De kleine mantelmeeuw. Beeld Marwa Kavelaars
De kleine mantelmeeuw.Beeld Marwa Kavelaars

Jelle's WeekdierKleine mantelmeeuw

Pa en ma verdelen zorg voor kuiken

Jelle Reumer

Niets menselijks is de dieren vreemd. Het dierenrijk kent dieven en parasieten, uitzuigers en slachtoffers, onnozelaars en angsthazen. Ook in de relationele sfeer is er allerlei gedrag te vinden dat ook bij de naakte aap wordt aangetroffen, van strikte monogamie (bij veel eendachtigen) tot notoire vreemdgangers; ­mezen hebben op dat laatste vlak een reputatie hoog te houden. Ook wat betreft de zorg voor het kroost zien we alle gedragsextremen. Er zijn mannetjes die er een hit-and-runstrategie op na houden, een vrouwtje bevruchten en zich uit de voeten (poten, vleugels) maken. Er zijn vrouwtjes (vaak) en mannetjes (zelden) die in hun eentje de kinderzorg op zich nemen. Er zijn er die het samen doen.

Bij zoogdieren zijn de taken bijna per definitie ongelijk verdeeld omdat mannetjes nu eenmaal geen melk produceren. Bij ­vogels moet doorlopend voedsel worden gezocht voor de oudervogel die zit te broeden en na het uitkomen van de eieren tevens voor nestblijvende pullen; ook daarbij kunnen de taken op verschillende manieren worden verdeeld. Eerlijk of oneerlijk, althans vanuit menselijk gezichtspunt; bij dit soort beoordelingen ligt antropomorfisme altijd opvallend op de loer.

Een in dit kader interessante studie van een groep Vlaamse biologen verscheen kortelings in het tijdschrift Movement Ecology. Het gaat over de verdeling van zorgtaken bij de kleine mantelmeeuw, Larus fuscus. De Universiteit van Antwerpen had er een persbericht aan gewijd, met de intrigerende titel ‘Geëmancipeerde meeuwen verdelen de zorg voor hun kuikens evenwichtig’.

Ik bleef haken achter dat buitengewoon antropomorfe woord ‘geëmancipeerd’. Emancipatie, zo legt het internet mij uit, is ‘het streven naar en de ontwikkeling van gelijke rechten en zelfstandigheid voor groepen die eerst werden gediscrimineerd’. De persvoorlichter van de Antwerpse alma mater zal toch niet serieus menen dat er tot voor kort gediscrimineerde kleine mantelmeeuwen waren en dat die narigheid voor de vogels nu voorbij is. In het betreffende wetenschappelijke artikel trapte men uiteraard niet in die valkuil – het toont wel aan dat uni­versitaire persvoorlichting een vak is dat je moet leren.

Voortplanting is bij vogels een hele klus

Maar goed, die meeuwen dus. Voortplanting is bij vogels een hele klus, aldus de hoofdonderzoeker: de dieren moeten een nest maken, de eieren warm houden, voedsel zoeken en de jongen beschermen tegen allerlei onheil. Hoe meer en beter er voor de pulletjes gezorgd wordt, hoe groter hun overlevingskans. Kleine mantelmeeuwen blijken hun zorgtaken evenredig te verdelen.

De onderzoekers zijn daar achter gekomen door bij 25 meeuwenparen kleine gps-trackers op de rug te monteren. De trackers hielden tot op de meter nauwkeurig bij waar de vogels zich bevonden, en ook welke snelheid ze hadden. Het ­systeem is vergelijkbaar met de stappenteller op een smartphone. Zo ontdekte men dat beide dieren van een meeuwenkoppel evenveel tijd besteden aan het zoeken naar voedsel en aan de ouderlijke taken bij het nest. De dieren wisselen elkaar keurig af. Op die ­manier zorgen ze ervoor dat ze zich niet te veel vermoeien, waardoor zowel de volwassen dieren zelf als de kuikens van dit gedrag profiteren. Echt interessant, maar met emancipatie heeft het niets te maken.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden