Rusland is van plan veel meer steenkolen te exporteren

Een machine uit de Sovjet-tijd in een Siberische steenkolenmijn.Beeld REUTERS

In Oost-Azië groeit de vraag naar betaalbare steenkool. Rusland hoopt daarvan te profiteren. De enorme afstanden zijn echter een probleem.

De penetrante geur van brandende steenkool op een willekeurig Russisch treinstation leert dat, klimaatakkoorden ten spijt, deze fossiele brandstof in dit land nog lang niet op zijn retour is. Verre van dat. Met de bestaande voorraden kan Rusland als het moet nog eeuwen vooruit.

En dan niet alleen om, zoals nu nog steeds, de eigen treinen te verwarmen of elektriciteitscentrales te voeden, want voor dat laatste wordt meer en meer overgeschakeld op gas. Moskou rekent op een forse groei van de steenkoolexport in de komende jaren, vooral naar de Aziatische markten.

Als het aan president Poetin ligt voert Rusland de export tot 2025 zelfs met een derde op ten opzichte van de huidige cijfers. Poetin formuleerde die ambitie eerder dit jaar tijdens een bezoek aan de Koezbass, Ruslands belangrijkste steenkoolbekken in Siberië.

Verdubbelen

Momenteel exporteert Rusland jaarlijks ongeveer 400 miljoen ton steenkool, tot voor kort nog gelijkmatig verdeeld over Europese en Aziatische afnemers. In Europa leveren de Russen 40 procent van de benodigde steenkool, op de Aziatische markt een kleine 10 procent. Moskou is erop uit dat aandeel op zijn minst te verdubbelen en hoopt het komende decennium garen te spinnen bij de verwachte groeiende vraag in China en andere Oost-Aziatische economieën naar betaalbare steenkool van goede kwaliteit.

“De Russische steenkool behoort tot de beste op de wereldmarkt en heeft een lage kostprijs, wat Russische bedrijven erg concurrerend maakt", zegt Aleksandr Grigorjev, onderdirecteur van het Instituut voor Problemen van Natuurlijke Monopolies in Moskou.

"De wereldmarkt voor steenkool wordt gekenmerkt door een gestage groei. De Russische kolenmaatschappijen hebben al laten zien dat ze een sterke concurrentiepositie hebben: de afgelopen twintig jaar is het aandeel van Rusland op de wereldmarkt gegroeid van 4 naar 14 procent."

Die gunstige prijs is volgens Grigorjev vooral te danken aan de succesvolle sanering van de kolenindustrie, die sinds de jaren negentig met steun van de Wereldbank is doorgevoerd. Onrendabele mijnen gingen dicht, het aandeel van de open mijnbouw nam toe, wat de kostprijs verder drukte. Ook blijven de lonen van Russische mijnwerkers ver achter bij die van collega's in het buitenland.

Verschillende opeenvolgende devaluaties van de roebel waren gunstig voor de na de eeuwwisseling gestaag stijgende export. Dat ging hand in hand met het herstel van het spoorwegtransport, na de economische malaise van de jaren negentig. Er werd flink geïnvesteerd in de voor de export benodigde infrastructuur, havens en fabrieken.

Grenzen aan groei

Toch zijn er grenzen aan de groei, en specialisten hebben twijfels of de nieuwe ambitieuze plannen van het Kremlin ook daadwerkelijk zullen worden verwezenlijkt. "De belangrijkste rem op de voortzetting van de Russische expansie op de wereldmarkt wordt de ontoereikende capaciteit van het spoorwegnet", legt Grigorjev uit. "Dat is ook geen wonder: de export van steenkool is sinds 1999 meer dan verzevenvoudigd, en de goedkoopste manieren om de capaciteit van het spoor te vergroten zijn al benut."

Maar de grootste adder onder het gras is de verkapte subsidiëring van de Russische steenkoolexporteurs - en daarmee ook van de buitenlandse afnemers - door de spoorwegen. De transporttarieven worden op last van de overheid kunstmatig laag gehouden om de concurrentiepositie van de Russische steenkool niet te ondermijnen. Maar ze dekken bij lange na niet de kosten die zijn gemoeid met het vervoer van Russische steenkool over vaak duizenden kilometers, tot aan de dichtstbijzijnde havens, vanwaar de vracht naar de Oost-Aziatische afnemers kan worden verscheept.

Die afstanden zijn in Rusland vele malen groter dan in andere grote steenkool producerende landen, zoals Indonesië en Australië, onderstreepte de Russische econoom Vladislav Inozemtsev vorig jaar in een kritisch artikel. Hoewel steenkool inmiddels meer dan 40 procent van de totale per spoor vervoerde vracht uitmaakt, levert het transport over afstanden van 3000 kilometer en meer alleen maar verlies op.

De verwachte winsten als gevolg van het opschroeven van de steenkoolexport de komende jaren komen daarmee in een heel ander daglicht te staan. Ontwikkeling van steenkoolvelden in het Verre Oosten die dichter bij de exporthavens liggen is een deel van de oplossing. Dat zal ook zeker gebeuren, gelooft Grigorjev. "Maar de primaire steenkoolregio blijft net als voorheen de Koezbass."

Lees ook:

Wereld nadert keuze: CO2-uitstoot snel omlaag, of meer klimaatklappen incasseren

Zijn leiders zo wakker geschud dat ze de opwarming samen een halt toeroepen? Of is dat ijdele hoop, en draait het erop uit dat de wereld zich schrap moet zetten voor zeespiegelstijging, droogte en noodweer?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden