Interview Rob Chrispijn

Paddestoelenexpert Rob Chrispijn: De natuur delft in Nederland te vaak het onderspit

Rob Chrispijn. Beeld Patrick Post

Dit is dé tijd voor paddestoelenliefhebbers: fikse regenbuien hebben een explosie aan schimmels, zwammen, boleten en truffels in gang gezet. Velden vol rood-met-witte-stippen. De herfst van 2019 is uitbundig begonnen. Maar plannen voor boskap bedreigen de paddestoelenweelde.

In Schoorl, parel in het Noord-Hollandse Duingebied, wordt vandaag de digitale verspreidingsatlas van paddestoelen in Nederland gepresenteerd. Alle vijftien mycologische topgebieden staan in de atlas, en ook de verspreiding van vaatplanten, mossen en korstmossen. Het evenement wordt niet toevallig in het natuurrijke duindorp gehouden. In de boswachterij Schoorl, één van de onbetwiste hotspots voor paddestoelen, wil Staatsbosbeheer dennenbos kappen, om de duinontwikkeling te bevorderen. Maar juist naaldbossen zijn buitengewoon rijk aan paddestoelen, ook aan bedreigde soorten die op de Rode Lijst staan.

Beeld Sander Soewargana

Rob Chrispijn, paddestoelenexpert en oud-voorzitter van de Nederlandse Mycologische Vereniging, maakt zich boos over de kapplannen van Staatsbosbeheer. Ook de houding van natuurorganisaties – kritiekloos en volgzaam, vindt hij – ergert hem. De natuur komt in Nederland te vaak op de laatste plaats, meent Chrispijn. Ongehinderde economische groei komt voor alles. Als het moet, worden de natuurbeschermingswaarden daaraan ondergeschikt gemaakt.

Appelgeurrussula, bedreigd met uitsterven. Beeld Martijn Oud

De aanpak van stikstof is daarvan een voorbeeld, en Chrispijn is blij dat de Raad van State ingreep en de landelijke Programmatische Aanpak Stikstof (Pas) volledig onderuit schoffelde. “Het is te gek voor woorden dat je bomen kapt of heide afplagt om de stikstof te bestrijden, zodat boeren in de omgeving de stikstofnormen kunnen overschrijden.”

‘Veel natuurbeheerders waren blij met de zak geld’

Chrispijn vindt het tijd om aan natuurbeschermers en -beheerders en ook grondeigenaren als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschapsorganisaties, wettelijk te verplichten om bij elk ‘verbeterplan’ dat ze bedenken eerst een natuureffectrapportage op te stellen, een grondig onderzoek naar de effecten op de natuur – te vergelijken met de mer, de milieu-effectrapportages, die verplicht zijn bij aanleg van wegen, windparken of bedrijfsterreinen.

Bloedrode russula, kwetsbaar. Beeld Martijn Oud

De natuur delft in Nederland te vaak het onderspit, vindt Chrispijn, en de stikstofaffaire bewijst dat. “Het is belachelijk dat natuurorganisaties zich door de Nederlandse overheid kritiekloos hebben laten meeslepen in de Pas. Misschien hoopten ze een win-winsituatie te creëren. Het waren gelegenheidsargumenten. Veel natuurbeheerders waren blij met de zak geld die de Pas met zich meebracht. Konden ze weer een paar mooie projecten uitvoeren. Dat zeg ik zonder cynisme.”

Naar de dennenbossen bij Schoorl is goed onderzoek gedaan, zegt Chrispijn. “Doordat de hoeveelheid stikstof in de bodem daar altijd al laag was, zijn dat fantastische bossen geworden. Je vindt daar ook duizenden exemplaren van de dennenorchis, een wilde orchidee. Het zijn er zo veel dat ze er niet eens zuinig op zijn.”

Witbruine ridderzwam, kwetsbaar. Beeld Martijn Oud

Staatsbosbeheer wil in het duingebied van Schoorl nu dennenbos kappen. Vergunningen zijn nog niet verleend; in juli trok Staatsbosbeheer de aanvraag voor omvorming van twintig hectare dennenbos tot duingrasland in de Schoorlse duinen in, om ruimte te bieden aan de discussie. Maar sindsdien is het vergunningentraject weer begonnen.

Staatsbosbeheer en de provincie houden vol dat de maatregel nodig is om kenmerkende planten en dieren in de duinen te behouden of terug te laten keren. Het gaat om slechts twintig hectare van meer dan negenhonderd hectare bos, aldus Staatsbosbeheer-woordvoerder Marcel van Dun.

Gele ridderzwam, bedreigd. Beeld Martijn Oud

De bedoeling is dat het unieke grijze duin, waarvan er in Nederland nog vrij veel in stand is gebleven, door de kaalkap een stimulans krijgt om verder te groeien.

De kapplannen roepen ook grote weerstand op onder de plaatselijke bevolking. De dennen moeten blijven, vinden bijna 19.000 mensen die een petitie ondertekenden. Een burgerinitiatief om de boskap op de agenda van Provinciale Staten van Noord-Holland te krijgen, kreeg tot dusver de steun van 3500 mensen, er zijn nog 1500 handtekeningen nodig.

Volgens natuurbeschermers uit de regio zou Staatsbosbeheer ook plannen hebben om te kappen in natuurgebied Baaknol in de Schoorlse Duinen. Dat is een uniek korstmos-dennenbos, dat nog maar op weinig plekken in Nederland bestaat. Er worden zeldzame soorten paddestoelen gevonden.

Koperrode spijkerzwam, bedreigd. Beeld Martijn Oud

Maar Staatsbosbeheer ontkent dat er zal worden gekapt in Baaknol. “De Schoorlse Duinen, vooral Baaknol, is een bijzonder rijk paddestoelengebied”, aldus Van Dun in een e-mail. “Er zijn in deze fase geen plannen in Baaknol.” Maar de passage ‘in deze fase’ kán betekenen dat die plannen op de plank liggen voor een later stadium.

Martijn Oud, kenner van Baaknol en paddestoelenenthousiast, vertelt dat in het gebied soorten voorkomen die elders niet meer worden gevonden. Er staan twintig tot dertig bedreigde soorten in het gebied. Zoals de appelgeurrussula. Afgelopen mei werden in een laaggelegen deel van de Schoorlse Staatsbossen zeer zeldzame olieboltruffels gevonden, een soort die verder alleen nog lokaal te vinden is in Drenthe, Overijssel en Utrecht. Het bijzondere van de dennenbossen in Baaknol is dat de minerale bodem slechts een paar centimeter onder de toplaag ligt. Dat is ideaal voor paddestoelen: ze hoeven niet door een dikke laag humus heen te groeien. Ook op Terschelling liggen nog zulke bossen.

Duinbos russula, bedreigd. Beeld Martijn Oud

“Afblijven”, vindt Rob Chrispijn. “Het duingebied bij Schoorl is al het breedste duin van Europa. Wanneer is het genoeg? Ja, als het er vol stond met dennen, dan zou je wat moeten doen. Maar je moet koesteren wat je hebt aan bossen in Nederland. Niet kappen.”

Op de Sallandse Heuvelrug heeft Natuurmonumenten ‘enorme vlakten’ gekapt, zegt Chrispijn. “Daar zijn ze na de protesten maar mee gestopt. In het Drents-Friese Wold zijn monumentale percelen met sparren omgezaagd. Dat hele indrukwekkende bos daar is uiteengevallen in fragmenten. Ik kom er niet graag meer. Het doet pijn aan mijn ogen.”

Geelroze vezeltruffel, komt alleen nog in Schoorl voor. Beeld Martijn Oud

Bekijk hier de interactieve verspreidingsatlas van de Nationale Databank Flora en Fauna. 

Lees ook: 

Wie gaat het Schoorlse bos redden?

Ze staan lijnrecht tegenover elkaar: Staatsbosbeheer en liefhebbers van de Schoorlse Duinen. De één wil bomen kappen voor natuurherstel, de anderen hebben maar één boodschap: blijf van ons bos af

Prachtamaniet en grote parasolzwam zijn er vroeg bij

Goed moment om de natuur in te trekken: als hete pofmais ploppen de paddestoelen uit de grond. Al die plensbuien van de afgelopen weken (herfst 2015) hebben hun effect niet gemist.

‘Het verwondert me hoe weinig we weten van paddestoelen’

Wekelijks worden er nog nieuwe soorten paddestoelen ontdekt, door vrijwilligers die in het bos op hun knieën liggen, en door genetici in het lab.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden