Vogelgriep

Razendsnel verspreidt de vogelgriep zich door Nederland: ‘Het is niet tegen te houden’

Beeld Hollandse Hoogte, Marcel van Kammen

Na de eerste dode zwaan, drie weken geleden gevonden in Kockengen, verspreidt de vogelgriep zich snel over Nederland. “Het is niet tegen te houden.”

Haar kop slingert op de sierlijke hals, terwijl de jonge zwaan onafgebroken rondjes draait in het Zuidlaardermeer. Natuurbeheerder Jan Beekman maakt met het filmpje dat hij dinsdag op Twitter zette meteen duidelijk dat het mis is met deze watervogel. “Ik heb haar uit het water gehaald om verdere besmetting te voorkomen. En haar uit haar lijden verlost.”

De zwaan is inmiddels vanuit Groningen naar Utrecht gebracht voor onderzoek, maar Beekman weet de uitslag al: vogelgriep. “De tekenen zijn onmiskenbaar. De griep tast het zenuwsysteem aan.”

Ganzen aan de Friese kust vertonen hetzelfde gedrag, vertelt Beekman. “Zij vliegen heen en weer tussen pleisterplaatsen en verspreiden zo de ziekte razendsnel. Het lijkt nu al erger dan voorgaande jaren. Nou kunnen we best wat ganzen en zwanen missen, maar ik maak me zorgen over de slechtvalken en zeearenden in ons gebied. Ze eten ook vogels, ze zijn er gevoelig voor. Er broedt hier een zeearendpaar, dit jaar kregen ze twee jongen. Je wilt niet dat zij vogelgriep krijgen.”

Beeld Louman & Friso

Doorgaans valt de sterfte aan vogelgriep onder wilde vogels wel mee, zegt de Wageningse viroloog Nancy Beerens. Maar in 2016 was de sterfte juist wel hoog, en het virus H5N8 dat zich nu verspreid, lijkt in genetische samenstelling erg op dat van toen. “Het lijkt nu dezelfde kant op te gaan. De vogeltrek is immers nog niet voorbij.”

Beerens is hoofd van het Nationaal Referentie Laboratorium bij Wageningen Bioveterinary Research, dat het onderzoek naar vogelgriep coördineert. Vogelgriep komt geregeld terug, legt ze uit. “We hebben om het jaar wel een grote uitbraak. Dit virus is rond 2000 voor het eerst aangetroffen bij wilde vogels en er zijn sindsdien steeds meer varianten ontstaan. Het is niet meer tegen te houden.”

Kippen geruimd om vogelgriep

Behalve onder wilde vogels in de natuur rukt de vogelgriep ook op onder kippen in de Nederlandse pluimveehouderij. In het Groningse Lutjegast werd gisteren een pluimveebedrijf met 48.000 kippen geruimd. De eigenaar trof maandag dertien dode hennen aan in zijn stal en na onderzoek bleken de dieren besmet te zijn met vogelgriep. Volgens protocol worden dan alle dieren op het bedrijf gedood, om verspreiding van het virus te voorkomen. Ook bedrijven binnen een straal van een kilometer van een besmetting worden preventief geruimd.

Met de ruiming in Lutjegast nadert het aantal vanwege vogelgriep geruimde kippen de 350.000. De afgelopen twee weken zijn er al twee besmette kippenboerderijen geruimd in de Gelderse plaatsen Altforst en Puijflijk. Op een kilometer van Altforst zijn bij een bedrijf bovendien 115.000 kippen uit voorzorg afgemaakt. Een hobbyboer in het Noord-Hollandse Middelie moest zijn 25 kippen laten ruimen na een besmetting met vogelgriep.

Ook in het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken en Duitsland woedt de vogelgriep, die zeer besmettelijk is voor pluimvee, zoals kippen, eenden en kalkoenen. Het virus wordt overgedragen door direct contact met besmette vogels, maar ook via de lucht of via besmet materiaal zoals mest.

Ophokplicht

Sinds ruim twee weken geldt een ophokplicht voor alle bedrijven die commercieel pluimvee houden in Nederland. Deze maatregel, die is uitgevaardigd door minister Schouten van landbouw, moet het risico op besmetting verminderen. Ook zijn dierentuinen, kinderboerderijen en eigenaren van hobbyvogels verplicht hun pluimvee en watervogels af te schermen zodat deze dieren niet in contact komen met wilde watervogels en hun uitwerpselen. Verder is er een verbod ingesteld op het tentoonstellen van sierpluimvee en watervogels.

Rond bedrijven waar een besmetting met vogelgriep is vastgesteld geldt binnen een straal van tien kilometer een vervoersverbod. Dat betekent dat dieren, eieren, mest en strooisel de kippenboerderij niet mogen verlaten, omdat dat het virus kan herbergen.

Enkele dierenorganisaties hebben aan de Tweede Kamer hun bezwaar kenbaar gemaakt tegen het preventief ruimen van gezonde kippen. Zolang de dieren zelf niet ziek zijn en de heersende variant van het vogelgriepvirus niet gevaarlijk is voor mensen, is het doden van gezonden dieren volgens de organisaties buiten proportie.

Geen mensen besmet

Maar, stelt Beerens gerust, er is nog nooit een menselijke besmetting met dit virus vastgesteld. Minister Schouten van landbouw en natuur schrijft dat ook in een brief die ze dinsdagavond naar de Tweede Kamer stuurde: Het risico op zoönotische transmissie van vogelgriep is laag, zo blijkt uit analyses van het RIVM.

“Het blijft echt beperkt tot vogels”, zegt Beerens. Toch onderschrijft zij het advies van het RIVM om geen dode vogels op te rapen en contact met vogelpoep te vermijden. “Je weet het maar nooit, dat zien we bij corona. Je kunt het beter uitsluiten. Vandaar ook de maatregelen bij pluimveebedrijven en hobbyboeren: houd je kippen binnen. Meer is er niet aan te doen.”

Drie weken geleden werd het eerste geval van dit jaar vastgesteld bij twee zwanen in Kockengen, bij Woerden. Aan de Waddenkust stierven inmiddels duizenden ganzen, eenden, steltlopers en ook enkele roofvogels.  “Het virus bereikt ons door trekvogels vanuit Rusland”, vertelt Beerens. “Dat zijn onze wintergasten.”

Dat het virus zich sneller verspreidt dan in voorgaande jaren kan te maken hebben met de aard ervan, legt Beerens uit. “Wilde vogels dragen doorgaans een laag pathogeen virus bij zich, dat geen of milde ziekteverschijnselen veroorzaakt. Bij kippen kan het virus zich ontwikkelen tot hoog pathogeen, met een grote sterftekans. We hebben in Azië gezien dat het hoog pathogene virus via loslopend pluimvee weer op wilde vogels is overgedragen.”

Lees ook:

Pluimveehouders moeten kippen binnenhouden wegens vogelgriep

Commerciële pluimveehouders moeten hun kippen vanaf middernacht binnenhouden. Dat meldt het ministerie van landbouw, nadat in Kockengen (Utrecht) hoogpathogene vogelgriep is aangetroffen bij knobbelzwanen.

Het virus houdt zich schuil in het beest

Het nieuwe coronavirus is een zoönose, het sprong over van een dier, vermoedelijk een vleermuis. Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt, en zeker ook niet de laatste. De meeste nieuwe infecties komen van een dier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden