Beeld Trouw

Column Patrick Jansen

Overheden kunnen meer rekening houden met insecten, dat is helemaal niet moeilijk of duurder

Er is de laatste tijd veel te doen rond insecten. Onderzoekers meldden dat vooral vliegende insecten – zoals vlinders en wilde bijen – dramatisch achteruit zijn gegaan. 

Veel mensen herkennen het beeld dat voorruiten en nummerborden bij zomerse autoritten minder insecten vangen dan vroeger. Sommigen valt op dat bloeiende struiken alleen nog gonzen als er bijenkasten in de buurt zijn. Het is niet langer vanzelfsprekend dat schermbloemen vol zitten met zweefvliegen, torren, wantsen en vlinders.

Hoewel we niet precies weten waardoor de insecten achteruit zijn gegaan, gaat veel aandacht uit naar pesticiden. Dat is logisch, want pesticiden zijn nou eenmaal ontworpen om insecten te weren of zelfs verdelgen, zodat ze geen gewassen en vruchten aanvreten, en om land te ontdoen van de wilde planten die insecten gebruiken als voedselbron en schuilplek. Voor de meeste insectensoorten is het landelijke gebied veranderd van leefgebied in een dodelijke val.

Daarover kunt u mopperen. Maar intussen wordt datzelfde landelijke gebied rijk dooraderd door grond die van ons is. Honderden kilometers dijken, wegbermen, slootoevers en schouwpaden zijn collectief eigendom, en worden namens u en mij – en op onze kosten – beheerd door gemeenten, provincies, waterschappen en Rijkswaterstaat. Op deze grond hoeft geen voedsel te worden geproduceerd. Hier kunnen geweldige dingen worden gedaan voor insecten en hun voedselplanten.

Op papier hebben overheden nu al het beste voor met biodiversiteit, maar de praktijk is weerbarstig. Sommige beleidsmakers schrijven trots dat er ecologisch bermbeheer wordt toegepast. Maar als het werk eenmaal is uitbesteed en wordt uitgevoerd is hiervan vaak weinig te zien. Meestal worden bermen over de gehele lengte en breedte genadeloos kaal gemaaid, waardoor insecten in één klap alle voedsel en schuilgelegenheid verliezen. Meestal gebeurt dat maaien met een gigantische machine die niet alleen het maaisel opzuigt, maar ook alle zaden en beestjes. Nóg erger is klepelen, waarbij alles wordt platgeslagen en verstikt. Negen maanden van het jaar liggen onze bermen en dijken er kaal bij, waardeloos voor de meeste insecten.

Wat nou als onze overheden onze grond – en ons geld – wél optimaal ten goede zouden laten komen aan insecten en de wilde planten waarvan zij leven? Dan zou er telkens maar een deel worden gemaaid. Dan zouden het hele zomerhalfjaar wilde bloemen bloeien. Zouden er ook in het winterhalfjaar planten overblijven waarin insecten kunnen schuilen en overwinteren. Zo zou een eindeloos, perfect verbonden, fijnmazig bloemennetwerk voor wilde planten en insecten ontstaan. Helemaal niet moeilijk of duurder.

Nog makkelijker wordt het nu de Vlinderstichting een keurmerk heeft bedacht voor aannemers die bij het beheer rekening houden met vlinders en andere insecten. Ik verwacht hier veel van. Want zodra overheden dit keurmerk daadwerkelijk als voorwaarde stellen bij de aanbesteding, zullen aannemers zich onmiddellijk aanpassen. En zodra aannemers schreeuwen om personeel met kennis en liefde voor flora en fauna, zullen de groene opleidingen hun leerlingen dit graag bijbrengen. Als dit bovendien snel genoeg gaat, dan hebben we straks misschien nog wat insecten over om dat schitterende nationale bloemennetwerk te benutten. Zodat het weer gonst.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column

Lees ook: 

De landbouwlobby mengt zich in het debat over bijengif: ‘Het gaat juist goed met de bij’

Het staat helemaal niet vast dat bijen en hommels in Nederland dood gaan door bestrijdingsmiddelen, vindt een stichting die voor de landbouw opkomt. 

‘Bijengif’ doodt veel meer insecten

Er is hard wetenschappelijk bewijs dat neonicotinoïden die als bestrijdingsmiddel in de landbouw worden ingezet, al in zeer lage doses grote effecten hebben op organismen waarvoor het gif helemaal niet is bedoeld. Ze doden niet alleen de plaagdieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden