Gascrisis

Samsom: Compenseer alleen minima met energieprijzen en investeer in duurzame oplossingen

null Beeld ANP
Beeld ANP

Generieke compensatie van hoge fossiele energieprijzen is geen optimale oplossing voor de gascrisis, zegt EU-topambtenaar voor klimaat Diederik Samsom. ‘Investeer in isolatie van huizen en duurzame techniek.’

Frank Straver

Algehele verlaging van de energiebelasting en olieaccijns, ongeacht iemands inkomen, is niet de meest effectieve manier om de hoge energiekosten aan te pakken. Beter is het om het meeste geld gericht te investeren in goed geïsoleerde huizen, zonnepanelen en elektrisch vervoer, zodat een brede groep mensen structureel geholpen is. Dat stelt zegt Diederik Samsom, bij de Europese Commissie actief als klimaatchef achter de Green Deal. “Dit is juist een momentum voor mensen, waarop duurzame oplossingen mogelijk zijn.”

Rutte IV kiest, naast een regeling voor de allerlaagste inkomens, juist wel voor een generieke prijsdemping voor dure fossiele brandstof, thuis en bij het tankstation. Per juli gaat de btw op energie omlaag van 21 procent naar 9 procent. Per april zakt de accijns op diesel en benzine. Zo hoopt minister Sigrid Kaag (D66, Financiën) iedereen een lastenverlichting te geven, zodat de pijn van de hoge olie- en gasprijs minder gevoeld wordt.

Geld rondpompen

Samsom benadrukt dat het belangrijk is dat de mensen met lage inkomens, die direct hard geraakt worden door de hogere brandstofprijzen, wel gecompenseerd moeten worden. “Wanneer je aan het einde van de maand nauwelijks rondkomt en je kunt de energienota niet meer opbrengen, dan is hulp vanuit de overheid vereist.” Dat gaat om een groep van hooguit 20 procent van de bevolking.

Deze groep krijgt via gemeenten weliswaar voorrang bij financiële hulp, maar het kabinet compenseert iedereen. “Dat gebeurt met belastinggeld dat burgers samen betalen, dus feitelijk ben je dan als overheid geld aan het rondpompen”, aldus Samsom. Volgens het kabinet is het te ingewikkeld en tijdrovend om compensatie te bieden aan een deel van de Nederlanders.

Subsidie aan fossiele energie

Wat Samsom daaraan vooral dwars zit, is dat generieke compensatie van de hoge gas- en olieprijzen prijzen dempt, waardoor de energievoorziening op oude voet doorgaat. “Er is de afgelopen jaren vaak kritiek geweest – en terecht trouwens – op het verstrekken van subsidie aan fossiele energie. Feitelijk is dat precies wat er door de algehele compensatie gebeurt, met miljarden inleg.” De prijs van olie en aardgas wordt op kunstmatige wijze gedempt, door de maatregelen die het kabinet heeft aangekondigd per april.

Dat terwijl hogere fossiele energieprijzen voor mensen en bedrijven juist een extra stimulans vormen om een duurzame auto te gaan rijden, of thuis een warmtepomp te installeren, aldus Samsom. “We moeten solidair zijn met de mensen die in de problemen komen. Maar simpel de prijseffecten wegnemen is niet de juiste oplossing.” Beter kunnen de miljarden die gereserveerd worden voor generieke compensatie volgens de oud-PvdA-leider deels worden geïnvesteerd in het energiezuinig maken van huizen. Op die manier gaat de energievraag van bewoners structureel omlaag en loopt hun energienota nooit meer uit de hand.

Bovendien is wonen zonder (Russisch) aardgas een belangrijke pijler onder het klimaatbeleid, waarmee Nederland wil voldoen aan het mondiale Parijse Klimaatakkoord. Ministers Rob Jetten (Klimaat) en Hugo de Jonge (Wonen) willen daarvoor maandag losse plannen presenteren.

Einde aardgas als ‘transitiebrandstof’

Samsom acht het mogelijk dat aardgas als ‘transitiebrandstof’ op zijn retour raakt. Hij verwacht dat de oorlog, hoe vreselijk die aanleiding ook is, een stimulans kan bieden aan verduurzaming van de maatschappij. Hij signaleert door heel Europa dat lidstaten en burgers in de oorlog aanleiding zien om versneld afscheid te nemen van Russisch aardgas. Bedrijven en overheden willen onafhankelijk worden, door hun eigen duurzame energie te regelen.

Burgers doen daar volgens Samsom in het klein aan mee, door eerder te investeren in zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s. “Miljoenen druppels op een gloeiende plaat zullen die plaat afkoelen. Dus ja, dat helpt.”

Lees ook:
Triest, maar waar. De Oekraïne-oorlog zal de duurzame energietransitie versnellen

Tijdens eerdere crises klonk dat voornemen ook al maar gebeurde het niet. Volgens Diederik Samsom, EU-klimaatchef, kan de versnelde verduurzaming nu wél slagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden