Reportage Hitte-eiland

Op zoek naar het ‘hitte-eiland’ boven Amsterdam

Een kleine ballon met een koffiebekertje met sensoren wordt losgelaten om de temperaturen te meten. Daarna wordt op de fiets met antenne de ballon gevolgd. Beeld Olaf Kraak

Steden als Amsterdam lijden aan hittestress. Onderzoekers willen weten hoe ze de druk kunnen verminderen.

Het Nationaal Monument op de Dam is te smal. De tientallen toeristen die zich vanochtend hebben verzameld op de trappen rond de pyloon passen nauwelijks in het streepje schaduw. In de binnenstad van Amsterdam kan de temperatuur met deze hitte wel 8 graden hoger zijn dan daarbuiten. Begrijpen van het stadsklimaat wordt steeds belangrijker, zegt Stephan van Dijk van Amsterdam Institute for Metropolitan Solutions (AMS).

Onderzoekers van AMS laten op de Dam de hele dag weerballonnen op, om de temperatuur bóven de stad te meten. Dat is uniek volgens Van Dijk. “Vijftig jaar geleden gebeurde dat voor het laatst, met een helikopter boven New York.”

Met de metingen van de weerballonnen wil AMS het klimaat boven de stad in beeld brengen, het zogenaamde hitte-eiland. Dat eiland hangt als een soort deksel boven de stad. Door de hitte wordt de onderste laag van de atmosfeer dikker, waardoor warmte en luchtvuil boven de stad blijven hangen.

Stroomtekort door airco

De ‘hittestress’ in steden is een urgent probleem, zegt Van Dijk. De warmte wordt vastgehouden in stenen, wegen en gebouwen, en ook de stad zelf produceert veel hitte. “Op warme zomerdagen lopen bruggen vast, wordt het asfalt aangetast, vervuilen de grachten. Op zulke dagen dreigt in steden een stroomtekort, omdat bewoners de airco op de hoogste stand zetten.”

“Ook de luchtvervuiling in steden neemt toe met de hitte”, zegt Maarten Krol, expert luchtkwaliteit bij AMS. “Op een warme week als deze hoopt de smog zich op boven de stad, totdat het weer gaat regenen.” Het RIVM voorspelde voor vandaag een ‘slechte luchtkwaliteit’, met het advies aan kinderen, ouderen en mensen met luchtwegaandoeningen om binnen te blijven.

AMS onderzoekt hoe Amsterdam kan inspelen op de hittestress. Met de metingen van de weerballonnen wordt een virtueel weermodel van de stad gemaakt. De ballonnen meten temperatuur tot tweeënhalve kilometer hoogte. Tegelijkertijd meten weerballonnen vanaf de rand van de stad, om te kijken op welke hoogte de temperaturen niet meer van elkaar verschillen. Zo wordt onderzocht hoe ver het hitte-eiland reikt.

Athene als voorbeeld

“We gaan kijken hoe we de druk op de stad kunnen verminderen”, zegt Van Dijk. “Zou het bijvoorbeeld helpen als we alle daken in Amsterdam groen verven? Kijkend naar de indeling van de stad kunnen we een voorbeeld nemen aan Athene. Die stad is gebouwd op een warm klimaat. Smalle straatjes, licht gesteente en veel bomen die schaduw geven.”

Met het nieuwe weermodel kan volgens Krol ook de luchtvervuiling worden aangepakt. “Als je weet op welke plekken in de stad de smog het ergst is, kan je het verkeer daarop aanpassen, bijvoorbeeld door alleen auto’s met oneven kentekennummers de weg op te laten. In Parijs hebben ze die aanpak al langer.”

Lees ook:

Hoe te leven, wonen en werken in het hittebestendige Nederland van de toekomst

Hoe bieden we de vaker voorkomende hitte in de toekomst het hoofd? Een vooruitblik op hoe Nederland zich kan inrichten op hittebestendig wonen, werken en leven.

Pak de hitte van de stad aan 

Net als de luchtkwaliteit moet ook de hoge temperatuur in de stad volgens protocol aangepakt worden, stelt meteoroloog Gert-Jan Steeneveld op de opiniepagina van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden