Het Mooiste Nederland Overijssel

Op zoek naar water in de Engbertsdijksvenen

Engbertsdijksvenen Beeld Sarah-Mie Luyckx

De Engbertsdijksvenen in Overijssel lijden onder de droogte, en Staatsbosbeheer doet er van alles aan om het natte ecosysteem in stand te houden. We proberen er toch (nog) maar zo onbekommerd mogelijk van te genieten.

Een Nederlandse route waarop je van kop tot staart geen andere levende ziel tegen het spreekwoordelijke lijf loopt. Dat hadden mijn vaste loopcompagnon en ik in onze inmiddels omvangrijke wandelcarrière nog niet eerder mogen meemaken.

De Engbertsdijksvenen – gelegen in een noordoostelijk hoekje van Overijssel – zijn bemind maar bij menigeen onbekend. En juist daarom kozen we voor de krap tien kilometer dwars door een van Neerlands laatste restjes hoogveen. Het pad staat in een recent verschenen gids van het onvolprezen natuurtijdschrift Roots, dat zijn mooiste waterwandelingen bundelde en die aanvulde met nuttige informatie over flora en fauna plus een lijstje met de allerbeste zwemwateren.

Grondwaterpeilmeter

Dat we voor een van de meest oostelijke opties gingen, was eigenlijk niet zo snugger. Juist in contreien tegen de grens met Duitsland is er lange tijd geen noemenswaardige druppel gevallen. Nadat we de alarmerend in het rood staande grondwaterpeilmeter van Staatsbos- beheer hebben gemonsterd (lager dan 150 meter), zetten we ons schrap. Stappend over een rul pad prikkelt de geur van brandend zand het reukorgaan; herinneringen aan Mediterrane vakanties borrelen op.

Normaliter zou je hier zo een zonnebadende adder kunnen aantreffen, vermeldt een informatie- paneel, ware het niet dat ook de fauna deze dag zich aan een tropenrooster lijkt te houden.

Engbertsdijksvenen Beeld Sarah-Mie Luyckx

Alras volgt de grootste plas van de Engbertsdijksvenen: een welhaast fata morgana-achtige ervaring. Alleen een klein pallet van diepdonkerbruine pollen met kuifjes van gras stemt ongemakkelijk: verdroging, waardoor de bodem een stukje bloot is komen te liggen. Liever blik ik richting een troep dobberende grauwe ganzen, die even verderop erop los tetteren. Ze zijn ongestoord te bespieden vanuit vogelkijkhut De Pluus. Bij gebrek aan arendsogen en een verrekijker neem ik vooral het uitzicht rondom tot me. Zo weids, zo verstild, en achter onze rug al pimpelpaars. Ondanks de droogte heeft de heide zich gelukkig nog niet laten kisten.

Ramptoerist

Toch voel ik me een tikje een ramptoerist. Als ook deze zomer voldoende hemelwater uitblijft, moet worden gevreesd voor het voorbestaan van het veen, meldden ecologen onlangs aan deze krant. Daarmee zou een einde komen aan een specifiek landschap dat ooit 1800 vierkante kilometer besloeg, en waarvan door de fanatieke turfwinning nog maar een paar procenten over zijn. Relatief laat – eind 19de-eeuw – moesten ook de Engbertsdijksvenen hun kostbare dodeplantenpakket grotendeels prijs geven. De aanleg van het Veenkanaal ontsloot toen het introverte gebied, waardoor de brandstof en masse kon worden afgevoerd naar het rijkere Westen. Wat uiteindelijk overbleef, was tien vierkante kilometer.

Daar besluiten we vooralsnog maar volop van te genieten – met bij de pakken neerzitten helpen we het veen ook geen steek verder. Blijmoedig hobbelen we over de licht glooiende heide, waar wat vlindervolk ons even begeleidt. En ook bij weer zo’n prettige plas houden we even stil. Libellen, juffers en schrijvertjes scheren er over het water. De enige medemens die we ontwaren zweeft geluidloos hoog boven onze hoofden aan een vliegscherm.

Vlak voordat de route naar een stuk bewoond gebied leidt, doet Staatsbosbeheer op een groot informatiebord uit de doeken welke goede werken de organisatie momenteel in het gebied verricht.

Engbertsdijksvenen Beeld Sarah-Mie Luyckx

‘We zien nog veel kansen voor het behoud’, zegt boswachter Jeroen Buunen een paar dagen later strijdvaardig over de telefoon. Sinds afgelopen najaar is begonnen met de kap van berken, omdat de slanke bomen in het groeiseizoen dagelijks honderden liters water verdampen. Ook het herstel van de dammen en inperken van het aantal slootjes moet de grondwaterstand verbeteren. Daarbij wordt her en der voedselrijke grond afgeplagd om de biodiversiteit te bevorderen. Volgend voorjaar moet de klus zijn geklaard.

Enigszins gerustgesteld trekken we Sibculo binnen. Slechts zeshonderd huizen, maar lang geleden – in de late Middeleeuwen – een belangwekkende vestigingsplaats van de Cisterciënzermonniken, die er begonnen met het afgraven van het veen. Tot de Reformatie ze verdreef en hun klooster met de illustere naam Groot Galilea de pan in werd gehakt. Inmiddels bestaan er plannen om over de nog gave fundamenten – naar verluidt uniek in Nederland – een wandelpad aan te leggen, en met een stalen skelet een impressie te geven van de voormalige kloosterkerk. Ondertussen is al wel de voormalige kloostertuin in ere hersteld. Een prima plek voor aangenaam verpozen.

Natuurbad

Zo ook het plaatselijke natuurbad – qua omvang bijna net zo groot als het gehucht – en vooralsnog de voornaamste troef van Sibculo. Geen vermelding in de Roots-lijst met de fijnste provinciale zwemwateren, maar niettemin de moeite waard: verschillende zandstrandjes, afgebiesd met wat bos. En ook hier zou je een kanon kunnen afschieten. Dat we onze badkleding niet bij ons hebben, deert daarom niet. Hopla: een onbekommerd potje skinny dipping.

Opgefrist bereiken we de finish. Daar waar Staatsbosbeheer de lichtelijk intimiderende grondwatermeter heeft geposteerd. Wat meer kunnen wij doen, dan de weergoden verzoeken om een nazomer bomvol plensbuien – een verzoek dat prompt lijkt te worden gehonoreerd.

Beeld sarah-mie luyckx

Praktisch

Gids ‘De mooiste wandelingen langs water’ bevat 17 wandelingen langs zee, beekjes, vennen en rivieren. Fontaine Uitgevers en New Skool Media, Amsterdam, € 17.

De routes zijn ook gratis te downloaden voor gps en mobiel op de site rootsmagazine.nl.

Roots tipt de volgende zwemwateren in Overijssel:

• Recreatieplas Oldemeyer West, Rheeze

• Hulsbeek, Oldenzaal

• Wijthmenerplas, Zwolle

• Zwarte Dennen, Den Hulst

• Kolkbad Den Nul, Olst

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden