De himalayawolf heeft als ‘grijze wolf’ de status ‘niet bedreigd’, maar als het aan Geraldine Werhahn ligt, komt daar verandering in.

Interview Geraldine Werhahn

Op de bres voor de mysterieuze himalayawolf

De himalayawolf heeft als ‘grijze wolf’ de status ‘niet bedreigd’, maar als het aan Geraldine Werhahn ligt, komt daar verandering in. Beeld Geraldine Werhahn

Wolvenonderzoekster Geraldine Werhahn vecht om de himalayawolf als apart soort wolf erkend te krijgen. Dat is de enige manier om te zorgen dat het zeldzame dier een beschermde status krijgt. Nu wordt de wolf door de boeren in het hooggebergte vooral als veedief gezien.

 Als biologe Geraldine Werhahn (34) in 2012 naar Nepal gaat, gaat ze voor vakantie. Tijdens een wandeltocht door het Himalayagebergte informeert ze uit nieuwsgierigheid naar wolven. Boeren vertellen haar dat ze hoger zitten, maar ook als ze de sneeuwgrens bereikt, vindt ze geen sporen. Eenmaal thuis blijkt er weinig over de wolven gepubliceerd te zijn. Ze blijven een mysterie.

Eerder, tijdens haar studie, onderzoekt ze wolven in Montana en lynxen in haar geboorteland Zwitserland. Werhahn: “Ik wist al vroeg dat ik grote roofdieren wilde bestuderen en beschermen. Omdat ze aan de top van de voedselketen staan, brengen ze het hele ecosysteem in balans. Ze laten natuurgebieden letterlijk opbloeien.”

Later komt ze een studie tegen over Tibetaanse mastiffs. De sterke, wollige honden die al duizenden jaren in de Himalaya’s worden ­gehouden, blijken aanpassingen in hun ­genen te dragen voor het leven boven de 4000 meter. Ze zouden die aanpassingen mogelijk hebben gekregen door kruisingen met wolven. Het maakt haar nog nieuwsgieriger en ze ­besluit naar de himalayawolven op zoek te gaan.

Geraldine Werhahn (r) in gesprek met een Nepalese lerares. Beeld Naresh Kusi

In 2014 zet ze, samen met de Nepalese collega-onderzoeker Naresh Kusi, haar eerste expeditie op. Samen met een kok, een lokale gids en een stoet muildieren verblijven ze tweeënhalve maand tussen de 3000 en 5500 meter in het geïsoleerde Humla-district in Nepal. Daar ziet Werhahn haar eerste himalayawolf: “In de verte zag ik een donkere, bijna zwarte wolf, die in zo’n typische wolvengang – een energiebesparend drafje – van de ene naar de andere kant van het plateau onderweg was. Hij had mij in de gaten, maar was niet onder de indruk. Ik wel.” Het Himalayan Wolves Project is ge­boren.

Sindsdien verblijven Werhahn en Kusi elk jaar een paar maanden in het hooggebergte van Nepal en China. Ze weten verschillende kleine roedels te volgen en lopen bij elkaar 1800 kilometer door eindeloze alpenweiden, langs stenige plateaus en over besneeuwde bergtoppen. Werhahn: “We leerden het landschap lezen als een wolf en begonnen langzaam zelf op een roedel te lijken”.

Onderweg verzamelen ze data in de vorm van uitwerpselen en haarplukken. Die bevatten aanwijzingen over het voedingspatroon, maar ook over de evolutionaire geschiedenis van de himalayawolven. Via genetisch onderzoek ontdekken ze dat de wolven boven de 4000 meter, meer nog dan de honden, helemaal op hun omgeving zijn aangepast. “De lucht die je daarboven inademt, bevat 50 procent minder zuurstof dan de lucht op zee­niveau. Toch hebben de wolven daar geen enkele last van. Ze hebben een beter, sterkerhart en een efficiëntere bloedsomloop, waardoor de zuurstof beter door hun lijf wordt getransporteerd.” 

‘Genetisch heeft zelfs de gemiddelde schoothond nog meer overeenkomsten met de grijze wolf’

Volgens Werhahn is de evolutie van de himalayawolf zo afwijkend, dat het tijd wordt hem als aparte wolf te erkennen: “Aan de buitenkant zie je het niet, maar genetisch heeft zelfs de gemiddelde schoothond nog meer overeenkomsten met de grijze wolf.”

Het is niet de eerste keer dat er een nieuwe wolvensoort wordt ontdekt. In 2015 ontdekken wetenschappers dat de Afrikaanse goudjakhals eigenlijk een wolf is. Onder invloed van de droge, hete steppen waar hij leeft, is hij op de Euraziatische goudjakhals gaan lijken. Kleiner en slanker dan je van een wolf zou verwachten, met een dunnere vacht. Werhahn: “Bij veel diersoorten komen uiterlijke verschillen redelijk overeen met de soortgrenzen, maar bij een wolf is dat niet het geval. Een wolf komt in vele vormen.”

De wolf van de Himalaya mag dan een bijzonder evolutionair verhaal hebben, populair is hij niet. De boeren in de bergen van Nepal, Tibet en China zien de wolven vooral als veedieven. Ze krijgen welpen in het voorjaar, precies wanneer de boeren hun jaks, koeien en schapen in de hoger gelegen weiden laten grazen. “Die wolvenmoeder komt haar burcht uit en het groene veld ziet ineens zwart van de jaks. De prooien waar ze normaal het liefst op jaagt, zoals blauwschapen en Tibetaanse gazelles, zijn voor de invasie gevlucht. Haar welpen hebben honger. Natuurlijk grijpt ze dan wel­eens een kalf.”

‘De tong van wolven wordt verkocht tegen keelpijn’

Als reactie hierop zoeken boeren soms de burchten en grotten op waar de welpen verscholen zitten. Ze stoken een vuur en maken de ingang dicht, de welpen stikken door de rook. Een ander probleem is de illegale wildhandel: “In China is er voor bijna elk orgaan van elk wild dier wel een markt, dus ook voor wolven. Hun tong wordt verkocht tegen keelpijn. En sommige Chinezen geloven dat je geluk hebt met kaartspelen als je vier wolven­poten en een wolvenschedel in je huis bewaart.”

Wat ook niet helpt, is dat honden in het boeddhisme en hindoeïsme een lagere status hebben dan katten. Het andere toproofdier van het gebied, de sneeuwluipaard, wordt als icoon van het hooggebergte gezien en wel al decennia actief beschermd. “De dalai lama heeft gezegd dat boeddhisten geen sneeuwluipaarden mogen doden. Dat heeft een enorme impact.”

Dat Werhahn de himalayawolf als een apart soort wolf erkend wil hebben, heeft niet alleen een wetenschappelijke reden. Als ‘grijze wolf’ heeft hij nu bij de IUCN – de internationale unie voor natuurbescherming – de status ‘niet bedreigd’. Als de himalayawolf erkend wordt, krijgt hij op basis van populatieschattingen waarschijnlijk de status ‘bedreigd’. “Nepal kan dan zeggen dat ze een eigen, evolutionair bijzondere wolf hebben. Eentje die nodig beschermd moet worden.”

Brief aan de dalai lama

Met het veldonderzoek naar de himalaya­wolf heeft Werhahn haar promotieonderzoek aan de Universiteit van Oxford kunnen afronden. In 2018 kreeg ze voor haar onderscheidende werk de Future for Nature-award uitgereikt in Burger’s Zoo. Het prijzengeld gaat ze gebruiken om samen met de lokale bevolking te werken aan het voorkomen van conflicten tussen boeren en wolven. “Er kunnen speciale gebieden worden aangewezen, waar het vee niet mag grazen. Als wilde prooien de ruimte krijgen, grijpt een wolf echt geen schaap of jak. En met hekken en herdershonden kunnen boeren hun vee beter beschermen. De boeren staan open voor onze ideeën, want als ze een dier aan een wolf verliezen, treft dat hun portemonnee.”

Komend voorjaar gaat Werhahn terug naar het dak van de wereld, om aan de oplossingen te werken. “Maar eerst schrijf ik een brief aan de dalai lama.”

Ook wilde jak (her)ontdekt

Tijdens een wolvenexpeditie in Humla in 2015, op zes dagen lopen van de bewoonde wereld, ziet Werhahn een zwart stipje in de verte. Het team weet via een omweg dichterbij te komen en staat oog in oog met een wilde jak. Als grote voorouder van de gedomesticeerde jak is het een iconisch dier voor Nepal, maar op dat moment is hij al meer dan vijftig jaar niet meer binnen de landsgrenzen waargenomen. Werhahn weet een foto van het reusachtige, langharige rund te maken. Een golf van opwinding gaat door Nepal en Werhahns foto van de wilde jak prijkt sinds 2017 op het bankbiljet van 5 Nepalese roepie. Of het gaat om seizoensmigratie vanuit Tibet of een definitieve terugkeer, is nog onbekend.

Werhahns foto van de door haar herontdekte wilde jak prijkt sinds 2017 op het bankbiljet van 5 Nepalese roepie. Beeld Geraldine Werhahn

Lees ook: 

Wandelen in Nepal, maar wel een hotel met sauna alstublieft

Nepal wil meer toeristen ontvangen. Dat is goed voor de economie, maar niet voor het fragiele ecosysteem van de Himalaya. Steeds grotere aantallen bezoekers willen steeds meer luxe op steeds grotere hoogte.

Ontspoorde ecoguards dwingen tot bezinning op strijd tegen de stropers

Natuurbescherming is mooi natuurlijk, maar tot welke prijs? Nu de strijd tegen stropers verhardt, liggen ontsporingen op de loer. Hoe moet dat verder?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden