FilmPlanet of the Humans

Pijnlijke missers nekken Michael Moore’s milieudocumentaire

Beeld uit ‘Planet of the Humans’, dat sinds het verschijnen vorige week een storm van kritiek veroorzaakte.

Roemrucht filmmaker Michael Moore wil in zijn nieuwe film ‘Planet of the Humans’ de ‘groene hypocrisie’ aan de kaak stellen. Zijn documentaire is teleurstellend en vaak onjuist, zeggen twee experts die de film bekeken.

Als een van de meest spraakmakende film­makers van de afgelopen jaren tekent voor een ­milieudocumentaire is controverse welhaast ­gegarandeerd. En inderdaad, het door Michael Moore geproduceerde ‘Planet of the Humans’, dat sinds kort gratis te zien is op YouTube, maakt de tongen nogal los. Personen die in de film voorkomen beklagen zich dat er een verkeerd beeld van hen wordt geschetst en kritische kijkers wijzen op feitelijke onjuistheden.

De film wil volgens de makers ‘de hypocrisie van de groene beweging’ blootleggen. In een tijdsbestek van honderd minuten betoogt Planet of the Humans dat energiebronnen die als duurzaam worden gezien dat helemaal niet zijn: zonnepanelen, windmolens, biomassa, elektrische auto’s – het zou allemaal bedrog zijn. Ze zouden geen milieuwinst opleveren maar slechts financieel gewin betekenen voor bedrijven die er alles aan gelegen is om ons consumptiepatroon in stand te houden.

‘Planet of the Humans’

De Amerikaanse filmmakers Michael Moore en Jeff Gibbs draaien er niet omheen: biomassa is bedrog. Het is een van de stellingen in de vorige week uitgebrachte milieudocumentaire ‘Planet of the Humans’. De film heeft een storm van kritiek losgemaakt, vooral van prominente milieuactivisten. Zij stellen dat de documentaire bestaat uit selectief weergegeven feiten, verouderde informatie en onheuse interviews.

De film betoogt dat hernieuwbare energie uit bijvoorbeeld windmolens en zonnepanelen de uitputting van de aarde niet vermindert en in feite even schadelijk is als fossiele brandstoffen. Dat is een opmerkelijke boodschap, aangezien vooral Moore geldt als spreekbuis van progressief Amerika.

Volgens ‘Planet of the Humans’ zorgen biomassacentrales niet voor klimaatwinst maar wel voor boskap op industriële schaal. Het Nederlandse Klimaatakkoord ziet voor biomassa een onmisbare rol in de energietransitie die moet leiden tot een CO2-neutrale samenleving in 2050. De regering steekt daarom miljarden aan subsidie in biomassacentrales, die de taak van kolencentrales moeten overnemen. Burgers en milieuorganisaties vrezen echter voor fijnstof, luchtvervuiling en klimaatschade en vechten de vergunningen van biomassacentrales aan.

Op verzoek van Trouw bekeken twee deskundigen de film. “Ik aarzelde wel om eraan te beginnen”, zegt Jan Paul van Soest, milieuwetenschapper en consultant op het gebied van duurzaamheidsvraagstukken. “Veel mensen wezen al op de vele fouten die in de film zouden zitten. Dat viel inderdaad niet mee. En het jammere is dat die feitelijke onjuistheden de boodschap van de film verhullen.”

“De fouten die vooraf werden genoemd, ­leken mij allang ontkrachte mythes uit pseudo­sceptische hoek”, zegt Bart Verheggen, klimaat- en aardwetenschapper en docent aan Amsterdam University College. “Maar ik wilde zelf een oordeel vormen, want de film krijgt veel aandacht. Ik moet je zeggen: ik heb me groen en geel geërgerd.”

Van Soest en Verheggen reageren op enkele beweringen die in ‘Planet of the Humans’ worden gedaan.

1. Windmolens en zonnepanelen zijn niet duurzamer dan fossiele brandstoffen

Van Soest: “De film beweert dat voor het maken van een windmolen of zonnepaneel méér fossiele brandstof nodig is dan je kunt uitsparen tijdens de levensduur van zo’n molen of­ ­paneel. Dat klopt echt niet. De ‘energetische terugverdientijd’, zoals je dat noemt, is voor wind- en zonne-energie juist zeer positief: een tot twee jaar. Uiteraard hebben ook deze energiebronnen hun CO2-impact, vooral tijdens de productie. Dat ontkent niemand. Wel is die impact vele malen lager dan bij fossiele brandstoffen. Waarom zeggen de filmmakers dat niet?

“De film wijst er ook op dat het plaatsen van windmolens of het aanleggen van zonneparken gevolgen heeft voor het landschap en de biodiversiteit. Dat bezwaar deel ik. Het is aan de ­politiek om daar goede afwegingen in te maken. Mij lijkt dat de natuur niet het kind van de rekening mag worden. Sterker, je zou de natuur juist als uitgangspunt moeten nemen. Eerst de vraag stellen: hoe hebben we als mens zo min mogelijk impact op de natuur? Pas daarna: welke economie en welke energievoorziening past daarbij?”

Verheggen: “In de film zit een triomfantelijke scène van een muziekfestival dat zijn stroom zegt op te wekken met zonnepanelen. Maar als dan de lucht betrekt en het begint te regenen moet er gauw een dieselaggregaat worden ingeschakeld. De filmmakers presenteren dit als een ontmaskering van zonne-energie, maar het is gewoon stemmingmakerij.

“Dat zonnepanelen alleen werken als de zon schijnt en windmolens alleen als het waait, noem je intermittency. Er is werkelijk niemand die ontkent dat dit een uitdaging is. Er wordt volop ­nagedacht over manieren om te veel opgewekte energie op te slaan, of om elektriciteit af te nemen van ver weg, waar het wel waait of zonnig is. Ik zag in de film cijfers voorbijkomen over de efficiëntie van zonnepanelen. Die cijfers waren tien jaar oud, en in de tussentijd is die efficiëntie verdubbeld. Heel storend, zoiets.”

2. Biomassa is bedrog

Verheggen: “Op dit punt zit de film minder fout dan op het vorige punt. We zien het voorbeeld van een energiecentrale die kolen verbrandt om elektriciteit op te wekken. In de centrale wordt ook hout van bomen bijgestookt, dat noemen we biomassa. Dat zou duurzaam zijn, omdat voor een gekapte boom een nieuwe teruggroeit.

“De film laat zien hoe houtkap­bedrijven profiteren van deze gedachtegang. Inderdaad kun je daar je vraag­tekens bij plaatsen, het verdient geen schoonheidsprijs. Maar biomassa heb je in verschillende vormen. De slechtste vorm is natuurlijk die waarbij tropisch regenwoud wordt gekapt om plaats te maken voor een soja- of palmplantage voor de productie van plantaardige olie. Maar je kunt bijvoorbeeld ook biobrandstof maken uit algen. Dat schaadt de natuur veel minder.”

Van Soest: “Natúúrlijk moet je van oerbos afblijven. Maar er bestaan ook productiebossen voor hout of pulp, met veel minder ecologische waarde. Die ­nuance ontbreekt in de film, uit effectbejag, neem ik aan.”

3. De milieubeweging is ­verhulde commercie

Van Soest: “De filmmakers wijzen erop dat er Amerikaanse milieuorganisaties zijn die financiële steun krijgen van grote commerciële bedrijven, die er baat bij hebben dat mensen hun consumptiepatroon en levenswijze niet veranderen. Nu ben je als ngo in de VS al snel afhankelijk van fondsen, bedrijven of weldoeners, maar er zijn ook genoeg kleine grass root-organisaties die volkomen onafhankelijk zijn.

“Nederlandse milieuorganisaties hebben minder banden met bedrijven, ze krijgen hun geld vaak van donateurs en van de overheid. Al zijn organisaties ook hier steeds meer genoodzaakt om naar het bedrijfsleven te kijken, doordat de overheid steeds minder steun geeft aan haar eigen oppositie. Maar een organisatie als Greenpeace, bijvoorbeeld, weigert elke vorm van overheidssubsidie.”

Verheggen: “De organisaties die de filmmakers in het beklaagdenbankje plaatsen ken ik niet goed. Maar uit de manier van interviewen bleek duidelijk dat het doel was ze pootje te haken. Ik vind het kwalijk dat de film suggereert dat milieuorganisaties alleen maar de belangen van hun geldschieters dienen. Daarmee creëer je wantrouwen.”

4. Het echte probleem is ­overbevolking

Van Soest: “Aan het eind bevat de film de boodschap dat hernieuwbare energie geen remedie is tegen de uitputting van de aarde zolang de wereldbevolking blijft groeien. Door te blijven groeien zou de mensheid op haar eigen ondergang afstevenen. Een belangrijker punt lijkt mij de exponentieel groeiende ­welvaart van die groeiende bevolking. Technologische ontwikkelingen, zoals hernieuwbare energie in plaats van fossiel, kunnen die groeifactoren niet goed bijhouden. 

“Ja, de omvang van de populatie heeft zeker invloed op ons beslag op de aarde, en daar mag ook over gesproken worden. Maar hoe maak je daar beleid op? Nu ja, je zou de kinderbijslag kunnen afschaffen, omdat dat het krijgen van kinderen stimuleert. Wie kinderen wil, betaalt ze maar zelf, kun je zeggen.

“Maar: juist arme landen met hoge geboortecijfers hebben de laagste milieu-impact. Neemt de welvaart toe, dan daalt de populatie, maar wordt de ecologische voetafdruk juist weer groter. Dat vertelt de film niet.”

Verheggen: “Als student dacht ik ook weleens: we zijn met te veel mensen. Later ging ik inzien dat die gedachte te simplistisch is. Inderdaad, arme landen met een grote bevolkingsaanwas hebben een kleinere voetafdruk. Maar willen degenen die spreken van overbevolking dan dat de hele wereld leeft zoals de gemiddelde Ethiopiër? Of moet de bevolking krimpen? Wie mag zich dan niet meer voortplanten? Of nemen ­deze mensen zelf het voortouw om de bevolkingsomvang te verminderen? Je komt bij ethisch uiterst dubieuze kwesties.”

Met lege handen

Al met al, zegt Jan Paul van Soest, laat Planet of the Humans de kijker met lege handen achter. Als de makers alle ­nadelen van hernieuwbare energie hebben uitvergroot, komen ze niet met een beter alternatief. “Dat zal wel bewust zijn, voor de discussie. Terwijl er best een belangrijk punt aan de orde is: we kunnen niet oneindig blijven groeien.”

“De film is een misleidende weergave van de werkelijkheid”, zegt Bart Verheggen. “Ronduit beschamend. Als mensen hierdoor in verwarring zijn geraakt, hoop ik dat ze te rade gaan bij serieuze wetenschappelijke bronnen.”

De film Planet of the Humans (regie Jeff Gibbs, productie Michael Moore) is gratis te bekijken op YouTube.

Lees ook:

Deze klimaatwetenschapper trekt ten strijde tegen de klimaatonzin van Baudet, Trump en de media

Het klimaatdebat is losgebarsten. Prachtig, zegt wetenschapper Bart Verheggen. Maar hij signaleert wel misleidende uitspraken in de politiek, media en op internet. Tegen die ‘klimaatonzin’ trekt hij ten strijde.

Vanwaar toch al die klimaatscepsis? ‘Er is een pr-molen aan het werk’

Vanwaar toch dat wantrouwen jegens klimaatexperts? Volgens filosoof Leah Henderson wordt het informatie­kanaal tussen wetenschap en maatschappij hevig vervuild. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden