Stikstofcrisis Maatregelen

Simpele trucs (en vakmanschap) schelen al heel wat uitstoot

Beeld Brechtje Rood

Wat rest de boer als technische maatregelen de uitstoot van stikstof niet verminderen? Nou, voornamelijk ambachtelijke oplossingen.

Luchtfiltersystemen die de lucht uit de stal eerst zuiveren en dan pas uitspugen. Of: automatische mestschuivers die koeienpoep zo snel mogelijk van de stalvloer vegen, voordat die zich mengt met urine en er ammoniak wordt gevormd. En: ‘emissiearme’ stalvloeren waarop de uitgeklaterde koeienpies snel wegstroomt, voordat die zich kan mengen met mest. Met allerlei technieken proberen veehouders ervoor te zorgen dat hun stallen zo min mogelijk ongezonde en schadelijke gassen uitstoten. Deze, meestal verplichte, maatregelen zijn een bron van hoop: ze zouden ervoor kunnen zorgen dat de milieubelasting van de veehouderij omlaag gaat.

Maar een hoofdpijndossier zijn de milieutechnieken ook, want als ze bij wet verplicht zijn, moet er worden gehandhaafd: is de vereiste luchtwasser inderdaad geplaatst? Dat vergt tijd, mankracht en geld van de gemeente. Daaraan ontbreekt het vaak, constateerde een rapport van de provincie Noord-Brabant in 2017. En als de controles wél worden uitgevoerd, blijkt er vaak iets niet in orde: dieren staan toch in een ander soort stal, of er wordt niet bijgehouden of de mestschuif wel goed werkt. Dan lijkt op papier alles goed afgesproken, maar is in werkelijkheid de uitstoot tóch hoger.

Gisteren meldde Trouw dat nieuw onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek aantoont dat bij vrijwel alle vormen van veehouderij in Nederland de werkelijk gemeten uitstoot hoger ligt dan op papier berekend. Dit geldt óók voor stallen met luchtwassers, mestschuivers of speciale vloeren. Die uitkomst is een slag in het gezicht van boeren die tienduizenden euro’s hebben besteed aan verplichte apparatuur, die blijkbaar weinig milieuwinst oplevert.

Maar het besef dat van techniek niet alle heil te verwachten is, leeft ook in de agrarische sector. Er lopen allerlei onderzoeken naar manieren om ammoniak te reduceren zonder ingewikkelde apparatuur, maar met boerenvakmanschap. Wat kan de boer zoal doen?

Een koe die in de wei poept produceert minder ammoniak dan een koe die in de stal poept. Meer weidegang zorgt dus voor minder ammoniakuitstoot.

1. Dieren niet op stal maar in de wei

Als koeien buiten lopen ontstaat er minder ammoniak, want in de wei vermengen mest en urine zich vrijwel niet. De gemiddelde Nederlandse koe krijgt jaarlijks ruim duizend uur weidegang. Dat is nog geen 12 procent van de tijd. Deskundigen schatten dat 1500 uur weidegang zorgt voor een half tot een procent minder ammoniakuitstoot. Overigens gold binnen de Programmatische Aanpak Stikstof (die door de Raad van State ongeldig is verklaard) dat veehouders mochten aannemen dat zij hun ammoniakuitstoot met 5 procent verlagen als de koeien minstens 720 uur per jaar buiten zijn, en niet het hele jaar op stal staan.

2. De dieren ander voer geven

Naar het verband tussen voer en uitstoot wordt veel onderzoek gedaan. Koeien krijgen voer met veel eiwit, zodat ze een hoge melkproductie hebben. Maar dit eiwitrijke voer zorgt ook voor meer ammoniak in de poep. Er wordt volop gezocht naar een optimum: voldoende eiwit om de melkproductie hoog te houden, zonder dat er al te veel ammoniak ontstaat.

3. De mest bij het uitrijden verdunnen met water

De mest die een boer op zijn land uitrijdt om zijn gras of gewassen mee te bemesten, kan hij verdunnen met water. Onderzoekers verwachten dat de mest, die dan vloeibaar is, direct in de bodem kan dringen. Schadelijke gassen hebben dan geen kans om op te stijgen naar de lucht. Een proef bij een melkveehouder in het Groene Hart leerde dat aanlengen van de mest de ammoniakuitstoot tijdens het uitrijden met maar liefst 40 procent verminderde. 

4. Bemesten bij regen

Regen heeft eenzelfde effect als het verdunnen van mest: ammoniak krijgt minder kans om te ontsnappen. Een boer die het juiste moment kiest om te bemesten (bij regen, weinig wind en lage temperatuur) kan besparen op zijn uitstoot. Voor een proefproject in Utrecht en Zuid-Holland ontwikkelden onderzoekers een app die boeren helpt om het juiste moment te kiezen. Een rood stoplichtje betekent ‘beter niet uitrijden’. Bij groen licht: ‘Een heel goed moment om mest uit te rijden!’ 

Lees ook:
De zogenaamd schone stal is net zo vervuilend als de traditionele stal
Minder stikstof in de mest betekent meer stikstof in de lucht. De milieuvriendelijke stal levert amper milieuwinst op. Dit komt doordat milieutechnieken in veestallen niet of slecht werken. 

Terug naar honderd kilometer per uur? ‘Doe het niet’
Om minder stikstof uit te stoten in Nederland besluit het kabinet mogelijk tot een snelheidslimiet van 100 kilometer per uur op alle rijkswegen. Daarom alvast een ritje door het Nederland van morgen. “Doe het niet”, zegt de verkeerspsycholoog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden