ColumnPatrick Jansen

Schone lucht heeft in China meer levens gered dan het coronavirus kostte

Doutzen Kroes werd afgelopen week overstelpt met kritiek. Ze had een filmpje van de Poolse zangeres Riya Sokół gedeeld, getiteld ‘Dankjewel coronavirus’. Hoe kon ze dankbaar zijn voor iets dat talloze mensen pijn, angst en schade bezorgt? Haastig verving ze haar instagrampost door excuses. De Amerikaanse Jaime King, eveneens fotomodel en actrice, overkwam hetzelfde.

Wie de moeite neemt het filmpje te bekijken ziet dat Sokół natuurlijk niet dankbaar is voor de ellende, maar voor de neveneffecten van alle maatregelen. Mensen worden wakker uit hun dagelijkse drukdoenerij en consumptie en zien wat écht belangrijk is. Dat de economie stilvalt ziet ze als unieke kans op een betere wereld. Dat doet niet alleen zij, dat doen ook wetenschappers.

Want wat bij andere, sluipende wereldproblemen zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en milieuvervuiling niet gebeurde, lukt met het coronavirus wel. Dralende overheden blijken in staat om – in het algemeen belang – ingrijpende, vaak pijnlijke maatregelen te nemen. En burgers blijken bereid vrijheden in te leveren en gemeenschapszin te tonen. De onaantastbare markteconomie die eeuwig moest groeien, zakt machteloos ineen.

Het onmogelijke gebeurt. Plotseling is de hemel weer strakblauw zonder strepen. Is de CO2-concentratie al twee maanden lang niet gestegen. Is de zwaar vervuilde lucht in China en Noord-Italië op slag geklaard. Een Amerikaanse wetenschapper rekende voor dat dit in China meer levens had gered dan het coronavirus heeft gekost.

Het coronavirus is nieuw en snel, klimaatverandering is oud, traag en vaag

Het coronavirus is nieuw, snel en kan iedereen acuut treffen. Die andere bedreigingen daarentegen zijn oud, traag en vaag. Maar ze zijn wel degelijk belangrijk. Luchtvervuiling veroorzaakt wereldwijd jaarlijks ruim 4 miljoen voortijdige sterfgevallen, schat de Wereldgezondheidsorganisatie, en bekort zo de gemiddelde levensduur van de wereldbevolking met drie jaar. Daarmee is luchtvervuiling schadelijker dan malaria, aids en – vooralsnog – Covid-19.

Klimaatverandering en biodiversiteitsverlies vormen nog veel ernstigere bedreigingen. Het is dus niet vreemd dat mensen hopen dat met de ene crisis ook die andere worden bedwongen. Als een mes dat aan twee kanten snijdt.

Of die hoop terecht is, is ongewis. Regeringen zouden de situatie kunnen aangrijpen om het economische beleid om te gooien, weg van hyper-individualisme en consumentisme. Bijvoorbeeld door aan economische steun voorwaarden te verbinden voor een socialere maatschappij en de bescherming van milieu, klimaat en biodiversiteit. Door net als Bhutan te sturen op Bruto Nationaal Geluk in plaats van economische groei.

Het wereldwijde gesleep met fout geproduceerde troep, biobrandstof, voer en voedsel kan worden beperkt, zodat de consument weer kan weten wat hij koopt. Belasting op vliegverkeer zou kunnen worden ingevoerd. De handel in wilde dieren, die vernietigende gevolgen heeft voor ecosystemen wereldwijd en leidt tot uitbraken van ziekten en plagen, kan worden verboden.

Maar net zo goed kan het de andere kant op gaan. Als overheden straks alles op alles zetten om hun beschadigde economieën te herstellen en daarbij de zorg voor milieu, klimaat en biodiversiteit opzijschuiven. Wat de Amerikaanse president Trump en zijn Braziliaanse collega Bolsenaro overigens al bepleiten. Omdat economische groei, zoals altijd, nu even belangrijker is.

Nee, dan toch liever de hoop van Sokół en – stiekem – Doutzen Kroes.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden