Plasticgebruik

Plastic netjes scheiden? Supermarkten doen er nog te weinig aan

Veel van de plastic verpakking in supermarkten zijn niet of niet volledig recyclebaar. Beeld ANP
Veel van de plastic verpakking in supermarkten zijn niet of niet volledig recyclebaar.Beeld ANP

Van een willekeurige greep uit populaire supermarktproducten is twee derde van de plastic verpakkingen niet goed recyclebaar blijkt uit onderzoek van Natuur&Milieu. Vooral Jumbo en biowinkel EkoPlaza komen slecht uit de test.

Maarten Van Gestel

De zeven onderzochte supermarktketens zijn sinds twee jaar allemaal aangesloten bij het Plastic Pact: een initiatief dat ertoe moet leiden dat in 2025 alleen nog maar goed recyclebare verpakkingen worden gebruikt. Programmaleider Jelmer Vierstra, verantwoordelijk voor het onderzoek, noemt de uitslag van het onderzoek ‘schokkend’ en pleit voor strengere wetgeving. Donderdag debatteert de Tweede Kamer over de circulaire economie.

Het lijkt gesneden koek: je loopt door de winkel en koopt een kuipje chocolademousse. Nadat dat toetje op is, gooi je het bakje netjes bij het plasticafval. Je hoopt en verwacht dat de oude verpakking dan wordt verwerkt in een nieuwe. Maar zo simpel is het niet. Soms is namelijk een plasticsoort gebruikt, of een mengsel van plasticsoorten, dat slechts beperkt te recyclen is.

In dat geval wordt de gebruikte verpakking gedowncycled: het wordt geen nieuw bakje, maar bijvoorbeeld opvulmateriaal in een plastic parkbankje. En omdat Nederland geregeld overschotten van dit laagwaardige materiaal heeft, eindigt het zo het kuipje van de chocolademousse alsnog in de verbrandingsoven.

Wasmiddelfles met een glimmend ‘jasje’

De onderzoekers kochten bij de zes grootste supermarktketens en biowinkel EkoPlaza telkens 57 producten, van tubes honing en bakjes champignons tot vers sinaasappelsap. Ruim twee derde van de verpakkingen, 65 procent, bleek slechts beperkt (52 procent) of niet (13 procent) recyclebaar. Dat is dan vaak omdat verschillende soorten plastic zijn gemengd, zoals een wasmiddelfles met een glimmend ‘jasje’ van een ander soort plastic. Of een tube mayonaise met siliconen in de dop.

Ook bij versproducten worden vaak verschillende soorten plastics gebruikt, vanwege betere houdbaarheid. “Het is logisch dat je vlees of kaas langer goed wilt houden”, zegt Vierstra. “Maar producten puur vanwege het uiterlijk niet duurzaam verpakken, dat is problematisch.”

Hoe scoren supermarkten in de recyclebaarheid van plasticverpakkingen van hun huismerken?

1. Lidl
2. Albert Heijn
3. Aldi
4. Plus
5. Coop
6. EkoPlaza
7. Jumbo

Onderscheid tussen goed en beperkt recyclebaar

Morgen debatteert de Tweede Kamer over onder meer de afspraken over plastic verpakkingen. Vierstra vindt vooral dat de politiek het onderscheid tussen goed en beperkt recyclebaar ook in wetgeving moet gaan maken. Op dit moment wordt ‘alles dat niet verbrand wordt’ als recyclen gezien, dus ook de gedowncycled afval. Daarnaast vindt Vierstra dat supermarkten hun verantwoordelijkheid moeten nemen.

Veel problemen liggen ook bij sorteer- en recyclecentra. Zo is het plastic van een zakje snackwortelen nu nog te klein om herkend te worden. Supermarkten en fabrikanten zouden nu al, met simpele aanpassingen, het aantal hoogwaardig te recyclen verpakkingen kunnen verdubbelen, volgens berekeningen van Natuur&Milieu. En die plicht hebben ze volgens Vierstra, kijkend naar de afspraken in het Plastic Pact.

PVC in verpakkingen

Opvallend is dat de biowinkel EkoPlaza slecht uit de test kwam. Zo werd in de verpakkingen van olijven en teriyaki-gehaktballetjes de schadelijke stof PVC aangetroffen, iets dat volgens Vierstra al 15 jaar nauwelijks meer voorkomt in verpakkingen. En in ‘composteerbare’ genoemde verpakkingen van rijst en noten werd een plasticsoort ontdekt die juist heel schadelijk is voor het milieu.

“Wat mij stoort, is dat de winkel inspeelt op het sentiment van de klant die duurzaam wil zijn, en er dan toch zooi in stopt”, zegt Vierstra. Hij vermoedt dat de biowinkel relatief slecht scoort omdat EkoPlaza een kleine organisatie is, die minder snel is meegegaan in technologische vooruitgang dan bijvoorbeeld Lidl en Albert Heijn.

“We nemen deze punten ter harte neemt en gaan hier zeker mee aan de slag”, reageert een woordvoerder van EkoPlaza-moederbedrijf Udea. Wat EkoPlaza volgens het onderzoek als enige supermarkt wel goed deed, is melk verkopen in herbruikbare glazen statiegeldflessen.

Ook A-merken komen relatief slecht uit de bus. “Omdat ze niet alleen voor Nederland produceren en dus rekening moeten houden met de recycle- en sorteersystemen uit allerlei landen”, zegt Vierstra.

Kan de consument iets doen? Het probleem zit ’m volgens Vierstra niet in de manier waarop burgers afval scheiden. “We moeten aan de slag met wat er daarna gebeurt. Dus laat je niet demotiveren en blijf plastic scheiden. Het is alsnog beter voor het milieu om te downcyclen dan om te verbranden.”

Lees ook:

Wereld Natuur Fonds: De schade van plastic afval loopt in de biljoenen euro’s
Plastic afval is niet alleen schadelijk voor de natuur, maar ook voor de mens en de economie. De schade zou tien keer zoveel kosten als de productie ervan.


De illusie van recyclen: plastic dat u braaf inzamelt, wordt overal gedumpt
Veel Nederlandse huishoudens scheiden braaf het plastic afval: liefst 52 procent zou worden hergebruikt. Maar is dat wel zo?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden