Overheid kiest voor zuinig, niet voor groen

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

De overheid houdt zich niet aan haar beloften om milieubewust in te kopen. Vier jaar geleden is afgesproken dat rijk, provincies, gemeenten en andere overheidsdiensten duurzaamheid voorop zouden stellen bij de inkoop van goederen, diensten en voorzieningen. Er is nog weinig van terechtgekomen, schrijven zes maatschappelijke organisaties aan de Tweede Kamer.

Inkopers van overheden hebben jaarlijks 60 miljard euro te besteden. Het gaat daarbij niet alleen om kantoorinventaris, warme broodjes en briefpapier, maar ook om aanbestedingen voor de aanleg van wegen, onderhoud van groen, inhuren van openbaar vervoer, inkoop van dienstreizen, van elektriciteit en bouwmaterialen.

De zes organisaties, waaronder MVO Nederland en VNO-NCW, willen dat de Tweede Kamer bij het kabinet aandringt op een nieuw duurzaam inkoopprogramma met harde afspraken tot 2020. Komende week debatteert de Kamer over het inkoopbeleid.

Lagere prioriteit
Volgens de brief gaat het op tal van fronten mis, terwijl er al in 2011 afspraken waren gemaakt over de duurzame inkoop. Overheden zouden via hun aanschafbeleid bijdragen aan duurzamere economische bedrijvigheid. Duurzaam inkopen werd toen gezien als 'een strategisch instrument dat direct kon bijdragen aan groene groei'. Maar: "Wij constateren dat al vanaf 2012 een steeds grotere groep een steeds lagere prioriteit geeft aan duurzaam inkopen." Uit een enquête uit 2013 bleek dat de aandacht voor duurzaam inkopen met meer dan 40 procent is afgenomen, bij alle overheden.

Overheden vallen terug op het oude beleid dat de laagste aanbieding de beste is, volgens de brief die ook is getekend door De Groene Zaak (duurzame ondernemers), Midden- en Kleinbedrijf Nederland, inkoopnetwerk Nevi en platform van sociale ondernemingen Sociale Enterprise.

'Goedkoop is duurkoop'
"Zolang bij aanbestedingen de prijs doorslaggevend blijft, is duurzaam inkopen een wassen neus", stellen Marga Hoek (De Groene Zaak) en Hans de Boer (VNO/NCW). "Het gevolg is dat overheden inkopen op lagere kwaliteit en over de hele levensduur hogere kosten maken. Goedkoop is ook hier duurkoop."

In de Aanbestedingswet van 2012 is vastgelegd dat bij aanbesteden de 'economisch voordeligste inschrijving' wordt gehanteerd, waarbij niet alleen prijs, maar ook kwaliteit (duurzaamheid, levensduur) doorslaggevend is. Bij veel overheden ontbreken kennis en ervaring om met die methode te werken, aldus de brief. De organisaties willen een overheidsbrede verankering van duurzaam inkopen.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Groepsvervoer mag walmen
Ongeveer een kwart van de Nederlandse gemeenten stelt, in strijd met afspraken, geen eisen aan CO2-uitstoot bij het aanbesteden van contracten voor groepsvervoer. Het gaat om contracten die gemeenten hebben voor onder meer gehandicapten-, kinderen- en ziekenvervoer. Het aardgasbedrijf CNG onderzocht 70 aanbestedingen van groepsvervoer tussen 2011 en 2013. Bij de helft van de aanbestedingen hoefden de vervoersbedrijven alleen maar te voldoen aan eisen voor zuinig rijden. Elektrisch rijden of rijden op bio- of aardgas kwamen niet voor in de voorwaarden. Bij een kwart van de aanbestedingen werd er geen eis gesteld.

Nieuw interieur, maar dan wel op een koopje
Twee gemeenten wilden het interieur van hun stadhuis vernieuwen. Bij de aanbestedingen gaven ze aan dat de prijs doorslaggevend was. Duurzaamheid, mogelijkheden tot hergebruik waren niet van belang. Volgens Kees Hoogendijk, directeur van CBM, brancheorganisatie voor interieurbouwers en meubelmakers, komen deze praktijken vaak voor. "Mijn leden klagen daarover. Projecten gaan naar de laagste inschrijvers. Wat ook vaak gebeurt is dat ze zes verschillende inschrijvers vragen om een proefmeubel te maken. Daar wordt er dan één uitgekozen. De rest wordt weggegooid. Dat is niet duurzaam."

Geen groen onderhoud Nijmeegse sportparken
De gemeente Nijmegen nodigde bedrijven uit om in te schrijven op onderhoud van sportparken in 2015. Dat mocht maximaal 1,1 miljoen euro kosten. De aanbieder met de laagste prijs kreeg de opdracht. Bij de aanbesteding werden geen minimale eisen gesteld aan een duurzame manier van onderhoud. De gemeente vond aanbesteding op grond van 'economisch voordeligste inschrijving' waarbij niet alleen prijs, maar ook kwaliteit een rol speelt, niet nodig omdat er in en rond de locaties niet zou worden gewoond. Omwonenden zouden geen last hebben van zware voertuigen die bij dit onderhoud worden ingezet.

Geen groene stroom in veertig gemeenten
Tien procent van de Nederlandse gemeenten tappen voor hun eigen organisatie nog altijd grijze stroom af, in plaats van groene, bleek vorig jaar uit een inventarisatie van de Volkskrant. En de gemeenten die wel groene stroom inkopen, kopen meestal waterkracht-elektriciteit uit Noorwegen. Deze gemeenten dragen niet bij aan de CO2-reductie omdat de elektriciteit via certificaten wordt ingekocht. In een recente enquête van De Groene Zaak gaven drie gemeenten en meerdere provincies (Gelderland, Drenthe, Groningen, Flevoland en de gemeenten Breda en Almere) aan groene stroom in te kopen die niet in Nederland is opgewekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden