Redder Kleine Aarde zelf onderuit

De geheel duurzame bolwoning van De Kleine Aarde, uit 1974. Beeld Jörgen Caris

Hij zou De Kleine Aarde, ooit het bloeiende centrum van duurzame experimenten, weer nieuw leven inblazen. Maar de gemeente Boxtel is helemaal klaar met de 'groene ondernemer' Tom Bade. "We zijn niet in januari getrouwd om in mei weer te scheiden", zegt woordvoerder Bas Schel van de gemeente. "Maar zo is het wel gegaan. Er is géén vertrouwen meer in Bade."

In de gemeenteraad heerst momenteel een hoog 'zie-je-wel-gehalte', zegt Schel. Het progressieve college wilde vorig jaar per se met Bade in zee, terwijl het CDA en de lokale partij Balans daar sterk tegen waren. Die halen nu hun gelijk. "Wat rest, is een nieuwe zoektocht naar een beheerder én een schuld van 60.000 euro die Bade nog bij Boxtel heeft."

Tom Bade, die dit jaar juist vanwege zijn inspanningen voor De Kleine Aarde op plaats 34 in Trouws Duurzame 100 terechtkwam, is consultant en een veelgevraagd spreker als gaat om de economische waarde van 'groen'. Hij schreef meerdere boeken over hoe je kunt verdienen aan natuur. De voormalige KPMG-werknemer richtte in 2006 zijn eigen kenniscentrum op, Triple E, dat langzaam maar zeker als een holding is gaan fungeren voor allerlei bv's.

Naast práten over het 'vermarkten' van natuur, wilde hij zijn visie ook in de praktijk brengen. Hij kocht allerlei failliete of gestaakte groene bedrijfjes op, om die met een gezonde economische basis en bedrijfsvoering weer perspectief te bieden. De Kleine Aarde is daar een voorbeeld van, maar ook wijngaard De Wageningse Berg, het Wilderniscafé in Kekerdom, Hortus Arcadië in Nijmegen en destijds ook het Watermuseum in Arnhem (dat nu weer zelfstandig is). Verder nam hij 'educatieschepen' over van onder andere de Stichting Reinwater.

Twee versies
Maar stuk voor stuk zijn deze bedrijven afgelopen jaar onderuit gegaan. Al probeert het Wilderniscafé een doorstart te maken. "Ik ben nu pachter, kok én ik doe de bediening", zegt Hjalmar Bastiaans. "Ik moet wel, want ik heb hier 4,5 jaar werk inzitten. Met de vaste gasten als ambassadeurs hoop ik op een tweede leven." Of dat zal lukken is de vraag, want volgens de Kamer van Koophandel heeft ook moederbedrijf Triple E de status van faillissement.

Wat ging er mis bij de man die op het podium zo geweldig kan vertellen hoe de groene economie werkt? Daarover bestaan twee versies. Personeelsleden die de afgelopen tijd zelf zijn opgestapt of een ontslagbrief in de bus kregen, klagen over financieel wanbeheer van een alleen opererende Bade, die zij slecht zakelijk inzicht toedichten. Anoniem, want in hun arbeidscontract stond een bepaling dat op het doen van negatieve uitlatingen ná vertrek een hoge boete staat.

Salarissen werden volgens hen niet of te laat uitbetaald, pensioenpremies niet afgedragen, subsidies niet ingezet voor het doel waarvoor ze verleend waren, declaraties niet in behandeling genomen. En omdat Bade de bedrijfjes niet failliet liet gaan, konden ze ook geen gebruik maken van het vangnet dat uitkeringsinstantie UWV biedt. Personeelsleden zouden daardoor in acute financiële problemen zijn geraakt.

'Niets leeggehaald'
Volgens Bade was er bij Triple E en de bedrijven daaronder absoluut geen sprake van 'alleenheerschappij'. "Ik delegeerde juist veel", zegt hij. "Veel bedrijven zijn door de economische crisis onderuit gegaan. Maar in mijn geval wordt alles heel persoonlijk gemaakt."

Alle overnames, zegt Bade, betroffen bedrijven die failliet of gestopt waren. "Ik heb dus helemaal niets leeggehaald." Hij heeft volgens eigen zeggen destijds mensen juist voor ontslag behoed. "Mijn verweer is even simpel als dodelijk: mijn consultancy-praktijk was altijd de financiële drager onder de bedrijven, zeg maar: de interne bank. Maar die praktijk viel afgelopen jaar door de crisis stil, en dus was er geheel geen cashflow meer. Dan dondert alles letterlijk in elkaar. Dat gaat echt heel snel."

Dat moge zo zijn, zeggen ex-werknemers, maar Bade gebruikte óók zijn personeelsleden als bank. Door met hun salarissen, pensioenpremies en subsidies gaten elders te dichten, kwamen juist zíj in de kou te staan. Als Bade een echte bank achter zich had gehad, en op het juiste moment faillissementen had aangevraagd, dan was de schade te overzien geweest.

Achterstanden
Bade ontkent dat hij pensioenpremies voor andere doelen heeft ingezet. Hij zegt juist dat hij al twee jaar lang met de huidige medewerkers de wirwar van verschillende fondsen en regelingen voor personeel op orde aan het brengen is. Maar waarom heeft hij de premies dan niet apart gezet in een bankspaarregeling voor personeel, vragen de critici zich af. Dat mag wettelijk helemaal niet, zegt Bade. "En ik zeg toe alle achterstanden in pensioenbetalingen bij een doorstart mee te nemen."

Terug naar Boxtel, waar de gemeente op zoek gaat naar een vervanger van Bade. Die zegt zelf de gehele gang van zaken erg te betreuren en bereidt momenteel een doorstart voor. Zijn nieuwe bedrijf gaat Triple E Trust heten. Dat 'vertrouwen' moet dan nog wel gewonnen worden.

De identiteit van de personeelsleden die alleen anoniem aan dit artikel konden meewerken, zijn bij de redactie bekend.

Ook Helmond wil geld van Bade zien

Het bedrijf van Bade ontving 270.000 euro subsidie van de gemeente Helmond voor twee laboratoria aan de groene campus van hogeschool Helicon.

In een van die labs zou een schimmel worden ontwikkeld die als bodemverbeteraar kan dienen. In het andere lab zou gewerkt worden aan warmteregulatie. Eerder ontwikkelde de ploeg die hier zou komen te werken bijvoorbeeld de 'Big Bodywarmer' voor jonge varkentjes.

De nieuwe werkruimtes kwamen er uiteindelijk niet. Bade stelt dat Helicon die had moeten bouwen, en dat hij alleen zou zorgen voor twee functionerende labs plus personeel. Een groot deel van de subsidie is volgens hem opgegaan aan personeelskosten. Wethouder van economische zaken Yvonne van Mierlo laat het er niet bij zitten en wil dat geld nu terug. "Deze kwestie loopt al meer dan een jaar", aldus Van Mierlo. "In december 2013 is een betalingsregeling getroffen die uiteindelijk (door Bade, red.) niet is nagekomen. Daarna is in het voorjaar van 2014 de vordering uit handen gegeven en is een invorderingstraject ingezet."

Uiteindelijk trekt de deurwaarder aan de bel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden