'Proefboring Shell ongevaarlijk? De ramp in de Golf van Mexico vertelt iets anders'

Boorschip Kulluk van Shell voor de kust van het kleine eiland SitkalidakBeeld ap

Hoe verantwoord is het om een oliemaatschappij die in 2011 verantwoordelijk was voor 207 olielekken te laten boren in de kwetsbare poolgebieden? Volledig verantwoord. Als Shell olie vindt in Alaska, duurt het nog jaren voordat ze aan de exploitatie kunnen beginnen. Er is, kortom, nog alle tijd om aan de veiligheid te werken.

Dat is in een notendop de discussie tussen Bob Reis, de auteur van 'The Eskimo and the Oil Man en Betsy Beardsley van het Environmental Justice Program die het Amerikaanse Forbes afgelopen zomer publiceerde. Reis, die niet nalaat te benadrukken 'groen' te zijn, vindt dat Shell niet geheel fair wordt behandeld. Het bedrijf heeft al voor miljarden geïnvesteerd, onder meer door dure contracten met de Amerikaanse overheid af te sluiten. Telkens weer werden de regels onder druk van actiegroepen en de publieke opinie aangescherpt. En telkens weer wist Shell aan die strengere veiligheidsmaatregelen te voldoen, zegt Reis.

Proefboringen
Daarbij, zegt Reis, gaat het momenteel niet om de winning van olie, maar om proefboringen. 'Boorschepen arriveren tijdens de ijsvrije periode, sluiten de oliebronnen af na de werkzaamheden, vertonen zich niet in de weken waarin Eskimo's op walvissen jagen en varen weer terug als het winterijs er aan komt.'

Mocht Shell tijdens de proefboringen olie vinden, dan duurt het nog zeker tien jaar voordat het bedrijf klaar is de olie naar boven te halen, schrijft Reis. En ook dan zullen er allerlei strenge voorschriften zijn waaraan het bedrijf moet voldoen. 'Om daaraan te voldoen zal Shell nieuwe apparatuur moeten ontwikkelen en moeten aantonen dat het niet alleen olie kan opsporen, maar ook veilig uit de zeebodem kan halen.'

Genoeg tijd
Maar waarom tientallen miljoenen dollars uitgeven aan de ontwikkeling van nieuwe apparatuur voordat we weten waar de olie onder de grond zit, vraagt Reis zich af. Als straks de olie is gevonden is er nog tijd genoeg om te studeren op een veilige winning.

Als 'groen' persoon vindt Reis het belangrijk een balans te vinden tussen economie en milieu. 'Balans betekent dat je soms moet boren en niet altijd nee moet zeggen.'

Rebound-effect
Dat is precies het denken waar politiek filosoof Marius de Geus afgelopen weekend in Letter & Geest over viel. 'Ik ben heel kritisch over die zogeheten win-wingedachte: economisch doorgroeien én technologie inzetten,' zei hij. 'Het bewijs dat deze strategie werkt is nog nooit geleverd. Je weet ook niet hoeveel nadelen nieuwe technologieën weer zullen opleveren. Het essentiële probleem is het rebound-effect. Je koopt spaarlampen, dus laat je het licht langer branden. Je koopt die hybride auto, dus ga je meer rijden, want je geweten is schoon.'

Een rebound die overigens ook kan optreden bij alternatieve energiebronnen. Meer fossiele brandstoffen maken op korte termijn de economische noodzaak van schone energie minder urgent.

Conventionele methoden werken niet
Nadat Reis zich niet onbetuigd liet als pleitbezorger van Shell, reageerde Beardsley van het Environmental Justice Program in hetzelfde Forbes met cijfers, vragen en onzekerheden. Volgens het eigen rapport van Shell was het bedrijf twee jaar geleden 207 keer verantwoordelijk voor een olielek. Ze herinnert zich een olieramp in 2000 waarbij methoden om de olie op te ruimen zelfs in milde Arctische omstandigheden níet effectief bleken, schrijft Beardsley. 'Toch beweert Shell dat zij met dezelfde conventionele methodes 95 procent van de gelekte olie in de poolgebieden op kan ruimen.'

Daarnaast is er de waarschuwing van de National Oil Spill Commission die president Obama instelde na de ramp in de Golf van Mexico. 'Er zijn nog vele onbeantwoorde vragen en er valt nog veel werk te verrichten', stelde de commissie in een rapport. Vraagtekens zijn er vooral bij het vermogen van Shell om gelekte olie op te kunnen ruimen in de barre weersomstandigheden rond Alaska.

Verzekeraar Lloyds of London gaf eerder al een waarschuwing af dat boren naar olie op de Arctische wateren een 'uniek en lastig te beheersen risico' oplevert. Bedrijven zouden 'goed na moeten denken over de consequenties van hun acties.'

Dat Shell vooralsnog slechts voor proefboringen de poolzeeën bevaart, stelt Beardsley niet gerust. Wie herinnert zich niet de beelden van de olieramp in de Golf van Mexico. Oliewinning? Nee, een proefboring van BP. In 1979 was het in dezelfde regio ook raak toen een Mexicaans boorplatform vlam vatte na een proefboring. Bijna 3,5 miljoen vaten olie stroomden destijds de zee in.

Als kind van Alaska heeft Beardsley alle begrip voor de balans tussen economie en milieu. 'Maar wat ik niet begrijp is waarom we Shell toestemming geven om nu te boren terwijl er zoveel vragen nog niet beantwoord zijn.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden