Insectenpopulaties

Slecht én goed nieuws over insecten

Een honingbij aan het werk.Beeld REUTERS

Van een wereldwijde ondergang van het insectenrijk is geen sprake. Het kan lokaal hard achteruitgaan, maar ook vooruit.

Duitse en Nederlandse onderzoekers kwamen enkele jaren geleden, na dertig jaar tellen, tot de conclusie dat de insectenstand in natuurgebieden in drie decennia met 75 procent was afgenomen. Die studie zorgde voor veel debat, en pleidooien voor ingrijpende maatregelen om te voorkomen dat er straks helemaal geen insecten meer zijn om de bloemen en gewassen te bestuiven. 

Wat nooit voor mogelijk was gehouden – een totale ondergang van veruit het grootste dierenrijk op aarde, dat van de insecten – leek een reëel gevaar. Tegelijk was duidelijk dat het beeld niet overal hetzelfde is: tegenover snel dalende  bijenpopulaties hier, door virusziekten en bestrijdingsmiddelen, staan bijvoorbeeld de explosieve sprinkhanenplagen in West-Afrika.

Het verhaal is niet overal hetzelfde. Bovendien is er veel onbekend; de wetenschap heeft nog maar een fractie van het insectenrijk goed in beeld. In een poging overzicht te krijgen, heeft een internationale ploeg onderzoekers, onder wie de Nederlander Roel van Klink, nu honderden langlopende onderzoeken aan insectenpopulaties over de hele wereld vergeleken.

Aantal zoetwaterinsecten neemt toe

Hun conclusie: ja, er is sprake van een mondiale daling van de insectenstand op land. Niet zo dramatisch als in de Duits-Nederlandse studie, die uitkwam op een daling van zo’n 3 procent per jaar. Het mondiale gemiddelde is meer dan drie keer kleiner: 0,9 procent per jaar. Daar staat tegenover dat het aantal zoetwaterinsecten niet afneemt, maar juist groeit: gemiddeld met iets meer dan een procent per jaar, schrijven Van Klink en zijn collega’s in vakblad Science.

Het beeld wordt dus genuanceerd. Maar dat gebeurt als vanzelf als je mondiale cijfers analyseert. Je zoomt uit; als je twintig meter van de spiegel gaat staan zie je die pukkel op je neus niet meer. Bovendien beslaan de honderden studies die de wetenschappers hebben geanalyseerd een heel lange periode; ze gaan terug tot 1925.

Weer inzoomend zien de onderzoekers in deze berg cijfers wel belangrijke regionale verschillen. De teruggang van insecten op land komt bijna helemaal voor rekening van Noord-Amerika en Europa. En zelfs tussen die twee zijn verschillen te zien: in Noord-Amerika boeren insecten al heel lang achteruit, maar het tempo waarin dat gebeurt neemt niet toe, integendeel. In Europa is de teruggang van insecten recenter begonnen, maar gaat die nu steeds sneller.

Verbetering van waterkwaliteit

Over de oorzaken van de trends kunnen de onderzoekers weinig zeggen. Een effect van klimaatverandering zien ze niet. Maar dat is niet zo gek, want klimaatverandering kan lokaal heel verschillende effecten hebben, ook voor insecten. Duidelijkste factor in de mondiale cijfers is landgebruik; het verdwijnen van leefgebieden van insecten door ontginning en stedenbouw. De positieve ontwikkeling van zoetwaterinsecten heeft volgens de onderzoekers wel een duidelijke oorzaak, namelijk de verbetering van de waterkwaliteit in vooral de westerse wereld.

Het mondiale beeld is veel minder dramatisch dan sommige lokale onderzoeken deden vermoeden, besluiten de onderzoekers. Maar een terugval van 0,9 procent per jaar onder landinsecten blijft een zorgwekkende ontwikkeling, omdat ze van levensbelang zijn voor tal van ecosystemen en voedselketens. Verbetering van de leefomstandigheden van insecten is cruciaal, aldus de onderzoekers. En blijkens de ontwikkeling van waterkwaliteit en zoetwaterinsecten, kán de mens het blijkbaar wel. 

Lees ook:

‘Insecten zijn aan het verdwijnen’

Voor het eerst is met harde cijfers aangetoond dat in Europa insecten op grote schaal aan het verdwijnen zijn. In 27 jaar is de hoeveelheid met meer dan 75 procent afgenomen, blijkt uit Duits-Nederlands onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden