ReportageStadsnatuur

Op safari langs de A10, het grootste natuurgebied van Amsterdam

 Kristian de la Riva  legt uit welke sporen op deze tocht verwacht kunnen worden. Beeld Patrick Post
Kristian de la Riva legt uit welke sporen op deze tocht verwacht kunnen worden.Beeld Patrick Post

Expeditie A10 is een tien uur durende wandeling langs de ringweg van Amsterdam. Het levert vossendrollen, geheime eilandjes en een andere kijk op ‘hybride natuur’ op.

In de grijze ochtendschemer, onder de Amsterdamse Schellingwoudebrug, wijst Kristian de la Riva naar een paar fijne streepjes in het zand tussen de patatbakjes en lege flessen. “Vier tenen aan de voorpoot, vijf aan de achterpoot. Bruine rat”, zegt de spoorzoeker van European Walking Safari. “Twee weken terug zag ik hier nog de pootafdrukken van een hermelijn.” Dan vervolgen we onze weg het gras- en rietland weer in, dat op dit uur nog nat is van de dauw.

Expeditie A10 voert door bosjes, greppels, groenstroken en verborgen paadjes langs het noordelijke deel van de ringweg. De tocht is onderdeel van het programma Het Wilde Noorden van culturele ontmoetingsplaats de Tolhuistuin, met activiteiten in de stadsnatuur van Amsterdam. “De A10 is met zijn 32 kilometer het grootste bouwwerk van Amsterdam”, zegt natuurgids en historicus Joost Janmaat, de expeditieleider. “De biodiversiteit rond het talud is soms tientallen keren groter dan in de weilanden eromheen. Dit is eigenlijk het grootste natuurgebied van Amsterdam.”

Twee weken terug zag ik hier nog de pootafdrukken van een hermelijn, vertelt De la Riva. Links expeditieleider Joost Janmaat. Beeld Patrick Post
Twee weken terug zag ik hier nog de pootafdrukken van een hermelijn, vertelt De la Riva. Links expeditieleider Joost Janmaat.Beeld Patrick Post

De A10 als natuur zien, dat vergt enig omdenken, en dat is precies wat we deze tocht telkens zullen doen. “Ecologisch gezien is Amsterdam een rotsklif in een moerasomgeving”, zegt Janmaat. “Door mensen gemaakt, maar een interessante biotoop. De snelweg is daarin natuurlijk voor veel dieren een dodelijke barrière, maar andere soorten maken er dankbaar gebruik van. Ringslangen zonnen op de zuidkant van het talud. Buizerds wachten op roadkill. Vossen houden zich op in het groen langs de snelweg.” De vossendrollen voor onze voeten zijn het bewijs.

Wat bezielt mensen om op zaterdagochtend zeven uur te beginnen aan een urenlange wandeltocht langs de rafelranden van de stad? “Ik vind het vooral interessant als mensen iets wéten. En daar mooi over kunnen vertellen, zoals die spoorzoeker”, zegt Josephine Broekhuizen. “Normaal zou ik nooit langs de A10 lopen, met al dat lawaai.” Haar zus Niki heeft al vaker meegedaan met de expedities van Het Wilde Noorden. “Laatst zijn we nog gaan bushcraften in een vinexwijk. Vuur maken, pesto van hondsdraf eten, in de open lucht slapen. Binnenkort ga ik dat ook met mijn zoon doen.”

De la Riva leert zijn gevolg  track traps herkennen: stukjes zand of natte grond waar sporen goed zichtbaar zijn. Beeld Patrick Post
De la Riva leert zijn gevolg track traps herkennen: stukjes zand of natte grond waar sporen goed zichtbaar zijn.Beeld Patrick Post

We recenseren faunapassages onder de snelweg (‘Zou je hier als dier onderdoor willen gaan?’), tellen plukplaatsen waar een havik een duif verslond (twaalf in totaal) en bepalen aan de hand van de vegetatie de grondsoort (zand, slib of veen). In de bosjes voor de schermen naast de A10 wijst De la Riva op kleine, trechtervormige kuiltjes in het zand. “Hier zit de larve van de mierenleeuw verstopt. Als er een insect in zijn kuiltje valt, komt hij tevoorschijn en grijpt hem met zijn enorme kaken. Een perfecte habitat voor hem, omdat hier zelden mensen lopen.”

Stofbad

De la Riva leert ons track traps herkennen: stukjes zand of natte grond waar sporen goed zichtbaar zijn. We vinden een impressie waar een vogel een stofbad nam, en sporen van duif, kauw en kat, en zelfs spin, rups en slak. De la Riva studeerde Fine Art in Engeland en was kunstenaar voor hij spoorzoeker werd. “Ik heb er een visuele focus aan over gehouden. Ik zoek altijd naar patronen en beelden en dat helpt bij spoorzoeken. Een spoor vinden is eigenlijk leuker dan het dier zelf zien. Je gaat bedenken wat hij gedaan heeft, waar hij heen is gegaan. Je kruipt echt in de huid van zo’n dier.”

Bij de zogenaamde Kabouterheuvel heeft net een tractor het gras gemaaid. Talloze padden, plotseling in het volle zonlicht, zoeken een goed heenkomen. “Een paar dagen geleden stond het hier nog vol met kruidenrijk grasland en wilde bloemen’” zegt Janmaat. “Ook bovenop het talud wordt regelmatig gemaaid: Rijkswaterstaat is verplicht de eerste meter naast de weg vrij te houden. Daar krijg je wat ik protocolnatuur noem: natuur die het gevolg is van regels en voorschriften. In dit geval dus pionierssoorten die goed gedijen bij verstoring, zoals de braam. Die komt na elke snoeibeurt harder terug. Beheerders haten de braam, maar dieren zijn er gek op, ze vinden er voedsel en beschutting.”

Overstappen naar het volgende talud. Beeld Patrick Post
Overstappen naar het volgende talud.Beeld Patrick Post

Ecologen noemen zoiets ruderaal terrein: een biotoop die regelmatig wordt verstoord door menselijk toedoen. Maar Janmaat en De la Riva spreken liever van ‘hybride natuur’. Natuur die de hand van de mens voelt, waar cultuur en natuur samenkomen, botsen en versmelten. “Op de meeste plekken ter wereld is de natuur inmiddels vergaand beïnvloed door mensen”, zegt De la Riva. “Zeker in Europa, zeker in Nederland.” Janmaat vult aan: “Hybride natuur is niet van lager allooi dan ‘echte wildernis’. Natuur is constant in beweging, een keten van interacties, geen gefixeerde oertoestand. Als we vandaag iets willen overbrengen, is dat het wel.”

We staan stil bij bamboe en fluweelboom, die komen opzetten tussen elzen en wilgen. “Die zijn overgewaaid uit de volkstuinen hier verderop.” Ongewenste invasieve exoten die woekeren tussen inheemse soorten? De la Riva haalt zijn schouders op. “Hybride natuur.”

Waaier van licht

Inmiddels zijn we Amsterdam uit gewandeld en lopen we tussen bomen en struiken naast een golfterrein in Waterland. Een waaier van licht zand steekt scherp af tegen de donkere ondergrond: hier is een bosmuis begonnen aan de najaarsschoonmaak van zijn holletje. Iets verderop hangt een verregende rugzak aan een boom, er ligt een fiets, iemand heeft hier zijn tentje opgezet. Aan de rits bungelt een kennisgeving van de gemeente: er zal bestuursdwang worden toegepast. Het tentje is in strijd met artikel 4 lid 3 van de Algemene Politie Verordening van Amsterdam. Van de bewoner geen spoor, zou je zeggen, maar sporen liggen er juist heel veel.

“Wilde mensen zoeken dezelfde plekjes als wilde dieren”, zegt Janmaat. “Met de A10 in de rug heb je beschutting, rust en uitzicht.” De la Riva vindt een gedeukte plastic bidon tussen de rommel, met tandafdrukken erin. “Vossenwelp. Die claimen vaak een object als speelgoedje.”

Op ons traject moeten we drie waterwegen oversteken: het Noordhollandsch Kanaal, de Nieuwe Gouw en het Twiske. Janmaat heeft zijn buurjongen Emil gecharterd om met de bakfiets twee opblaasboten te komen brengen. Keyvan Ajamlou staat met een grote grijns te kijken naar het geredder met bootjes en touwen. “Ik dacht dat deze expeditie een uurtje of twee zou duren. Maar we zijn al de hele dag bezig.”

Smalle sloot

Later in de middag stuiten we op een muur van groen achter een smalle sloot. “Hierachter ligt een eilandje dat niet op de kaart staat”, zegt Janmaat. “Ik heb gebeld met de gemeente, maar niemand weet er van. Vermoedelijk is het een slibdepot. Het laatste onontdekte plekje van Amsterdam.”

Dat laten we ons geen twee keer zeggen. Ineens is de hele groep bezig stammen aan te slepen om een geïmproviseerde brug te maken. We prikken een stok in de sloot voor het evenwicht en gaan voetje voor voetje naar de overkant, De la Riva voorop om met een handbijltje een pad te banen door de manshoge braamstruiken. “Hoort dit allemaal bij de expeditie?”, vraag Esther Hamberg enigszins bezorgd. Janmaat staat te glimmen. “Dit is wat mensen doen als ze ergens een lost world ontdekken.” Mensen zijn zelf blijkbaar ook een pionierssoort.

Het is achter in de middag als we dicht langs het klaverblad nabij Oostzaan lopen. Vrachtwagens denderen voorbij met een huilend geluid, automobilisten toeteren. Janmaat vertelt dat vrachtwagens als bestuivers en zadenverspreiders werken, vooral door de turbulentie die ze veroorzaken. “Het landschap naast de snelweg is heet, droog en zout van het strooien bij vorst. Een soort als bezemkruiskruid gedijt daar. Deze biotoop vind je langs alle snelwegen in Europa.”

Geliefd broedgebied

Het groen tussen het asfalt is een geliefd broedgebied voor vogels, omdat er geen roofdieren kunnen komen. “Die gebieden zijn als geïsoleerde eilandjes, waar met name onder insecten, die zich snel voortplanten, nieuwe soortvorming zal optreden. Daarvoor hoef je niet naar de Galapagos­eilanden.”

De laatste bestemming van de dag is de Noorder IJpolder. “Een vijfsterrennatuurgebied, met mozaïekbos, braamstruiken groot als voetbalvelden”, zegt Janmaat enthousiast. De la Riva gaat op zoek naar Schotse hooglanders, vindt pootafdrukken en mest, maar ze laten zich niet zien. We vinden het wel best. Het is zes uur geweest, we zijn na tien uur en zestien kilometer lopen inmiddels bekaf. En we weten nu dat we natuur overal kunnen vinden. Hybride natuur.

Zaterdag 23 oktober is de Opening Natuurgebied Noord in de Tolhuistuin in Amsterdam-Noord. De opening maakt deel uit van Warming Up Festival, over kunst, klimaat en activisme. Meer informatie: tolhuistuin.nl/evenementen/warming-up-festival-opening-natuurgebied-noord en www.wearewarmingup.nl/agenda/warming-up-festival-2021.

Lees ook:

‘Laat de natuur het zelf doen, ook in de stad’

Natuur geneest, is het motto van de Rotterdamse ‘stadsdokter’ Rini Biemans, nummer 97 in de Duurzame 100. Ook in de stad zijn kleine, biodiverse wildernisjes te maken met de inzet van buurtbewoners.

Op ontdekkingstocht door het Vondelpark

Jippie, we gaan op expeditie, op zoek naar nieuwe diersoorten! Denkt u meteen aan verre oorden, enorme wouden, slingeren aan een liaan en aan diepe spelonken? Mis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden