EnergietransitieEnergietransitie

Schone energie is mooi, maar de metalen voor windturbines en zonnepanelen worden schaars

Chinese werknemers werken aan de kern van een windturbine.  Beeld Getty Images
Chinese werknemers werken aan de kern van een windturbine.Beeld Getty Images

De betaalbaarheid, het draagvlak en de omgeving: daarmee wordt rekening gehouden bij de overgang naar schone energie. Maar wie denkt aan de behoefte aan kritieke metalen voor zon, wind en waterstof? Dat gaat geheid knelpunten opleveren.

Esther Bijlo

De Nederlandse klimaatdoelstellingen lopen gevaar door een tekort aan kritieke metalen. De overgang naar schone energie in alleen al Nederland slokt een flink deel van de beschikbare hoeveelheden van metalen als lithium, neodymium en kobalt in de wereld op.

Zo stijgt de Nederlandse behoefte aan lithium tussen 2040 en 2050 naar 12 tot 25 procent van de huidige wereldproductie. Voor neodymium en kobalt groeit dat naar ruim 5 procent. Die honger naar kritieke metalen staat niet in verhouding tot de economie van Nederland. Die maakt 1 procent uit van de wereld, de energievraag slechts 0,5 procent. Bovendien: ook andere landen schakelen over naar schone energie en scherpen de doelstellingen daarvoor telkens aan.

De knelpunten die daardoor dreigen, staan nog nauwelijks op de agenda, zo constateert een nieuw rapport over grondstoffen en de Nederlandse energietransitie. Het gaat bij de keuzes voor wind op zee of land, zonnepanelen en waterstof over betaalbaarheid, draagvlak onder de bevolking en hoe schone energie is in te passen in de omgeving. Daar zou een vierde criterium bij moeten: de beschikbaarheid van kritieke metalen, betogen de schrijvers van het rapport, onder meer van de bureaus Copper8, Metabolic en de Universiteit Delft. Zo is er regionaal nu een verschuiving te zien van wind op land naar zonnevelden. Voor zonneparken is meer steun onder de bevolking, maar die keuze betekent meer vraag naar kritieke metalen, stellen de onderzoekers.

Buffer voor de opslag van duurzame stroom

Het rapport staat vandaag op het programma van een overleg in de Sociaal-economische Raad over het Klimaatakkoord. “Zoals het er nu voor staat hebben we niet op tijd voldoende kritieke metalen beschikbaar om onze klimaatdoelen te halen”, constateert Sybren Bosch van Copper8. “Daar moet Nederland goed over na gaan denken. We zullen bijvoorbeeld de oude accu’s uit elektrische auto’s nodig hebben als buffer voor de opslag van duurzame stroom, die zouden dus hier moeten blijven.”

Nederland zou ook een flinke recycle-industrie moeten optuigen om kritieke metalen terug te winnen uit bijvoorbeeld elektronica en zonnepanelen. Daarnaast moeten zulke producten anders ontworpen worden zodat ze ook makkelijker te demonteren zijn. De onderzoekers waarschuwen dat de opgave om in 2050 klimaatneutraal te willen zijn – het doel van het Parijse Klimaatakkoord – een enorme kluif zal worden, kijkend naar de benodigde materialen.

“Er zijn wel ontwikkelingen zoals het vervangen van kobalt in accu’s. Maar de schaal waarop dat gebeurt is allemaal nog veel te klein”, zegt Pieter van Exter van Metabolic. “De vraag gaat exponentieel toenemen en dat is lastig te bevatten. Die kritieke metalen gaan in allerlei producten, maar de toepassingen voor schone energie vragen gigantische hoeveelheden. Zo gaat in één iPhone 7 gram kobalt, in één accu van een elektrische auto 23 kilo, dat is vergelijkbaar met 3300 telefoons.”

Aanvoerketens lang en ondoorzichtig

Het Internationaal Energie Agentschap sloeg onlangs ook alarm over de dreigende tekorten aan kritieke metalen voor het bereiken van de klimaatdoelen. Ze zitten wel in de aarde, stelde het IEA, maar zijn vermoedelijk niet op tijd beschikbaar omdat nieuwe mijnen niet zomaar zijn te openen en aanvoerketens lang en ondoorzichtig zijn.

Een extra probleem voor Nederland is de grote afhankelijkheid van het buitenland. Nederland heeft geen mijnen en hoegenaamd geen industrie in de verwerking van kritieke metalen en de fabricage van componenten. Recyclen doet Nederland wel meer dan gemiddeld in de wereld, maar nog niet van deze materialen. Ook in de Europese Unie is nog weinig besef van het metalenprobleem, stelt het rapport. De VS, Japan en China zijn al veel bewuster bezig de toekomstige aanvoer ervan veilig te stellen.

Dat levert ook ethische vraagstukken op, ziet Benjamin Sprecher van de TU Delft. “Nu kunnen we misschien nog wel makkelijk aan bijvoorbeeld kobalt komen, maar als we kiezen voor technologieën waarvoor je relatief veel kobalt nodig hebt, stijgen de prijzen en dwing je het minder ontwikkelde deel van de wereld misschien tot het kiezen voor vuilere technieken. Dan los je het klimaatprobleem nog niet op.”

Trouw heeft nu ook een podcast over zonnepanelen! Beluister de Wij Willen Zoncast via onderstaande speler of zoek hem op via de bekende kanalen als Spotify, Google, of Apple.

Lees ook:

Oude zonnepanelen vormen een nieuwe afvalstroom in Nederland

Ze gaan voor demontage de grens over. Recycling in eigen land wordt pas op termijn commercieel interessant voor bedrijven.

De wereld heeft veel meer grondstoffen nodig om de klimaatdoelen te halen

De vraag naar metalen voor elektrische auto’s, windmolens en zonnepanelen zal explosief toenemen als landen zich aan het klimaatakkoord van Parijs willen houden. Het aanbod daarvan schiet ernstig tekort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden