Samenleving komt zelf in actie om dieren en planten te redden

De grutto is nationaal symbool van de bedreigde biodiversiteit Beeld Colourbox

Negentien maatschappelijke organisaties presenteerden vandaag een alomvattend plan om te voorkomen dat dier- en plantsoorten verdwijnen. Het eerste actiepunt: voorlichting. Als mensen eerst maar weten hoe erg het gesteld is, komen ze wel in actie. 

Zonder enige politieke of ambtelijke inbreng ligt er een breed gedragen schets die de toekomst van natuur en landbouw in Nederland moet veilig stellen. Nooit eerder is er zo’n ingrijpend reddingsplan opgesteld van onderop, rechtstreeks uit de samenleving. Geen sombere opsomming van problemen, maar een routekaart voor een gestaag herstel van de biodiversiteit. Gemaakt door een dwarsdoorsnede van de maatschappij: boeren, supermarkten, een bank, de wetenschap, natuur- en milieugroepen. De politiek zal zich moeten aansluiten.

Kwartiermakers, zo noemen de samenstellers zichzelf, ze stippelen een lijn uit die kan uitmonden in verbetering van de rijkdom aan soorten. Dat is meer dan herstel van de weidevogels en insecten, het is ook het terugbrengen van verdwijnend landschap. Na lezing denk je: dit plan komt op tijd, en met goede wil en samenwerken kan het lukken ook.

Denken in kansen

Omdenken is een leidend beginsel uit het plan. Het begrip, gemunt door de schrijver Berthold Gunster, staat voor het denken in termen van kansen, niet van problemen: je maakt van een probleem een feit en van een feit een mogelijkheid.

De opstellers van het Deltaplan Biodiversiteit rekken het begrip iets verder op. Omdenken is volgens hen ook het vertalen van prestaties die tot herstel van biodiversiteit leiden, in maatschappelijke en financiële waardering. De boer moet een goede prijs krijgen voor zijn producten, de consument moet bereid zijn die te betalen. Eén van de grootste uitdagingen van de kwartiermakers is er voor te zorgen dat in tien jaar álle Nederlanders weet hebben van de bedreigingen van de soortenrijkdom in Nederland, overtuigd zijn van de noodzaak tot herstel én daar als burger en consument aan willen bijdragen.

“Biodiversiteit herstelt zich in Nederland niet vanzelf, hiervoor moeten we samenwerken en afspraken maken”, zijn de afsluitende woorden van het Deltaplan Biodiversiteit, dat woensdag is gepresenteerd in het Haagse perscentrum Nieuwspoort. Op de omslag van het 31 pagina’s tellende plan staat een grutto in volle vlucht, de sierlijke weidevogel is een nationaal symbool geworden van de bedreigde biodiversiteit in Nederland.

Insecten verdwenen

Het debat over de aantasting van de biodiversiteit is minstens zo belangrijk als het klimaat, maar bijna net zo moeilijk om uit te leggen. De discussie kreeg in Nederland een impuls na een geruchtmakende insectenstudie die in oktober vorig jaar werd gepubliceerd. In Duitsland hadden onderzoekers ontdekt dat in iets meer dan 25 jaar het aantal vliegende insecten was gedecimeerd. Insecten zijn hoekstenen van biodiversiteit. Driekwart van de biomassa aan insecten was in Duitse natuurgebieden verdwenen. Het was het zoveelste signaal dat er iets grondig mis is. Wetenschappers, boeren, natuurbeschermers, supermarkten en de voedingssector besloten samen een Nederlands deltaplan voor de biodiversiteit te maken.

Dat ligt er nu. Op drie terreinen moet de soortenrijkdom in de komende jaren worden hersteld: in de natuur, in de landbouw en in de openbare ruimte, en alle betrokkenen hebben een rol op elk van die drie terreinen. Daarvoor moet er ook een breed draagvlak ontstaan, er moeten nieuwe verdienmodellen worden bedacht, wetten en regels moeten worden aangepast, kennis, innovatie en opleiding moeten worden gestimuleerd en maatschappelijke, politieke en bestuurlijke instanties zullen nieuwe banden moeten smeden. “We kunnen niet wachten tot de hele aanpak is ingevuld. We kiezen voor een proces van doen, leren en beter doen”, aldus de samenstellers. Het zal ook nooit klaar zijn, stellen ze.

Op korte termijn (tot 2022) moet de wetten en regels zo worden aangepast dat de ecologische randvoorwaarden voor stikstof, grondwaterstand en bestrijdingsmiddelen jaarlijks verbeteren. Uiterlijk in 2030 moet in natuurgebieden de biodiversiteit terug zijn. Natuurgebieden moeten dan met elkaar zijn verbonden. Met boeren en andere grondgebruikers zullen afspraken worden gemaakt over maatregelen om de situatie te verbeteren.

Op zoek naar initiatieven

De deelnemers aan het overleg hebben hun eigen aandeel in de verandering meteen vastgelegd. Zo beginnen volgend jaar 25 groepen van Natuurmonumenten met een landbouwscan waarin ze samen met boeren op zoek gaan naar initiatieven om het Deltaplan in de praktijk te brengen.

Ook boerenorganisatie LTO legt in dit deltaplan de lat hoog. Agrariërs zijn akkoord met een vergaand en ambitieus doel: ‘Duurzame dierlijke- en plantaardige productiesystemen met toekomstperspectief zijn circulair op een gezonde bodem met biodiverse landschappen’. Dat is een fundamentele ombuiging van het huidige landbouwsysteem.

De sector wil daarvoor gaan werken aan een biodiversiteitsmonitor voor de akkerbouw. Voor de melkveehouderij is die er al. Verder moet er een grote omslag worden gemaakt om burgers ervan te doordringen dat boeren alleen een bijdrage kunnen leveren aan herstel van de soortenrijkdom als ze beseffen dat dit onherroepelijk leidt tot hogere prijzen voor landbouwproducten. In de komende maanden zullen de kwartiermakers overheden, politici en andere betrokken vragen zich bij het project aan te sluiten.

Lees ook: 

Brede samenwerking noodzakelijk voor herstel natuur 

Nederland moet weer rijk worden aan natuur, aan plant- en diersoorten. Boeren, natuurorganisaties maar ook overheden spelen daarin een sleutelrol. Maar daartoe moeten ze wel samenwerken én zo nodig worden beloond.

Pottenkijkers niet gewenst: eerste gesprek boeren en milieubeschermers ligt gevoelig

Milieuorganisaties en wetenschappers praten met boeren en landbouworganisaties over de toekomst van het natuurbeheer

‘Insecten zijn aan het verdwijnen’

Voor het eerst is met harde cijfers aangetoond dat in Europa insecten op grote schaal aan het verdwijnen zijn. In 27 jaar is de hoeveelheid met meer dan 75 procent afgenomen, blijkt uit Duits-Nederlands onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden