Pas op, deze mensen gaan de wereld veranderen

In 2012 moet de grootste opruimactie van zwerfafval ooit plaatsvinden. In Tallinn, Estland, werden vorige week tijdens het 'Let's Do It World-congres' vrijwilligers van over de hele wereld geïnspireerd en geïnformeerd om na thuiskomst de boodschap te verspreiden. Het idee is simpel: 'Jij en ik kunnen de aarde schoonmaken'. De Nederlandse Jacqueline Slenders was erbij en nam haar videocamera ter hand.

Eigenlijk is afval niet haar grootste thema. Wat de 34-jarige Jacqueline Slenders, moeder van twee kinderen en werkzaam op het gebied van 'sociale innovatie', na aan het hart ligt, is de gezamenlijke verantwoordelijkheid die mensen wereldwijd dragen. "We moeten toch met elkaar iets van de wereld maken."

Net als bij de vele tienduizenden vrijwilligers die haar voorgingen, zorgden sociale media en video's op internet ervoor dat haar interesse gewekt werd om zich in te zetten voor het 'World Cleanup 2012'. Na een oproep op Facebook bood ze spontaan haar diensten aan en vloog ze met drie andere Nederlandse afgevaardigden naar Tallinn.

Het filmpje dat Slenders daar maakte, getiteld "Meet the Changemakers' (onderaan dit artikel), weerspiegelt de boodschap van Let's Do It World, namelijk een ongeremd enthousiasme, positivisme en volledige actiebereidheid. De stralende gezichten van vrijwilligers worden afgewisseld door teksten als 'verspreid positieve energie' en 'pas op, zij staan klaar om de wereld te veranderen'. Dit alles wordt afgesloten door een dankwoord aan Estland.

"In het filmpje wilde ik laten zien om welke mensen het gaat. Op het symposium zag je van alles: man, vrouw, jong, oud. En allemaal delen ze dezelfde passie. Alleen al het idee dat al die mensen uit verschillende landen naar zo'n congres gaan en zelf het ticket betalen, dat zegt nogal wat."

Een burgerinitiatief in Estland ligt ten grondslag aan de inmiddels steeds groter wordende internationale club vrijwilligers die zich stoort aan de vervuiling van de aarde en zelf de handen uit de mouwen steekt. Op 3 mei 2008 wist een klein groepje mensen in Estland meer dan 50.000 vrijwilligers op de been te krijgen om het land in één dag vrij te maken van zwerfvuil. En dat gebeurde simpelweg met handschoenen, kruiwagens en vuilniszakken.

Daarna volgden andere landen, zoals Litouwen, Letland, Portugal, India, Brazilië en Nigeria. De actie in Estland was de geboorte van een mondiale beweging, die de naam Let's Do It World heeft gekregen. De uitdaging is even duidelijk als ambitieus: 'de hele wereld schoonmaken'.

Wat was bedoeling van het Let's Do It congres in Tallinn?

"Na de succesvolle schoonmaakacties die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden, willen ze doorstomen en nog meer mensen met elkaar verbinden. Al deze vrijwilligers moeten op de een of andere manier gemotiveerd worden om mee te doen. De bijeenkomst in Tallinn gaf een idee hoe je dat aanpakt. De harde kern, het team Estland, was er om tips te geven en vragen te beantwoorden."

Wat gebeurt er nu?

"Alle mensen die meedoen aan Let's Do It World zijn bezig met initiatieven in eigen land, maar via social media houden we contact met elkaar en delen we informatie. Het gaat om het opbouwen van een netwerk. Dit is nog maar het begin. Nu gaat er van alles gebeuren, op facebook en twitter. Iedereen staat met elkaar in contact."

"Een vrijwilligster uit het Indiase New Delhi kon niet op het congres zijn, maar we hebben vanuit Estland met 150 mensen met haar via skype gepraat. Ze is ontzettend enthousiast en zegt dat het haar gaat lukken om 50.000 mensen bij elkaar te krijgen om de straten schoon te maken. Het probleem in India is dat je een week later weer van voren af aan kunt beginnen."

Wat heeft het dan voor zin?

"Het gaat ook om het uitzenden van een signaal. Wacht niet op bestuurders, maar ga zelf aan de slag. Doe het gewoon. Het gaat om respect voor je omgeving. Dat geldt voor Nederlanders, maar ook voor mensen in hele heftige gebieden. Uiteindelijk draait het om mentaliteit en een langzame verandering daarin."

Wie bepaalt dan wanneer en waar een actie wordt gehouden?

"Tussen al die mensen die elkaar inspireren staat er altijd wel iemand op die het leiderschap op zich neemt. Maar je moet ook kunnen loslaten, want het is een actie van en voor iedereen. Er is maar een klein groepje dat structuur aanbrengt. De grote massa is aan het opruimen."

Waar haal je zoveel vrijwilligers vandaan?


"In veel landen worden allerlei gekke dingen gedaan om de aandacht te trekken. Er worden modeshows met kleding van afval gehouden of een fotowedstrijd 'fotografeer het gekste afvalobject'. Er zijn altijd mensen die zeggen dat het allemaal best meevalt met het afval, met name in Nederland. Maar er zijn er genoeg die wel willen opruimen en die dat ook gewoon doen."

Waarom is het nodig dat we zelf gaan opruimen?

"Waarom zou je wachten tot een instantie opstaat en wat gaat doen. Waarom zou je niet zelf beginnen? Maar we wijzen niet met het vingertje. Daar gaat het niet om. Het is meer een kwestie van het goede voorbeeld geven, want afval opruimen is echt niet zo raar hoor."

"Ik maak graag mijn tijd vrij hiervoor. Ik wil een voorbeeld geven aan mijn kinderen. Er zouden ook lessen op scholen gegeven moeten worden. Ik bedenk me nu ineens; ik zou ook wel een kinderboek kunnen schrijven hierover. Want het draait hierom: ga het mensen vertellen."

Maar hoe krijg je mensen zover om schoon te maken?

"Door gewoon door te gaan totdat er steeds meer mensen meedoen. Er moeten toch genoeg mensen bereid zijn om één dag of één middag afval op te ruimen? Als je alle bedrijven in Nederland vraagt om in de lunchpauze een uurtje de rommel in hun omgeving weg te werken of alle scholen vraagt om hun wijk op orde te krijgen, dan kom je er wel."

"Tieners in Nederland vinden afval oprapen van straat over het algemeen heel suf. In Estland is dat omgekeerd. Daar is het juist stoer, ook als het afval van anderen is. Ik heb ook gehoord over schoonmaakdagen waar allemaal studenten bij betrokken waren. Het gaat er om dat er een omslag komt. Dat mensen het niet meer stom vinden."

Wanneer is de grote schoonmaakdag in Nederland?

"In Nederland hebben we nog niet besloten welke dag het wordt. Ieder land heeft een eigen dag waarop het zwerfvuil wordt opgeruimd. World Cleanup 2012 vindt plaats tussen 24 maart en 25 september."

Denk je dat het gaat lukken?

"Het kan best zijn dat mijn buren denken: 'Meisje, wat haal je allemaal in je hoofd?'. Maar als we allemaal een stukje doen, dan komen we er wel. Er zijn altijd mensen die dat niet willen, die zeggen: 'Ik moet al belasting betalen'. Maar er zijn ook mensen die het gewoon doen."

Hoe was Estland? Was het schoon?

Lachend: "Daar was ik ook heel benieuwd naar. Het had onwijs gesneeuwd, dus je kon het niet zien."

"Maar het team Estland heeft een app ontwikkeld waarmee vuil op de kaart gezet kan worden. Als je bijvoorbeeld in het bos afval tegen komt, kun je daar een foto van maken en het aangeven op de kaart. Maar dat is alleen voor afval dat te groot is om in je zak te steken. Dat is de afspraak. Als je zwerfvuil tegenkomt dat je mee kunt nemen, neem je het mee. Kun je het niet opruimen, dan neem je een foto."

"Op de website staat een kaartje waar in groen aangegeven staat welke gebieden opgeruimd zijn en in geel, rood en blauw waar nog vuil ligt. Dat is wel het toffe van nieuwe media. We kunnen zoveel mensen bereiken én activeren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden