Sheltersuits: design met een sociaal gezicht

Bij Sheltersuit in Enschede werken vluchtelingen samen met Nederlanders aan ondersteunende materialen voor daklozen en vluchtelingen gemaakt van afgedankte materialen. Beeld Herman Engbers

De sheltersuit, een wind- en waterdichte jas met een aanritsbare slaapzak voor daklozen en vluchtelingen, krijgt erkenning in de wereld van design. Bij de Dutch Design Week won het ontwerp vorige maand de publieksprijs en in Duitsland ontvingen de bedenkers onlangs een German Design Award 2018, in de categorie Outdoor.

Sinds een paar jaar houdt een groepje jonge ontwerpers zich vanuit de voormalige spinnerij Oosterveld in Enschede bezig met design voor daklozen en vluchtelingen. Aanleiding: op een koude winteravond in 2014 overleed een man op straat. Het was de vader van een goede vriend van ontwerper Bas Timmer. Hij was pas een paar dagen dakloos en stierf van de kou, voor de deur van een opvanglocatie. De nachtopvang was nog niet open, omdat het buiten net niet koud genoeg was. Het noodlottige verhaal inspireerde hem om juist voor deze kwetsbare groep een pak te ontwerpen.

Een sociaal doel, met een duurzame uitvoering. De stoffen die worden gebruikt, zijn grotendeels afgedankte materialen. Zo krijgen ze teststukken en afgekeurde artikelen van TenCate Outdoor Fabrics en Protective Fabrics en het buitensportmerk Nomad. “We maken tent- en zonneweringsdoeken die extreem vuil- en waterafstotend zijn. Wat we niet meer gebruiken, recyclen we”, zegt Rob Verver, directeur van TenCate Outdoor Fabrics in Nijverdal. “We verkopen het bijvoorbeeld aan een maker van fietstassen. Maar wat Sheltersuit nodig heeft, doneren we graag aan hen.”

Het materiaal bevat kleine foutjes, maar dat is voor de pakken niet erg. “Het doet niets af aan de kwaliteit, de kleur is bijvoorbeeld afwijkend”, zegt Verver. Ook struint Sheltersuit na afloop festivalterreinen af voor achtergebleven slaapzakken en jassen, die prima te hergebruiken zijn. Omdat de materialen zo’n hoogwaardige kwaliteit hebben, wegen de jas en slaapzak bij elkaar nog geen twee kilo, terwijl ze volgens de ontwerpers winterproof zijn.

Vluchtelingen

Inmiddels zijn er zo’n 1300 sheltersuits gemaakt en verspreid via lokale hulporganisaties. De pakken blijven niet alleen in Nederland, ze gaan ook naar daklozen in Milaan en Parijs en naar vluchtelingen in Calais. Op dit moment wordt er gewerkt aan een opdracht van 1500 sheltersuits voor kinderen in vluchtelingenkampen op Lesbos. Dat doet Sheltersuit samen met Movement on the Ground, de stichting van Johnny de Mol die vluchtelingen vroeg waar ze behoefte aan hebben, en WakaWaka dat een lampje op zonne-energie levert.

Beeld RV

Volgens sociaal ondernemer Frederik Frankenhuis van Sheltersuit vragen daklozen regelmatig zelf om een sheltersuit. “Iedereen kan een warme jas gebruiken en het is niet zo dat ze met een slaapzak aan door de stad wandelen. Die draag je in een tas. De pakken komen terecht bij wie ze echt nodig heeft, bijvoorbeeld bij daklozen die een hond hebben en daarom niet binnen mogen slapen bij de opvang. Natuurlijk wordt er weleens een pak gestolen of verpatst, maar de meesten zijn er erg blij mee. Op goede kleding ben je zuinig, ook of juist als je dakloos bent.”

Een dakloze hoeft niet voor het pak te betalen. Een nobel streven, maar dat maakt het lastig om financieel gezond te worden. Ook al krijg je veel van de materialen gedoneerd. “We hebben hard aan de bedrijfsvoering gewerkt het afgelopen jaar”, vertelt Frankenhuis. “We geven zoveel mogelijk weg, maar we verkopen ook pakken aan gemeenten en hulporganisaties. Daarnaast maken we relatiegeschenken en confectie in opdracht. Alles van restmateriaal. Zo produceren we bijvoorbeeld vilten tasjes voor Rijkswaterstaat, van de oude werkkleding van de dienst. Zo groeien we en het levert geld op waardoor het licht kan branden.”

Er komen steeds nieuwe producten bij. Zo ontwierp David Claassen voor zijn afstudeerproject een tas, de Outsider. Hierin kunnen daklozen overdag hun slaapzak bewaren en er is ruimte voor andere spullen zoals medicijnen en identiteitspapieren. De tas kan ’s nachts dienstdoen als kussen.

Leerwerkbedrijf

In het atelier van Sheltersuit werkt een gevarieerd gezelschap van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, zoals vluchtelingen, langdurig werklozen en een enkele dakloze. In totaal werken er zo’n 55 werknemers en vrijwilligers. “We zijn een sociaal atelier en een erkend leerwerkbedrijf”, vertelt Frankenhuis. “We werken met gesubsidieerde arbeidskrachten. We begeleiden werknemers richting de arbeidsmarkt, maar we helpen ook met de inburgering en Nederlandse les of ondersteunen mensen bij het halen van hun rijbewijs.”

Fadi Skif is een van hen. Hij vluchtte 2,5 jaar geleden uit Syrië en werkt sinds hij een verblijfsstatus kreeg in het atelier. Hij heeft 22 jaar ervaring als kleermaker. Claassen: “Veel vluchtelingen hebben een achtergrond in de confectie. Ze weten hoe het echte handwerk moet, iets wat wij grotendeels zijn verleerd in Nederland.”

Sheltersuit wil ook daklozen een werkplek bieden voor herintegratie. Dat komt nog niet zo van de grond. “Als ik een keer een goede bui heb, wil ik me weleens aan het naaien wagen, maar ik vrees het ergste”, lacht Willem Goris. Hij was een tijd dakloos en werkt sinds kort als huismeester bij Sheltersuit. “Ik werkte als ambtenaar bij het ministerie van financiën. Op een gegeven moment kreeg ik een conflict met mijn woningcorporatie. Dat liep zo hoog op dat ik dakloos raakte. Ik sliep een tijdje op een camping en na een paar koude nachten buiten heb ik bij de opvang aangeklopt. Daar ontmoette ik David. Met mijn eigen ervaring en de ervaring van andere daklozen, heb ik adviezen gegeven voor zijn ontwerp.”

Officieel telt Nederland ruim 31.000 daklozen. Claassen: “We willen het probleem aankaarten en misschien een klein beetje bijdragen aan een oplossing. Daklozen hebben te maken met een stigma, terwijl niemand ervoor kiest. Het zijn net zo goed mensen die respect en waardigheid verdienen.” Claassen wil niet alleen iets bruikbaars maken. Het liefst zou hij willen dat er meer contact en begrip komt. Om die reden maakt hij van elke tas twee identieke exemplaren, in dezelfde kleur en met een nummer op de tas. “De tas is voor iedereen te koop en er is grote kans dat je een dakloze tegenkomt met jouw tas. Wie weet wat voor leuk gesprek dat oplevert.”

Lees ook: Slaapzakpak moet daklozen beschermen tegen vrieskou

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden