Schoon gas van vissenkoppen, slijm en schubben

Beeld Herman Engbers

Om te stoppen met Gronings gas is vervangende energie nodig. Groen gas is één alternatief. Een visbedrijf in Bunschoten-Spakenburg maakt het, van bedorven resten. 'We willen liefst het hele dorp gaan verwarmen.'

Met een ruk opent Arie van de Groep een oranje plastic kist. Hij staat buiten op het terrein van zijn familiebedrijf, aan de Haringweg in vissersdorp Spakenburg. De directeur vertrekt geen spier. Dat is knap. Er stijgt een misselijkmakende lucht op. In de kist drijven stukken vis in een bruine drab. Tussen de glimmende schubben ligt een enkele vissenkop. Zo'n zure, rotte geur tref je nergens.

"Het trekt in je kleding hoor, vrij ongemerkt", waarschuwt Van de Groep (41). "Straks direct in de was doen, anders krijg je rare blikken." Hij kan het weten, als jongste telg uit een geslacht van vissers. Het familiebedrijf is zich na de afsluiting van de Zuiderzee, die het vissen onmogelijk maakte, gaan toeleggen op de inzameling en verwerking van visresten. In de trappenhal hangt een zwart-witfoto van zijn grootvader, in verticaal gestreepte kledij. Vroeger maakte 'Van de Groep en zonen' bijna alleen diervoer van de ingezamelde visresten. Sinds 2006 produceert het bedrijf er ook 'groen gas' van. Eerst een beetje voor eigen gebruik, nu ook voor externe energieklanten.

Tien jaar geleden benoemden Arie's vader en oom hem tot 'chef groen gas'. "Ik zei direct: doe ik. Duurzame energie, dat heeft de toekomst." Groen gas was toen het nieuwste van het nieuwste. Door afval, mest of gft met warme bacteriën te laten sudderen in een silo kun je gas maken - dat principe was al bekend. Van de Groep, als technicus opgeleid aan de TU Delft, ging het proberen met visresten. Twee grote, koepelvormige vergisters verschenen op het bedrijfsterrein. Nu produceert het bedrijf genoeg om jaarlijks zo'n tienduizend huishoudens van gas te voorzien. Daarmee is Van de Groep een van de koplopers met groen gas. Energiebedrijven willen dit goedje gaan brouwen, zeker nu de Groningse gaskraan sluit. Maar nog bijna nergens lukt het goed, op flinke schaal.

Rot is goed

In Spakenburg loopt het nu als een trein, zegt Van de Groep. Dag in dag uit gaat er groen gas uit de vergisters het gewone aardgasnet in. Zo verdwijnt het groene gas tussen het fossiele, Groningse gas. Van de Groep kan het 'visgas' toch los aan klanten verkopen, want alle energie ligt met officiële groencertificaten vast, net als bij groene elektriciteit. Elk uur maakt de fabriek gemiddeld 1200 kuub gas. Dat is bijna de hoeveelheid gas die één huis in een heel jaar nodig heeft.

Beeld Herman Engbers

Nieuwsgierig loopt Van de Groep langs grote stapels kisten en kratten. Het Spakenburgse recept voor groen gas bestaat uit meer dan vissenkoppen, slijm en schubben. "Vetten en eiwit, daar doen we het mee, aangevuld met koolstof." Het is altijd een verrassing wat er binnenkomt. "Alles wat rot, is goed", zegt Van de Groep. En dan heeft hij het over voedingswaren. Een persmoment, jaren terug, waarbij hij een lading zoetigheid in de groengasfabriek gooide leverde Van de Groep in professionele kring de bijnaam 'meneer van de roze koek' op.

Er gaat net een lading stinkende, ongebakken ham-kaascroissants de fabriek in, klaar om te transformeren in groen gas. Of vegetariërs wel zitten te wachten op gas thuis, waar vis- en vleesresten in zitten? Van de Groep heeft weleens over die vraag nagedacht, zegt hij, maar een klacht of zorg hoorde hij nog nooit. Zijn eindproduct is groen gas, dat telt als duurzame energie. De overheid geeft er subsidie voor. Naast warmtepompen op groene stroom en warmtenetwerken is groen gas één van vervangende energievormen voor Gronings gas.

Onbegrip

Er moet nog veel gebeuren voor het landelijk wat wordt met groen gas in huizen en gebouwen, zegt Van de Groep. Collectieve warmtenetwerken zijn bekender en populairder, net als elektrische warmtepompen, op (groene) stroom. Toen hij de uitbreidingsplannen onthulde, voor veel extra groen gas, kreeg hij niet de reactie waarop hij hoopte. 'We moeten toch juist van al het gas af?', kreeg hij te horen. Eerst heerst soms onbegrip over zijn duurzame product, zegt Van de Groep. Daarom was hij blij met een studie van klimaatexpert Jan Paul van Soest vorige maand. Die zei wat Van de Groep ook vindt: maar liefst 7 miljoen huizen moeten van Gronings gas af, voor een klein deel daarvan kan groen gas uitkomst bieden.

De directeur maakt nog wat binnengekomen kisten open. Grote ladingen chocoladepoeder, stukken brie, brooddeeg, kattenvoer. Allemaal afgekeurd, en afkomstig van winkels of markten. Vrachtwagens voeren jaarlijks zeker 50.000 ton aan naar Spakenburg. "Na Pasen en Kerst knalt de levering omhoog." De ene keer moet Van de Groep geld betalen voor het afval, dat als energiebron dient. De andere keer krijgt het bedrijf juist geld om het aan te nemen. "Dat is zo als het ons veel tijd en werk kost om de biomassa uit te pakken." Denk aan zakken met chips, die wegens een productiefout onverkoopbaar raakten, volstrekt oneetbaar. Uitgangspunt is: alleen wat dik bedorven is, niet meer te eten door mens of dier, gaat de vergister in. Een ingelijst certificaat aan de muur hangt er als bewijs: het afval, de biomassa, is duurzaam verantwoord. De verpakkingen, plastic en blik vooral, verzamelt Van de Groep op losse stapels, voor de recycling.

Af en toe krijgt het eindproduct, het groene gas, een geurtest. Daar spreidt directeur Van de Groep soms persoonlijk zijn neusvleugels voor. Groen gas moet qua samenstelling hetzelfde zijn als Gronings gas. Een machine, een 'poortwachter' controleert dat. Deugt er iets niet helemaal, dan slaat de klep naar het aardgasnet event dicht. Het groene gas moet natuurlijk hetzelfde branden als het Groningse, en het mag ook niet anders ruiken. Het 'visgas' krijgt de alom bekende gasgeur (het stofje THT) mee, waar ook aardgas mee geparfumeerd wordt, zodat een gaslek nooit lang onopgemerkt blijft. Volgens Van de Groep kunnen hooguit de allerbeste gaskenners, zoals hijzelf of 'snuifpanels' van keurinstituten, nog ruiken of ze met groen gas van doen hebben, uit afval. "Gebruikers thuis, die het gas uit het fornuis krijgt, kunnen er niks van merken." Naast de vergistingsfabriek staan speciale zuigpompen die de smerige lucht totaal wegzuiveren.

Het groene 'visgas' komt terecht in de lokale, gewone gasbuizen richting bewoners. "Het liefst willen we ooit heel de gemeente erop laten draaien", zegt Van de Groep. Het bedrijf wil uitbreiden, zes keer zo groot worden. Probleem is wel: om de Groningse gaskraan in het dorp dicht te draaien moet er wel genoeg visgas beschikbaar zijn, het hele jaar rond. De gasvraag piekt in de winter, tot wel twintig keer zo hoog als in de zomer. Opslag is dus nodig, om bij winterse kou voldoende groen gas op voorraad te hebben. Er bestaan nu alleen relatief kleine buffervaten.

Broodje aap

Om te beginnen hoopt het bedrijf daarom in elk geval één Spakenburgse woonwijk zoveel mogelijk op groen gas te gaan laten draaien, met een middelgrote buffer voor de winter. Er bestaan meer plannen voor groengasnetten, in oude huizen en historische panden die je anders niet duurzaam krijgt. Maar het concrete idee in Spakenburg, voor een wijk vol groen gas, is een unicum. Daar zijn nog wel afspraken voor nodig. Van de Groep hoopt mee te gaan doen aan een landelijke proef voor slimme manieren om huizen van aardgasvrij af te helpen.

Beeld Herman Engbers

Dat het groene gas stinkt, is een broodje aap, kan Van de Groep niet genoeg benadrukken. Maar dat er in en rond de fabriek een meurende walm hangt, dat is helder. Het scheelt dat de fabriek op een bedrijfsterrein staat waar de vislucht van alle kanten op je afkomt, uit viskarren, hallen en een grote rokerij. De buurt is wel wat gewend. Toch moest Van de Groep in de beginjaren extra installaties plaatsen, omdat de geur van de groengasfabriek echt niet te harden was als de wind verkeerd stond. Buurtbewoners kwamen in verzet.

De lokale zorgen lijken inmiddels af te nemen. Hier en daar klinkt zelf trots, over de zogeheten 'allesvergister' in het dorp, die zich overigens wel kan verslikken in schaaldieren zoals garnaal of krab. Nederland telt maar een paar van zulke allesvergisters. Een gigantische, knalgele gaskraan - ooit gebruikt voor het openingsfeest - staat bij Van de Groep in de vergaderkamer. Nogal prominent. Alsof de boodschap aan alle medewerker is: onze roots liggen in de visresten, maar nu tellen we mee in de duurzame energie.

Lees ook:

Ook een huis dat is aangesloten op een warmtenet kan straks worden verwarmd met schone energie.

Advies: Nederland moet meer inzetten op ‘groen gas’, bijvoorbeeld van zeewier

Nederland blijft tot in de verre toekomst gasverslaafd. Oude huizen, maar vooral fabrieken komen er nooit helemaal vanaf. Dit beweerde de gassector onlangs in een nieuwe studie, opgesteld door onafhankelijk milieu-expert Jan Paul van Soest. Een oplossing noemen ze wel. Ze willen ánder gas leveren.

Kleding van mest pakt twee problemen tegelijk aan

Bezoekers van een Eindhovense modeshow zullen vorig jaar best even vreemd hebben opgekeken, toen duidelijk werd dat de hagelwitte jurken op de catwalk van koeienpoep waren gemaakt. De techniek om textiel te vervaardigen uit dierlijke mest biedt perspectieven voor de verduurzaming van twee vervuilende industrieën.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden