Peuken, confetti, snoepwikkels: dankzij deze app wordt de wereld schoner

Antaflu-wikkels zwerven overal rond. De fabrikant heeft beloofd een afbreekbare wikkel te laten maken. Beeld -

Litterati, een Amerikaanse app voor rapers van zwerfafval, is mede door Nederlandse vrijwilligers groot geworden. Het gebruik van de app kan beleid bijsturen. Zo gaat een Nederlandse fabrikant snoepjes milieuvriendelijker verpakken.

Hij kwam ze overal tegen, op de gekste plekken, bontgekleurde plastic wikkels van de keelpastille Antaflu. Zelfs in natuurreservaten, doorgaans niet de plek waar veel zwerfafval ligt. “Ik noem het een lekkage-product, die snoepwikkels van Antaflu”, zegt Dirk Groot uit Purmerend, alias @zwerfinator en Nederlands eerste professionele zwerfafvalraper.

“Het is echt zo’n dun flintertje plastic dat je heel makkelijk verliest. Je stopt een wikkeltje in je zak en voor je het weet, is-ie weg. Ik heb zelf vaak genoeg meegemaakt dat ik bij het pakken van mijn huissleutels uit mijn zak, tegelijkertijd opgeraapte Antaflu-wikkels verloor. Ze wegen niks, waaien alle kanten op.”

Als je erop gaat letten, zie je ze overal. De snoepjes zelf zijn volgens de website van de fabrikant ‘gemaakt van kwalitatief hoogwaardige ingrediënten, ze bevatten géén kunstmatige kleurstoffen en er worden gemaakt met natuurlijke smaakstoffen’. Maar de wikkeltjes zijn van plastic, daar is niks natuurlijks aan. Ze zitten bij Dirk Groot steevast in zijn top-10 van meest geraapt zwerfafval. De Groot besloot van Antaflu ‘een project’ te maken.

‘Zwerfinator’ Dirk Groot legt zijn afvalvangst vast in de Litterati-app. Beeld Patrick Post

Eerst even een stapje terug. Sinds eind 2016 raapt Groot zwerfafval, nadat hij als ICT’er zijn baan was kwijtgeraakt. Groot verzamelde eerst vrij lukraak in zijn directe woonomgeving straatafval, maar na een tijdje besloot hij structuur aan te brengen in zijn missie. De Zwerfinator, zoals hij zich noemt, is inmiddels een begrip geworden in de afvalsector. Groot haalt zelfs een inkomen uit zijn vrijwilligerswerk. Hij geldt in Nederland als een expert op het gebied van zwerfafval, houdt lezingen op scholen, spreekt op conferenties en wordt door gemeenten en bedrijven ingehuurd om advies te geven over de aanpak van rondslingerend afval.

Vrijwel van het begin af gebruikt Groot bij zijn opruimwerk de gratis Amerikaanse app Litterati, ontwikkeld door duurzaam ondernemer Jeff Kirschner in Oakland, Californië. Tegen het ondernemersplatform Sprout vertelde de Amerikaan onlangs dat Litterati zo’n 1500 gebruikers heeft in Nederland. Zij hebben gezamenlijk intussen de grens van 1 miljoen stuks geraapt afval overschreden, vertelt Groot. In de VS zijn de gebruikers nog niet zo ver.

Grootste gebruiker

Hij is zelf in Nederland zonder twijfel de grootste gebruiker van de app. Groot fotografeert met de app elk stukje afval dat hij opraapt en voegt aan de foto’s gegevens toe over soort, merk, samenstelling. De app legt de vindplaats via gps vast op een kaart. Daardoor verzamelt Groot gedetailleerde informatie over aard en locaties van zwerfafval. Het zijn gegevens die gemeenten en bedrijven kunnen helpen bij het maken van beleid. Groot heeft inmiddels in heel Nederland 180.000 stuks afval vastgelegd in de app.

Maar de app biedt ook mogelijkheden om gerichte campagnes op te zetten. Dat deed Groot dus met Antaflu. Hij riep via social media het groeiende legertje van zwerfafvalrapers in het land op met hem naar de snoepwikkels te zoeken, foto’s te maken en de vindplaatsen door te geven. Groot legde die vast in Litterati. “Een kleine driehonderd mensen hebben een jaar lang alle vindplaatsen geregistreerd.’’

Beeld -

Antaflu kwam door de actie wereldwijd op de derde plaats van meest geraapte merken met de Litterati-app, vlak achter de grote vervuilende merken als McDonald’s en Philip Morris (Marlboro). Dat beeld was wel een tikkeltje vertekend, want Antaflu is een oer-Nederlands snoepje dat alleen wordt verkocht in de Benelux en op de Nederlandse Antillen, het was domweg aan de actie van Groot te danken dat Antaflu internationaal zo hoog scoorde. Ook vandaag staat de snoepjeswikkel bij Litterati nog hoog in de lijst met meest geregistreerde soorten zwerfafval, nog voor Heineken en Coca-Cola.

Toen er in september vorig jaar door de actie 16.164 Nederlandse meldingen over Antaflu binnen waren (inmiddels staat de teller overigens op 23.676), besloot Dirk Groot samen met Plastic Soup Surfer Merijn Tinga de fabrikant van het snoepje te benaderen. De twee activisten namen twee zakken vol met gevonden Antaflu-wikkels mee naar het hoofdkantoor in Rotterdam.

Ze werden ontvangen door de CEO van de snoepfabriek. Die erkende het probleem meteen en beloofde dat zijn pastilles binnen een jaar zouden worden verpakt in een afbreekbare wikkel. Dat jaar is nog niet om en aanpassing van een productieproces kost tijd. “We zijn afhankelijk van leveranciers”, aldus een woordvoerster van het bedrijf, eergisteren. “Maar het staat vast dat er nieuwe, milieuvriendelijke verpakking komt.”

San Francisco

Waarmee Groot maar wil zeggen: met een doelgerichte aanpak valt er veel te bereiken. Dat is ook een beetje de filosofie achter de app Litterati. Kirschner werd zelf een keer door het stadsbestuur van San Francisco gevraagd om met Litterati te registreren hoeveel sigarettenpeuken er op straat liggen. De stad wilde extra belasting heffen op ­tabak om de opruimkosten te compenseren. 

Met de gegevens die Kirschner verzamelde, won San Francisco een rechtszaak die de tabaksindustrie tegen de stad had aangespannen in een poging de belastingverhoging tegen te houden. Rondslingerende peuken leveren de stad nu jaarlijks zo’n vier miljoen dollar extra aan belastinginkomsten op, hoewel dat geld ook weer op gaat aan het opruimen van de troep.

In zijn eigen woonplaats Purmerend merkte Groot dat het verzamelen van harde data een gemeente tot ander beleid kan brengen. “Begin vorig jaar werd een eerste paal geslagen door een wethouder en daarbij werd veel plastic confetti de lucht in geschoten. Dat kwam in de krant en ik ging er kijken, de hele omgeving was bezaaid.” Groot diende een klacht in bij de gemeente en die stuurde een opruimploeg.

“Een paar dagen later fietste ik er langs en zag nog overal van die snippers liggen, goed herkenbaar, want ze waren paars. Ik heb een paar uur uitgetrokken om ze op te rapen en vast te leggen met Litterati. Het waren er 560.” Op een kaart van de omgeving kon Groot laten zien dat het plastic spul zich al ruim had verspreid door de wind. 

De wethouder vond dat Groot een goed punt had. “Burgemeester en wethouders besloten dat dit soort feestelijke vervuiling voortaan niet meer mag worden gebruikt bij officiële gelegenheden en ook is in het vergunningenbeleid voor evenementen en festivals opgenomen dat dit niet langer is toegestaan. Dit had ik met alleen maar opruimen nooit bereikt.”

Potentie

Volgens de makers van Litterati gebruiken wereldwijd zo’n 10.000 zwerfafvalrapers de app. De potentie van Litterati is intussen ook de Amerikaanse overheid opgevallen. De National Science Foundation maakte onlangs bekend dat  het project 750.000 dollar subsidie krijgt. Eerder gaf deze overheidsorganisatie al 250.000 dollar startsubsidie aan Litterati. Met de nieuwe schenking  moet de app verder worden verbeterd, want die is nog niet perfect, zegt Groot. Bijvoorbeeld in het zelfstandig herkennen van zwerfafval door de app. Hij heeft contact opgenomen met Google om met technieken van fotoherkenning de app uit te breiden.

“Het is tijd voor verdere professionalisering van zwerfvuilrapen”, vindt Groot. “We moeten nu vervolgstappen zetten. Wij kunnen aantonen wat het werkelijke probleem is van zwerfafval. Het verzamelen van betrouwbare en controleerbare informatie hoort daarbij.”

Hij heeft ook nog plannen voor wat ‘projecten’, zoals de plastic lollystokjes, waarvan hij er bergen vindt. En ‘operatie knetterbal’, een milde vorm van vuurwerk dat op grote schaal wordt gebruikt bij feestjes, maar een massa aan plastic in de natuur achterlaat. Groot heeft een vuilniszak vol halve bolletjes van het evenementenspul klaarstaan voor een nieuwe actie. Hij vond alleen al in Purmerend 18.000 van die gebruikte halve bolletjes.

De app Litterati is gratis te downloaden op litterati.org.

Lees ook:

Zwerfinator raapte 20.000 blikjes en flesjes. Hielp het? Nee.

De manier waarop het rijk zwerfafval meet is ondeugdelijk, zegt Dirk Groot, @zwerfinator. Hij heeft zelf een veel beter systeem, vindt hij.

De zwerfinator van Purmerend

Twee kerels lopen speurend door woonwijk De Gors in Purmerend. Ze gluren in bosjes, bukken om onder struiken te kijken. Hier en daar beweegt een gordijntje. Wat moeten die mannen daar?

Plastic Pact van het bedrijfsleven krijgt forse kritiek

Ruim zeventig grote bedrijven en organisaties hebben het Plastic Pact NL getekend: een vrijwillige afspraak om in 2025 eenmalige verpakkingen zoveel mogelijk terug te dringen. Nog voordat de handtekeningen waren gezet, zwol de kritiek aan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden