Volksgezondheid

RIVM: Tata Steel stoot te veel kankerverwekkende stoffen uit, de gezondheidsschade is groot

Staalproducent Tata Steel in IJmuiden. Beeld ANP
Staalproducent Tata Steel in IJmuiden.Beeld ANP

Omwonenden van de Tata Steel-fabriek in IJmuiden wijzen al langer naar het bedrijf als bron van gezondheidsklachten, het RIVM onderschrijft dat nu.

De schadelijke stoffen in de IJmond komen zonder twijfel voor een deel bij Tata Steel vandaan. En de hoeveelheid die is aangetroffen op bijvoorbeeld vensterbanken en tuinmeubilair is ‘ongewenst’, concludeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in nieuw onderzoek. “Dit is iets dat we niet moeten willen in Nederland”, zegt onderzoeker Janneke Elberse in een toelichting. Het risico op gezondheidsschade is te groot.

Dat het RIVM ervan uitgaat dat de schadelijke stoffen voor een belangrijk deel bij Tata vandaan komen is opmerkelijk. Omwonenden van de staalfabriek in IJmuiden stellen al langer dat Tata de bron is, maar de provincie Noord-Holland en Tata komen tot op heden niet over de brug met die erkenning. Het leidde in juli tot het plan van bewoners om zelf met drones boven schoonsteenpijpen te gaan meten om het verband tussen de aanwezigheid van kankerverwekkende stoffen en Tata aan het licht te brengen. Deze burgerinitiatieven krijgen veel steun, onder meer van KWF Kankerbestrijding.

Het RIVM doet nog nader onderzoek naar de herkomst van de stoffen die zijn gevonden in de buurt van Tata. Maar Elbers weet al dat ‘het profiel van stoffen die afkomstig zijn van schepen of houtstook anders is dan dat van de uitstoot van de staalindustrie’. Daarom gaat zij er vanuit dat een flink deel afkomstig is van Tata. “Deze stoffen zijn zo typerend voor de staalindustrie dat je weet dat een deel bij Tata Steel vandaan komt. Bovendien hebben wij gezien dat dichter bij de fabriek meer schadelijke stoffen werden aangetroffen. We gaan onderzoeken en zouden kunnen wachten met deze conclusie, maar dat is niet fair.”

Longkanker, diabetes en hartkwalen

Het onderzoek naar schadelijke stoffen is een gevolg van klachten van inwoners van de IJmond over grafietregens. De provincie Noord-Holland verzocht een paar jaar geleden aan het RIVM en de GGD om een aantal onderzoeken te doen naar onder meer de aanwezigheid van zeer schadelijke kankerverwekkende stoffen.

Uit het eerste deel van het onderzoek, verschenen in april, bleek al dat de luchtkwaliteit in de IJmond slechter is dan elders in Nederland en dat mensen in deze regio vaker last hebben van onder meer oogirritatie, hoofdpijn, duizeligheid, benauwdheid en jeuk. Ook komen longkanker, diabetes en hartkwalen vaker voor de dorpen rond Tata Steel zoals IJmuiden, Velsen, Beverwijk en Wijk aan Zee.

Spelende kinderen

Donderdag werd uit het tweede deel van het onderzoek duidelijk dat er vooral veel pak’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen, een verzamelnaam voor kankerwerwekkers), ijzer en lood worden aangetroffen. Soms is er drie keer zoveel lood aanwezig als elders in Nederland, soms dertig keer. Van pak’s wordt soms vijf keer de hoeveelheid gevonden dan in andere regio’s en soms loopt dit op tot honderdvijftig keer de hoeveelheid. Er zijn rond Tata Steel op 29 locaties buiten en op 14 locaties binnenshuis veegmonsters genomen. Om een vergelijking te kunnen maken is ook verder weg gemeten, namelijk in de dorpen De Rijp (Noord-Holland) en De Zilk (Zuid-Holland) en in Amersfoort.

Voor de meeste metalen die werden aangetroffen in de veegmonsters bestaat geen gezondheidsrisico. Voor pak’s ligt dat anders want die gelden als zeer kankerverwekkend. Ook lood is een probleem. “Lood heeft als nadelige eigenschap dat het zich ophoopt in het lichaam. De risico’s zijn dus groter”, zegt onderzoeker Elberse. Het RIVM keek naar het effect van de stoffen op kinderen tussen één en twaalf jaar. Elberse: “Zij hebben een lager lichaamsgewicht dan volwassenen en dus is het effect groter als zij schadelijke stoffen binnenkrijgen.” Bovendien vertonen zij een heel normaal gedrag, bijvoorbeeld in de speeltuin. Zij komen overal aan, spelen op de grond en steken hun hand in de mond.

Kooldioxide-uitstoot

De vraag is nu wat het kabinet en met name de provincie Noord-Holland met de conclusies van het rapport gaat doen. Het onderzoek van het RIVM roept veel vragen op. Hoe kan het dat de uitstoot van een aantal stoffen boven de kritische waarden zit terwijl dat bij de handhaving door de provincie Noord-Holland niet of onvoldoende is geconstateerd? Zijn de vergunningen die de provincie verstrekt op orde?

Volgende week praat de Tweede Kamer over Tata Steel. Daarbij gaat het niet alleen over de gezondheidsrisico’s voor de omwonenden en de handhaving van de milieuregels, maar ook over de economische toekomst van het bedrijf. Behalve stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid stoot Tata veel kooldioxide uit en de vraag is of dat anders kan.

Lees ook:

Vermogende burgers doneren miljoen euro voor verzet tegen Tata

Met een miljoen euro van vermogende Nederlanders kunnen omwonenden van Tata Steel in IJmuiden zelf emissies onderzoeken.

Vakbonden: Rijk moet Hoogovens helpen om sneller te vergroenen

Met hulp van de overheid zou staalmaker Hoogovens eerder milieuvriendelijker kunnen produceren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden