Beeld Fadi Nadrous

Boekentips

Op zoek naar groene voornemens? Trouw tipt vier boeken voor een duurzamer leven

Dieper denken over het klimaat

Met het stijgen van de temperatuur, stijgt ook de stapel boeken over de klimaatcrisis. Wie zich wil verdiepen in het CO2-probleem en de mogelijke oplossingen heeft in de boekenwinkel echt wat te kiezen.

Auteur Rogeer Hoedemaekers voegt daar iets bijzonders aan toe. Hij bekijkt de ethische kant van het klimaatvraagstuk. De kernvraag die de schrijver in dit boek aftast is: in hoeverre heeft ieder mens de morele plicht om in actie te komen om de klimaatcrisis, waarvan hij of zij afweet, te stoppen?

Poe, twee zware onderwerpen. Klimaatcrisis en ethiek. En dan het boekomslag, met een brandend bos erop. Daar krijg je als lezer vast een zware kluif aan, denk je, maar dat valt alles mee. Hoedemaekers slaagt erin om de twee complexe onderwerpen helder met elkaar te verbinden. Hij schrijft analyserend, vaak op een kalme, droge toon. ‘We zullen het argument dat individuele CO2-reductie zinloos is, nader beschouwen’, schrijft hij bijvoorbeeld, om daar een boom over op te zetten.

De oud-docent, gepromoveerd in ethiek, doet dat met illustratieve dwarsverbanden. Mag een dokter een deel van de slachtoffers bij een ongeluk helpen en de rest achterlaten, omdat hij of zij op tijd bij de opera wil zijn? Al lezend kun je dat vertalen naar de vraag: volstaat het om je huis te isoleren, om daarna wel die mooie vliegreis te maken? Nog zo’n voorbeeld: als een brandweerman ’s nachts niet reageert op zijn werkalarm en zijn collega’s de brand laat blussen, is hij dan moreel verantwoordelijk voor een deel van de schade van het woekerende vuur?

Die voorbeelden, over verantwoordelijkheid nemen in geval van nood, zet lezers op een frisse manier aan het denken over de klimaatcrisis. Niet dat Hoedemakers de uitvinder van een nieuw genre is: in het buitenland verschenen al veel bundels over de combinatie klimaat en ethiek.
Frank Straver

Klimaatverandering – een politieke en morele uitdaging, Rogeer Hoedemaekers, uitgegeven in eigen beheer, 153 pagina’s, €15,30

Consument, burger en kiezer, aan u de keuze

Geld verdienen aan onkruid. Dat doen Matthijs Westerwoudt en Daan van Diepen op een strook grond in Almere. Koninginnekruid, gulden roede en knoopkruid doen het prima in een kruidenthee. Waarom zou je dan kamille uit India of Egypte halen? Met een theesommelier stellen Westerwoudt en Van Diepen de meest smaakvolle melanges samen. Wilder Land heet hun bedrijf, waarvoor geldt dat ‘het beter gaat met de natuur als het bedrijf groeit’, zeggen ze in een interview in het boek ‘Het kan wel’.

‘Het kan wel’ is het papieren resultaat van het online platform hetkanwel.nl. Het boek past in de groeiende rij groene gidsen, vol tips over duurzamer leven. Deze gids gaat verder dan de gebruikelijke cijfers, tips en recepten voor je eigen schoonmaakmiddel. Die staan er ook in, maar toegevoegde waarde vormen de voorbeelden van bedrijven en projecten. Zoals het verhaal van Wesley dos Santos, die in Delfshaven het bedrijf iKapitein begon en een elektrische boot ontwikkelde met ingebouwde vuilvanger. Mensen die de boot huren, vinden het leuk om ook zwerfafval te vangen. iKapitein sorteert het afval, zodat het zoveel mogelijk kan worden gerecycled.

Volgens auteurs Wyke Potjer en Asceline Groot – types van ‘het glas is halfvol’ – hebben mensen de neiging om te veel naar de politiek en industrie te kijken voor duurzaam beleid. Ze vergeten dat ze als consument, burger en kiezer meer invloed op politici en bedrijven hebben dan ze denken. Het brein verzet zich in eerste instantie tegen verandering, maar wie de stap zet, zal merken dat klimaatvriendelijker leven niet zo moeilijk is. En dan is het handig dat een mens een sociaal dier is: gewoonten zijn besmettelijk.
Esther Bijlo

Het kan wel. Voor een eerlijker en groener leven, Wyke Potjer en Asceline Groot, 180 pagina’s, Uitgeverij Brandt, €20

De efficiëntie van roodalg en de zwermintelligentie van spreeuwen 

Qua titel lijkt het nogal op een ander boek op deze pagina. Maar het uitgangspunt van ‘Zo kan het ook’ is niet de burger, maar de natuur. Het gaat over ‘een bio-geïnspireerde toekomst’, ofwel leren van de natuur. Die heeft, na 3,8 miljard jaar evolutie en miljoenen mislukkingen, een enorm oplossend en innovatief vermogen opgebouwd.

Neem algen en cyanobacteriën. Die bestaan al minstens drie miljard jaar, het zijn superoverlevers. Een daarvan is de roodalg, voornamelijk langs de kustlijn te vinden. Roodalgen zijn extreem efficiënt en kunnen tot wel 98 procent van het zonlicht opvangen en omzetten in biomassa. Ze doen dat met een set ‘schakelkastjes’, opgebouwd uit eiwitten. In één alg zitten wel twintig verschillende kastjes die elkaar beïnvloeden en zo de opbrengst maximaliseren. Een prachtige leerschool voor de ontwikkeling van goede zonnecellen. Roodalg leert ook hoe je biofilms kunt maken, een stofje om bacteriën te weren. En roodalgen kunnen ook nog eens de methaanproductie van koeien verlagen.

Dat is nog maar één voorbeeld. De natuur zit vol met zulke staaltjes techniek, ook op sociaal gebied en waar het gaat om organisatie en structuren. Het begrip zwermintelligentie illustreert dat. Het is een zelforganiserend systeem waarbij individuele spreeuwen of vissen niet van elkaar weten wat ze doen, maar wel allemaal dezelfde eenvoudige regels toepassen. Interessante kennis om te gebruiken bij verkeersstromen of het ontwerpen van een slim stroomnetwerk.

Begrijpelijke uitleg over processen in de natuur worden afgewisseld met praktische voorbeelden, zoals een melkveehouder die ‘bodemboer’ is geworden, circulair bouwen dankzij urban mining en ontwerpers die met mycelium textiel willen fabriceren.
Esther Bijlo

Zo kan het ook. Optimistisch over een gezamenlijke bio-geïnspireerde toekomst, Jaco Appelman, Mireille Langendijk en Anoek van der Leest. KNNV Uitgeverij, 208 pagina’s, €24,95

Groen geluk van een tv-presentator

Op de cover van het boek prijkt een energieke veertiger in een dik vest. De najaarszon op zijn gezicht, op de grond liggen bladeren. Dit is Lodewijk Hoekstra, misschien wel de bekendste tv-tuinman van Nederland, dankzij zijn optredens in ‘Eigen Huis en Tuin’ en ‘Koffietijd’.

Hilversum zet tv-persoonlijkheden graag in voor alles en nog wat. Dus belandde Hoekstra jaren geleden op een strand in Maleisië, voor de opnames van ‘Expeditie Robinson’. Dat strand moest iedere dag, voordat de camera’s konden draaien, grondig worden ontdaan van afval. Dat opende hem de ogen, schrijft Hoekstra in zijn boek. Hij ontdekte het thema duurzaamheid en dat heeft hem sindsdien niet meer losgelaten.

Zijn bekendheid zet hij nu in om meer mensen te inspireren tot een duurzamer leven en daar past het boek ‘Groen Geluk, tips voor een duurzaam dagelijks leven’ bij. Het is een prima, praktisch boek geworden, voor groentjes die hun eerste stappen zetten op het pad naar een duurzamer bestaan, maar ook voor ‘groen gevorderden’.

In opzet is het boek ambitieus. Hoekstra beschrijft hoe je een goed huis bouwt, maar ook hoe je een écht biodiverse tuin aanlegt. Keuzes van bomen, beplanting of hoe je omgaat met regenwater en compost, overal weet Hoekstra wel wat zinnigs over te vertellen. Wel is het wat onwennig hoe hij telkens zichzelf naar voren schuift als voorbeeld. De lezer krijgt zo ongevraagd een kijkje in het leven van de tv-tuinman met zijn zelfgebouwde houten huis, elektrische BMW en tuin die een verlengstuk is van de huiskamer. Maar ach, laten we daar niet te zuur over doen: net als dit boek heeft Hoekstra het prima voor elkaar.
Jeroen den Blijker

Groen Geluk, tips voor een duurzaam dagelijks leven, Lodewijk Hoekstra, uitgeverij The House of Books. 208 pagina’s, €24, 99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden