Een digitale reconstructie van de Smilodon fatalis, die leefde gedurende het pleistoceen. Beeld Hollandse Hoogte / Science Photo Library
Een digitale reconstructie van de Smilodon fatalis, die leefde gedurende het pleistoceen.Beeld Hollandse Hoogte / Science Photo Library

Jelles WeekdierSabeltandkatten

Sabeltandkatten kwamen in soorten en maten

Ooit wemelde het op het hele noordelijk halfrond, van Californië tot Zuidoost-Azië, van sabeltandkatten, roofdieren die behoren tot de uitgestorven onderfamilie Machairodontinae (afgeleid van het Griekse woord machaira, zwaard). Het was gedurende ettelijke miljoenen jaren een zeer succesvol type roofdier, maar ze zijn uitgestorven. Dat ligt overigens niet aan de mens. Nu resten ons de fossiele overblijfselen. Ook in ons eigen land hebben sabeltandkatten geleefd; er zijn diverse botresten van gevonden, waaronder een complete onderkaak die uit de Noordzee werd opgevist en een schitterende sabeltand die op de Maasvlakte is gevonden.

Sabeltandkatten waren toppredatoren. Onderzoek heeft aangetoond dat ze prooien konden hanteren die veel groter waren dan zijzelf. De twee grote hoektanden die vervaarlijk uit de bovenkaak omlaag staken, waren daarbij zeer behulpzaam; ze waren voorzien van een fijne karteling langs de voor- en achterrand, waardoor ze als steakmessen fungeerden. Het is interessant te zien hoe dat steakmes-model telkens opduikt in de evolutie. We zien dezelfde fijne karteling onder andere ook bij grote haaien, bij Tyrannosaurus en verwante dino’s en bij diverse soorten roofzoogdieren, waaronder sabeltandkatten. Het is een mooi voorbeeld van convergente evolutie.

Dat geldt ook voor het sabeltand-concept, dat we zelfs terugvinden bij sommige uitgestorven buideldieren. Toch moeten die grote tanden een zekere kwetsbaarheid hebben gehad. Doordat ze zijdelings relatief plat zijn, lijkt altijd een risico van afbreken aanwezig.

Een paar kaakfragmenten en enkele botten

Tegen het einde van de periode van ijstijden, het pleistoceen, leefden er nog twee geslachten van sabeltandkatten. In Amerika leefde een soort met de omineuze naam Smilodon fatalis en op het hele noordelijk halfrond was er de kleinere Homotherium latidens. Maar eerder was er een uitgebreidere diversiteit aan soorten. Onlangs is in de Verenigde Staten een nieuwe soort ontdekt aan de hand van een paar kaakfragmenten en enkele botten. De onderzoekers hebben de nieuwe soort de nogal onuitspreekbare naam Machairodus lahayishupup gegeven. Dat laatste betekent ‘oude wilde kat’ in de taal van de Cayuse, een inheemse stam in Idaho op wiens grond de vondsten zijn gedaan.

Dat het een nieuwe soort betreft, bleek uit de maten van het ellebooggewricht van gevonden opperarmbeenderen. De vorm van zulke gewrichten is erg soortspecifiek, en wanneer je weet dat een bot afkomstig is van een bepaalde diergroep, in dit geval sabeltandkatten, kun je aan de hand van de maat van het bot een redelijke inschatting maken over de maat van het hele dier. Daar zijn simpele formules voor te verzinnen. En een iets groter bot levert al snel een veel zwaardere soort op, omdat iets wat twee keer zo groot is grofweg acht keer zo veel weegt. Men heeft berekend dat de nieuwe soort gemiddeld ongeveer 275 kilo woog. De sabelkat die ook in ons land leefde woog ‘maar’ 150 kilo; een recente leeuw weegt gemiddeld 180 kilo. Die nieuwe was geen dier om tijdens een boswandeling te willen tegenkomen!

Ik las deze week dat aan een nieuwe serie van The Flintstones wordt gewerkt. Hopelijk komt daar dan ook weer de huissabeltandkat Baby Puss in voor, die Fred Flintstone bij de aftiteling de deur uitzet.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden