null

Duurzame 100Reclame Fossielvrij

Reclame Fossielvrij is een muis in activistenland, maar ze lust de oliegiganten rauw

Beeld Martijn Gijsbertsen

Met hun reclames en campagnes doen oliemaatschappijen het voorkomen alsof ze keihard werken aan een schone toekomst. Reclame Fossielvrij wil af van hun kletspraat.

Een kantoor hebben ze niet. “We werken thuis en als het moet, bellen we elkaar”, zegt Rosanne Rootert. Volstaat dat niet, dan spreken ze hier af, in Utopie, een voormalig Haags schoolgebouw, nu grand café. Kopje thee erbij, wel zo gezellig. “Hierboven zitten sociale advocaten, die hebben dit pand gehuurd”, zegt Femke Sleegers. De tuindeuren staan open, in de tuin beproeft een haan zijn stembanden en op tafel liggen kranten. En niet zonder reden.

Rootert (40) en initiatiefnemer Sleegers (47) zijn het kloppend hart van het burgerinitiatief Reclame Fossielvrij. Een muisje in de activistenwereld, maar wel eentje met een muil als een leeuw. Daar past big oil helemaal in, inclusief de Koninklijke Shell Groep. Die wil nog steeds groeien in olie en gas en dat vinden Sleegers en Rootert onbegrijpelijk.

De Reclame Code Commissie tikte het bedrijf vorige maand nog op de vingers. De reclame waarin Shell beweert dat het de CO2-uitstoot van zijn klanten volledig compenseert in ruil voor 1 cent extra per liter brandstof, is bedrog. Die uitspraak ging de hele wereld over. Een succesje voor Reclame Fossielvrij, dat de klagers – enkele studenten en hun docent – bijstond.

null Beeld

Jurylid Ajren Buijs:

“Reclame Fossielvrij vindt inspiratie in de Tabakswet en pleit met een klein groepje mensen onvermoeibaar voor een verbod op fossiele reclame. Kleine actie, grote impact.”

‘Ze maken de consument verantwoordelijk’

Reclame Fossielvrij zat ook achter de motie die de Amsterdamse gemeenteraad aannam om reclames voor fossiele brandstoffen te verbieden. Een verbod dat b en w uitwerkt en de discussie elders aanzwengelt.

Want iedereen weet toch dat we moeten stoppen met het massaal verstoken van fossiele brandstoffen? “Dat weten olie- en gasbedrijven als geen ander, al decennialang”, zegt Sleegers. Toch pompen die verfoeide firma’s driftig door en investeren ze nauwelijks in groene energie.

Reclames suggereren het tegendeel. Sleegers: “Daarin lijkt het alsof iedere oliemaatschappij keihard werkt aan een schone toekomst. Ondertussen maken ze de consument verantwoordelijk voor het klimaatprobleem; zij leveren slechts wat de consument wil.” Ja, ze geven wel groene tips, maar die staan de verkoop nooit serieus in de weg.

Niet steeds de frietjes checken

“Exxon zegt dat je de oven niet steeds moet opendoen om te zien of je frietjes al bruin zijn. Dat kost veel energie”, lacht Sleegers. “BP is serieuzer, die lanceerde het begrip Carbon Footprint, om je eigen klimaatimpact te berekenen. En Shell laat je dus in de waan dat je klimaatneutraal rijdt, als jij die ene cent per liter extra betaalt.”

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Het is allemaal gewiekste marketing, copy-paste uit het handboek van de tabaksindustrie, vinden Rootert en Sleegers. Twijfel zaaien over wat écht nodig is, je positioneren als onmisbaar en met veel sponsorgeld bouwen aan goodwill.

Sleegers: “Zo heeft Rijksmuseum Boerhaave in Leiden een zaal met hoogtepunten uit de Nederlandse wetenschapshistorie, met video’s over Nobelprijswinnaars. Daar is ook plek ingeruimd voor hoofdsponsor Shell. Marjan van Loon, president-directeur van Shell Nederland, vertelt de museumbezoeker hoe goed haar bedrijf bezig is met windmolens.”

Volkomen ongepast, ook omdat Van Loon zich zo op eenzelfde voetstuk plaatst als de Nobelprijswinnaars, zeggen Rootert en Sleegers. Daags na dit vraaggesprek maakte het Leidse museum bekend de sponsorovereenkomst met Shell niet te verlengen. Het Museon en Mauritshuis in Den Haag, Van Gogh Museum, Concertgebouw en Nemo in Amsterdam deden dat al eerder.

En voor de kleintjes: een kleurplaat

Zelfs de jongsten onder ons zijn mikpunt van marketing, blijkt uit een kleurplaat voor basisschoolleerlingen. Daarop bakken twee vrolijke kindertjes wat in een pannetje, boven een gasvuurtje. Dat gas komt rechtstreeks uit een boortoren van de Nam. De boodschap: zonder aardgas kan je niet. Rootert: “De keerzijde van al die fossiele brandstoffen blijft zorgvuldig buiten beeld. Dat geldt ook voor die reclames voor verre vliegreizen of grote auto’s.”

Sleegers: “Weet je dat bijna alle autoreclames voor de supervervuilende suv’s zijn? Daardoor zijn ze razend populair.” Toch, car shaming is niks voor Reclame Fossielvrij. En wie wil vliegen, moet dat vooral zelf weten.

De sleutel ligt niet bij de consument, maar bij de overheid, is de overtuiging. Die moet komen met een reclameverbod voor fossiele producten. “Net als nu voor tabak geldt.” Reclame Fossielvrij verzamelt daartoe online handtekening in.

null Beeld Martijn Gijsbertsen
Beeld Martijn Gijsbertsen

Sleegers: “We werken ook aan een wetsvoorstel voor zo’n reclameverbod, dat parlementariërs kunnen indienen.” Want zo moet je lobbyen: politici voor je winnen met een goed verhaal en hen werk uit handen nemen.

Ja, ook in Trouw moet het anders

Of er hoop is op zo’n verbod? Politiek leeft het onderwerp zeker, lokaal én nationaal, vindt het groene duo. GroenLinks, de PvdA, ChristenUnie, Partij voor de Dieren, Bij1 en Volt namen zo’n verbod op in hun verkiezingsprogramma’s. Lokaal steunen ook SP, Denk en D66 het.

“De VVD is tegen, dat is de partij van vrijheid blijheid”, zegt Rootert. “Teleurstellend is het CDA. Die partij wil wel andere reclamebeperkingen, zoals voor tv-reclames voor leningen, snoepmarketing in kinderprogramma’s en sluikreclame door YouTube-vloggers. Maar een reclameverbod over de toekomst van het klimaat gaat de partij te ver.”

Komt er zo’n reclameverbod, dan gaat ook het advertentiebeleid van kranten op de schop, zegt Rootert. Op tafel liggen enkele krasse staaltjes van waar het misgaat. Ja, ook in Trouw, waarin deze zomer een paginagrote advertentie stond voor vliegvakanties, pal naast alarmerend klimaatnieuws.

Op zoek naar een miljoen handtekeningen

“Als lezers klagen, schermen hoofdredacties vaak met een ooit gemaakte afspraak: redactie en advertentieverkopers gaan niet over elkaars werk. Die muur garandeerde ooit de journalistieke onafhankelijkheid, maar commerciële afdelingen misbruiken die nu om misleidende boodschappen van fossiele adverteerders te verspreiden. Een boodschap die vaak rechtstreeks ingaat tegen de inhoud van de journalistieke artikelen en zo het medium ondermijnt.”

Het allergrofst, vinden ze, ging NRC Handelsblad te werk, door branded content van Shell te schrijven en lezers aan te bieden. Nauwelijks te onderscheiden van redactionele kopij. Sleegers: “Het kan ook anders. Twee Zweedse kranten weren fossiele reclames, het Britse The Guardian plaatst geen advertenties van olie- of gasmaatschappijen.”

En ach, vroeg of laat gaat het roer wel om, geloven ze. Ook omdat Greenpeace hun campagne naar Europa brengt. Sleegers: “Een miljoen handtekening zijn nodig om te komen tot een fossiel reclameverbod in 27 lidstaten.”

Dat zou een geweldige opsteker zijn voor dit muisje in activistenland.

De verhalen achter alle Duurzame 100-initiatieven, filmpjes, info, een podcast en een klimaatzelftest vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden