Intensieve landbouw

Rabobank droeg bij aan landbouwproblemen, erkent directeur

Op veel akkers staat jaar in jaar uit mais. Die eenzijdige teelt put de bodem uit.  Beeld ANP
Op veel akkers staat jaar in jaar uit mais. Die eenzijdige teelt put de bodem uit.Beeld ANP

De Rabobank erkent schuld aan de problemen in de landbouw. ‘Wij zijn medeverantwoordelijk’, zegt directeur duurzaamheid Bas Rüter donderdag in Zembla.

Voor het eerst erkent een belangrijke speler in de voedselindustrie bij te dragen aan de problemen die daarbij ontstaan. “Wij dragen als bank medeverantwoordelijkheid voor hoe het systeem nu is”, zegt de directeur duurzaamheid van de Rabobank, Bas Rüter, in het tv-programma Zembla. “Wij zijn medeverantwoordelijk voor de problemen.”

De bodem raakt uitgeput door eenzijdige gewasteelt, het bodemleven verdwijnt door gebruik van drijf- en kunstmest, pesticiden vervuilen het grond- en oppervlaktewater en zorgen voor een afname van insecten, weidevogels verdwijnen omdat ze geen voedsel meer vinden en de uitstoot van stikstof tast de natuur aan, waardoor de woning- en wegenbouw stil kwam te liggen.

De ingrijpende gevolgen van de na-oorlogse gedachte ‘nooit meer honger’

De intensivering van de Nederlandse landbouw, die is voortgekomen uit de na-oorlogse gedachte ‘nooit meer honger’, heeft ingrijpende gevolgen. Als bank van veruit de meeste boeren en tuinders, én van veel toeleveranciers en afnemers, is de Rabobank de belangrijkste financier van de Nederlandse landbouw. “En dat betekent ook dat de problemen die daarmee samenhangen door ons worden gefinancierd”, zegt Rüter.

Hij wijst erop dat het huidige systeem voortkomt uit de ‘belangrijke maatschappelijke vraag’ naar meer voedsel voor meer mensen. “De problemen zijn onderdeel van een systeem dat voedsel produceert waarvan we allemaal afhankelijk zijn. Dus het is een schuld voor de neveneffecten en het is ook mede-eigenaarschap van het belangrijke product dat uit de landbouw voortkomt.”

Maar dit systeem moet nodig verduurzamen, zegt Rüter, de vertegenwoordiger van die nieuwe ambitie. In de praktijk valt dat nog niet mee, blijkt uit de documentaire van Zembla. Boeren die willen omschakelen, kloppen soms tevergeefs aan bij de bank, of die nou Rabo heet of ABN Amro.

Slechts 3 procent van de 30 miljard euro die de Rabobank heeft uitstaan in de Nederlandse landbouw, zit in biologisch boeren. Van de 53 duizend Nederlandse landbouwbedrijven werken er iets meer dan tweeduizend biologisch, en de groei is bijna gestagneerd, zo blijkt uit cijfers die certificeringsbedrijf Skal vorige week bekendmaakte.

Boeren die omschakelen naar biologisch krijgen daardoor minder inkomen

Maar een bank blijft toch een bank. “Vaak is het zo dat de transformatie naar biologisch bijvoorbeeld leidt tot minder koeien per hectare en minder liter melk”, legt Rüter uit. Boeren die omschakelen naar biologisch krijgen daardoor minder inkomen. Ze houden vaak ook minder koeien. “En als je dat bij elkaar optelt, dan kan het vaak niet uit.”

Of de ‘schuldbekentenis’ van Rüter gevolgen kan hebben voor de bank, is nog onduidelijk. Een kraakverse uitspraak van de Raad van State verplicht landbouwminister Schouten om bekend te maken waar boeren wonen die in het verleden, onder destijds geldende Pas-regeling, geen natuurvergunning hoefden aan te vragen.”

Mocht een boer worden veroordeeld, dan zou hij verhaal kunnen halen bij de bank

De organisatie Mobilisation for the Environment (Mob) van milieuactivist Johan Vollenbroek had daar om gevraagd, zodat de rechtbank kan oordelen over uitstoot van te veel stikstof. Mocht een boer worden veroordeeld, dan zou hij kunnen proberen de opgelegde boete te verhalen op de Rabobank, die immers medeverantwoordelijk is omdat de bank zijn bedrijf financierde.

De Rabobank kan ook door druk van buitenaf worden gedwongen iets te doen aan de vervuilende activiteiten die de bank financiert. De Nederlandsche Bank heeft vorig jaar verlies van biodiversiteit en ecosystemen voor het eerst als risico aangemerkt voor de financiële sector. Zo zijn voedselbedrijven afhankelijk van zaken als gezonde bodems en voldoende bestuivers. Staan die voorwaarden onder druk, dan kunnen die bedrijven in waarde verminderen of failliet gaan. Uit een eerste doorrekening van DNB blijkt dat de drie grote banken, ABN Amro, ING en Rabo, 81 miljard euro hebben gestoken in bedrijven die stikstof uitstoten en daardoor nu onder druk staan.

De uitzending van Zembla over dit onderwerp is op donderdag 28 februari om 20.25 uur.

Correctie 29-1: In een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat de Raad van State minister Schouten van landbouw verplicht om bekend te maken waar boeren wonen die in het verleden, onder de destijds geldende Pas-regeling, te veel stikstof produceerden. Dit is niet correct. Het gaat hier om zogeheten Pas-melders, dat zijn boeren die na melding van hun beperkte uitstoot onder de toen geldende wetgeving geen natuurvergunning hoefden aan te vragen.

Lees ook:

Biologische boer worden in Nederland? Het wordt steeds minder populair

Nederlandse boeren zijn niet snel meer te porren om over te schakelen naar een biologische bedrijfsvoering.

Met een duurzame rekenmethode hopen banken de biodiversiteit te redden

De financiële sector begint oog te krijgen voor de risico’s van soortenverlies en natuurvernietiging. Nederland is voortrekker, een rekenmethode om beleggers en banken te helpen is in de maak.

Als deze 25 boeren stoppen, lijkt de stikstofcrisis voorbij. Maar zo simpel is het niet

Om uit de stikstofcrisis te komen moeten grote vervuilers in de veehouderij gericht worden uitgekocht. Sommige produceren zestig keer meer stikstof dan de gemiddelde veehouder, blijkt uit onderzoek. De regering hoopt dat ze vrijwillig zullen stoppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden