Groene claimOesterzwammen

Rotterdamse kwekerij oesterzwammen ‘rekent zich twee keer rijk’

Rotterdammers zorgen jaarlijks voor zo’n vijf miljoen kilo koffiedik. Bij Rotterzwam kweken ze er oesterzwammen op. In het impactrapport rekenen ze de milieubesparing door. Maar klopt die wel?

Het begon als een van de vele sympathieke ideeën in het afgedankte Tropicana-zwembad aan de Maas. Met het afval van de stad werden ‘in’ het afval van de stad paddenstoelen gekweekt. Geen geestverruimende, maar ‘gewone’, voor op een broodje of in een vleesvrije kroket. In de jaren erna groeide Rotterzwam uit tot een begrip in de wereld van circulaire voedselproductie.

Toen een brand in 2017 alles verwoestte, konden oprichters Siemen Cox en Mark Slegers hun bedrijf met behulp van vele ‘zwambassadeurs’ bij de poort van het faillissement wegslepen. Sindsdien is er een aparte kwekerij om de productie op te schalen tot een serieus alternatief voor ‘lineaire voedselproductie’. Daarbij worden grondstoffen vaak inefficiënt gebruikt en zijn vele vormen van milieubelasting niet doorgerekend in de prijs van het eindproduct.

Eén tot drie keer per week rijden de elektrische busjes van Rotterzwam langs de horecazaken in de stad om het koffiedik op te halen. In de kwekerij worden er vermalen krijt, water, koffieschilletjes en mycelium aan toegevoegd. Mycelium is het netwerk van schimmeldraden waar paddenstoelen uit groeien. Bij ‘gewone’ paddenstoelenteelt wordt vooral stro als substraat gebruikt. Dat is volgens Slegers geen reststroom maar een primaire grondstof die per vrachtwagen wordt geïmporteerd uit Zuid-Europa.

Besparingsclaims

In het impactrapport van vorig jaar worden dan ook verschillende besparingsclaims gedaan. Zo is er 14.616 kilo CO2 bespaard door koffiedik te ‘redden’ van de verbrandingsoven. Dit staat volgens de Rotterzwammers gelijk aan drie keer rond de aarde rijden met een benzineauto.

De kwekerij draait met een elektrische warmtepomp en 156 zonnepanelen bijna volledig op duurzame energie. Pakketten bezorgen is een bijna even grote energiepost, zodat er onder de streep een energieverbruik van omgerekend 7242 kilo CO2-uitstoot overblijft. Dit wil het bedrijf tweemaal compenseren om CO2-negatief te zijn.

Daarom kocht Rotterzwam in 2019 15 ton CO2-uitstoot bij Carbon Alt Delete. Deze organisatie ‘verbrandt’ CO2-certificaten om de marktprijs realistischer te maken. Aangezien de emissiecertificaten bij veel andere partijen in de handel bleven, was Carbon Alt Delete voor Rotterzwam de beste optie. Inmiddels is deze situatie veranderd en beraden Zegers en Cox zich op andere manieren van klimaatcompensatie.

Experts zijn niet overtuigd van de besparingsclaim. “In het impactrapport staat dat er 5392 kilo koffie is gebruikt om 1738 kilo zwammen te produceren,” zegt woordvoerder Lara Peters van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. “Dat zou 2195 kilo CO2 hebben bespaard, voornamelijk omdat dat koffiedik niet is verbrand. Maar deze claim wordt niet onderbouwd. Rotterzwam verwijst evenmin naar de uitstoot van ‘gewone’ paddenstoelenkweek, zodat het niet te controleren is of de geclaimde besparing ergens op slaat.”

Zoran Steinmann, universitair docent Milieusysteemanalyse aan de Wageningen Universiteit, is eveneens kritisch. Hij wijst erop dat sommige getallen in het impactrapport zijn gebaseerd op een masterscriptie die niet bijtijds openbaar is gemaakt. “Dat is wel nodig om de berekeningen te kunnen controleren.”

Discutabel

De sommen zijn om een aantal redenen discutabel, legt hij uit. “Ten eerste claimt Rotterzwam een besparing van de CO2-uitstoot van het transport. Bij het ophalen van koffiedik als vuilnis gaan ze uit van een dubbele afstand naar de verbrandingsoven. Daarvoor rekenen ze drie keer zoveel emissie per kilometer, dus zes keer zoveel emissie in totaal, omdat vuilniswagens op diesel rijden en Rotterzwam elektrisch. Dat is niet de juiste manier om dit te berekenen, omdat koffiedik doorgaans een klein aandeel heeft in de belading van vuilniswagens. De transportuitstoot van Rotterzwam is waarschijnlijk juist hoger, omdat de elektrische busjes alleen voor het koffiedik rijden.”

Ten tweede claimt het bedrijf een besparing van CO2-uitstoot door het niet verbranden van de koffieprut. De bruikbare warmte die vrijkomt bij verbranding, lijkt echter niet te zijn meegenomen in de berekening. Tenslotte maakt Rotterzwam van een deel van de koffieprut biogas, waar ze juist wel weer CO2-credits aan toerekenen. Steinmann: “Rotterzwam rekent zich in het rapport eigenlijk twee keer rijk: één keer voor het niet verbranden van koffieprut en daarna nog een keer voor het besparen van aardgas door biovergisting op basis van de overige koffieprut.”

De oprichters Slegers en Cox laten weten dat Rotterzwam tenminste transparant is. Dat het impactrapport niet is gecontroleerd door een onafhankelijke partij is niet zonder reden. Slegers: “Wij geloven in het delen van onze informatie met het publiek om het gesprek aan te kunnen gaan. Dat is gratis, zodat we ons geld in andere dingen kunnen steken. Bovendien ben je, als je een externe partij inhuurt, alsnog de opdrachtgever voor een onderzoek. De vraag hoe onafhankelijk de uitkomst is, speelt dan altijd op.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden