosgebied ten zuidoosten van Enschede wil ZON aan de slag met verschillende ingrepen. Zekhuis stapt uit en loopt een kleine helling af, richting de Bruninksbeek, ongeveer twee meter breed en omgeven door bossen en struiken. Daar staat toch een laagje water in. “Dat komt door die regenbui”, legt Zekhuis uit. “Maar vergis je niet, ook hier is sprake van aanhoudende droogte.”

De Bruninksbeek is op veel plekken te diep, en dat is niet goed voor de natuur eromheen. Door de beek ondieper te maken loopt het grondwater minder snel weg en kan het water beter worden opgenomen door de bomen. 

Naaldbomen

Iets ten zuiden van Groot-Brunink ligt een prachtig groen bosgebied waarin ZON nog andere maatregelen wil nemen: het vervangen van naald- door loofbomen, zoals linde en hazelaar. “Naaldbomen onttrekken meer water aan de grond dan loofbomen”, legt Zekhuis uit. “Daarnaast vangen de naalden meer regenwater op en dat verdampt dan sneller. Loofbomen zijn dus beter voor de omgeving.”

ZON heeft een bedrag van 2,7 miljoen euro bij elkaar gekregen voor ­35 projecten om de droogte tegen te gaan. “Maar het is nog niet genoeg”, denkt Zekhuis. “Dat bedrag is vrijgemaakt voor projecten om weer water vast te houden in natuurterreinen. Maar ik maak mij ook zorgen om ­bijvoorbeeld de verschillende diersoorten. Door de droogte verdwijnen veel bloemen en dat heeft weer gevolgen voor insecten. Ook daar moet iets aan worden gedaan.” Maar een concreet plan daarvoor is er nog niet.

Lees ook:
Kan de Nederlandse natuur nog zo’n droge zomer aan?

Delen van ons land kampen nog met de naweeën van de droogte in 2018. Ook voor de komende tijd is veel zonneschijn en weinig regen voorspeld. Vijf vragen over of, en hoe de natuur op nog een zomer met weinig neerslag zal reageren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden