Energietransitie

Shell zet een eerste bescheiden stap richting de waterstofeconomie

Shell gaat de groene waterstof straks leveren aan zijn eigen raffinaderij in Pernis. Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz
Shell gaat de groene waterstof straks leveren aan zijn eigen raffinaderij in Pernis.Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Oliebedrijf Shell gaat in Rotterdam een groene waterstoffabriek bouwen. Het is slechts een kleintje. Maar de fabriek geldt wel als eerste stap richting de waterstofeconomie.

Frank Straver

‘Europa’s grootste waterstoffabriek’. Zo kondigt Shell woensdag de nieuwe fabriek aan die het olie- en gasconcern gaat bouwen op de Rotterdamse Maasvlakte. De zogeheten elektrolyzer, die in 2025 windenergie van de Noordzee moet omzetten in waterstofgas, krijgt een capaciteit van 200 megawatt. Dat klinkt duizelingwekkend.

“Toch is het maar een kleintje”, nuanceert hoogleraar duurzame energiebedrijven Ad van Wijk van de TU Delft. Andere waterstofplannen die op de plank liggen, zetten in op duizenden megawatts. Zo wil een consortium van bedrijven, waar Shell ook aan meedoet, in de Groningse Eemshaven in 2030 een groene waterstoffabriek van zeker 3000 megawatt openen.

“Maar onderschat de stap van Shell niet”, zegt Van Wijk, in Nederland een van de prominentste waterstofexperts. De waterstoffabriek mag dan relatief bescheiden zijn, hij wordt tientallen malen groter dan de eerste proefinstallaties die Europa nu rijk is. “Het is een eerste concrete stap”, zegt Van Wijk over het definitieve investeringsbesluit dat Shell nam. “Dat is een belangrijk signaal, andere bedrijven zullen nu ook sneller de knoop doorhakken.” Dat zou veel schone energieproductie ontketenen, om gas, olie in de industrie te vervangen door waterstof.

Primeur na primeur

Al jaren stapelen de verkenningen, beloften en plannen voor waterstofproductie in het bedrijfsleven zich op. Grote industrieclusters doen onderzoek en vragen vergunningen aan. Die zitten ook niet stil. Zo maakte energieconcern RWE deze week bekend de papieren op zak te hebben voor de bouw van een elektrolyzer van 50 megawatt. ‘Het eerste groene waterstofproject van Noord-Nederland’, zo claimt ook RWE een primeur.

Staalfabriek Tata Steel heeft grote waterstofambities. Op congressen dromen managers uit de energie- en industriesector van een toekomst waarin waterstof centraal staat. In Rotterdam hebben ook BP, Uniper en Air Liquide plannen met groene waterstof. Dat kan nog steeds nu Shell aan de slag gaat, weet Van Wijk. “Op de Maasvlakte is ruimte voor 1000 megawatt aan waterstoffabrieken.”

Shell gaat de groene waterstof straks leveren aan zijn eigen raffinaderij in Pernis. Dat dekt zo’n 10 procent van de energievraag van die fabriek, die zelf olieproducten blijft produceren en voor het overige deel nog klimaatonvriendelijke (grijze) waterstof gebruikt als energiebron.

null Beeld

Honderdduizend huizen

De 200 megawatt aan groene waterstof die Shell gaat produceren, zou in theorie goed zijn voor de verwarming van honderdduizend huizen, rekent Van Wijk voor. Maar huizen moeten (op een enkele proef na) nog lang wachten op waterstof, totdat er veel grote elektrolyzer-fabrieken staan. Dat kan zomaar tien of twintig jaar duren, want een waterstoffabriek heeft stroom nodig van windmolens op zee om gas te produceren.

De komende decennia moet een reeks grote windparken op de Noordzee verrijzen. “In de toekomst zal daar, midden op zee, direct groene waterstof geproduceerd worden”, voorziet Van Wijk. “Dat komt dan in gaspijpen naar land.” Mocht het lukken om waterstof in grote volumes door Nederlandse pijpen te laten stromen, dan kunnen kansen ontstaan om auto’s, huishoudens en openbaar vervoer op waterstof over te zetten.

Die massale afname van waterstof als opmaat naar de ‘waterstofeconomie’ waar het kabinet op mikt, moet nog van de grond komen. Hier en daar rijden taxi’s, treinen en vuilniswagens rond die waterstof tanken in plaats van benzine of diesel, maar dat is nog kleinschalig. Om de vraag op te krikken, speelt het kabinet met het idee van een afnameplicht.

De honger naar waterstof groeit, nu bedrijven met fossiele brandstoffen moeten stoppen om bij te dragen aan het Parijse Klimaatakkoord. Die trend speelt internationaal. Alle grote Europese energieconcerns snuffelen aan waterstof als nieuwe energiedrager. De wens om snel af te komen van (Russisch) aardgas maakt het nog interessanter. Tekenend is dat Shell in Rotterdam niet wacht op uitsluitsel over subsidie, maar zelf de knoop doorhakt.

Wat is waterstof?

Waterstofgas is geen energiebron, maar een energiedrager. Het is een gas dat ‘geladen’ is met elektriciteit. Dat gebeurt met een elektrolyzer, wat feitelijk het kloppend hart is van een waterstoffabriek. Die fabriek kan schone energie gebruiken, zoals wind- of zonnestroom, om waterstofgas te produceren. In dat geval betreft het groene waterstof. Dat is CO2-arm, in lijn met de energie die nodig is voor de klimaatdoelen. Grijze waterstof bestaat ook. De industrie gebruikt daar nu al aardig wat van. Dat is waterstof die is geproduceerd met fossiele energie, dus dat is niet CO2-arm. Naast groene (schone) en grijze (vuile) waterstof bestaat er ook nog een derde kleur. Blauwe waterstof. Dat is grijs waterstofgas, waarbij de CO2-uitstoot wordt opgevangen en opslagen in de bodem. De industrie ziet dat als een tussenstap, van grijze naar groene waterstof. Wat ook nog kan, is waterstof produceren met (CO2-arme) kernenergie. De kenners noemen dat paarse waterstof.

Lees ook:
Staar je niet blind op waterstof, schreef Trouw eerder in het hoofdredactioneel commentaar.

Een waterstofeconomie klinkt mooi, maar ook in een waterstofeconomie moet gelet worden op kostprijzen en efficiency. Of waterstof echt toekomst heeft, is dus nog maar de vraag.

Groene waterstof als een toekomstbelofte (maar wordt die ook waargemaakt?)

Waterstofgas kan gaan doorbreken, zegt hoogleraar Ad van Wijk van de TU Delft. Want: huizen en fabrieken gasvrij maken met wind- en zonnestroom in kabels, dat ziet hij nu al misgaan. Kritiek op zijn ‘waterstofdroom’ is er ook. ‘Het is een transitieremmer.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden