InterviewStaatssecretaris Van Veldhoven

Ook kleine plastic flesjes krijgen statiegeld

Recycling van Pet-flessen in Arnhem. Beeld ANP
Recycling van Pet-flessen in Arnhem.Beeld ANP

Het kabinet neemt een onvermijdelijk besluit: er komt statiegeld op kleine plastic flesjes. Blikjes blijven vooralsnog buiten schot..

Bart Zuidervaart

De kogel is door de kerk: er komt ­statiegeld op kleine plastic flesjes. Tegelijkertijd stelt staatssecretaris Stientje van Veldhoven (milieu) het bedrijfsleven een ultimatum: als het aandeel blikjes in het zwerfafval het komende jaar niet drastisch afneemt, komt in 2022 ook daar statiegeld op.

Van Veldhoven stelt vast dat de verpakkingsindustrie er – opnieuw – niet in is geslaagd om zelf het afvalprobleem te verminderen. De staatssecretaris had het bedrijfsleven twee jaar geleden een laatste kans gegeven om onder invoering van het statiegeld op flesjes uit te komen. Dan moest het aandeel daarvan in het zwerfafval met 70 tot 90 procent worden teruggebracht. Een recent onderzoek van Rijkswaterstaat toont aan dat dit niet is gelukt. Sterker: uit de meetresultaten blijkt dat in 2019 juist meer kleine flesjes in het zwerfafval zaten dan een jaar eerder.

De staatssecretaris is blij dat ze de knoop nu kan doorhakken, zegt ze. “Twee jaar geleden zei ik dat we dit probleem linksom of rechtsom zouden oplossen. Of met statiegeld of door het bedrijfsleven zelf. Het wordt dus linksom, met statiegeld. Voor mij heeft altijd het doel voorop gestaan: dat we iets aan die plastic soep doen.”

De ingangsdatum is 1 juli 2021. Het statiegeld op kleine plastic flesjes wordt 15 cent, op grotere flessen blijft het bedrag 25 cent. Het is de bedoeling dat consumenten de flesjes straks kunnen inleveren bij on­geveer 12.000 verkooppunten. Het gaat om de grotere supermarkten, cateraars, treinstations met bemande verkooppunten en grote tank­stations langs de weg.

Bent u teleurgesteld dat de verpakkingsindustrie er opnieuw niet in is geslaagd zelf iets aan het afvalprobleem te doen?

“Deze discussie speelt al twintig jaar. Toen ik nog Tweede Kamerlid was namens D66, lag aan de ene kant van mijn bureau een stapel van anderhalve meter met rapporten waarom statiegeld verstandig is. Aan de andere kant lag net zo’n stapel waarom het juist niet nodig is. De een ging uit van het aantal stuks in zwerfafval, de ander van het gewicht, enzovoorts. Ik ben niet ­zozeer teleurgesteld, ik ben vooral gelukkig dat ik een einde kan maken aan dit getouwtrek. Niemand wil meer beelden zien van zeehonden met plastic rietjes in hun neus. We zitten tijdens deze coronacrisis meer in de parken dan voorheen. En daar ergeren we ons rot aan de rondslingerende troep. Archeologen zullen straks aan het grondonderzoek zien dat dit het plastic tijdperk was. Ik doe al het mogelijke om het probleem te verkleinen.”

Toch kiest u er niet voor om ook statiegeld op blikjes in te voeren. Waarom?

“Blik is een ander materiaal dan plastic. Het eerste stuk plastic dat ooit is geproduceerd, is nog steeds niet vergaan. Bovendien is het maatschappelijke en ­politieke bewustzijn dat er ook een groot probleem met blik bestaat, ­later op gang gekomen. Toen ik in 2018 die afspraken maakte met het bedrijfsleven, lag er een motie van de Kamer, die alleen ging over statiegeld op flesjes. Maar ik ken natuurlijk de ergernissen van burgers. Daarom lieten we destijds de bedrijven een plan maken om minder blikjes in het zwerfafval te krijgen. Helaas zien we nu dat er te weinig vooruitgang wordt geboekt.”

“Het bedrijfsleven krijgt een laatste kans om dit zelf op te lossen. Dit najaar stuur ik een wet naar de ­Kamer om statiegeld nog verder te kunnen uitbreiden. Als najaar 2021 het aandeel blik in zwerfafval niet met 70 tot 90 procent is verminderd ten ­opzichte van de hoeveelheid in 2017, dan komt ook daar statiegeld op, vanaf 2022. Als ik dit nu al zou invoeren, moet ik het ­huidige plan aanpassen, waardoor statiegeld op kleine flesjes wordt vertraagd. Dat ben ik niet van plan.”

Dat probleem had u niet gehad als u twee jaar geleden direct harde afspraken had gemaakt over blik. Dan had u nu beide kunnen invoeren.

“Technisch gezien klopt dat. De ­politieke situatie destijds was dat ik voor flesjes een meerderheid achter me had en voor blikjes nog niet. Die is er inmiddels wel. Ik doe dingen die ­binnen handbereik liggen. Het ­belangrijkste is dat we het blik ­aanpakken. Dat gaat gebeuren.”

Lees ook:

Statiegeld op blik kan het leven van de koe redden

Koeien krijgen ongewild stukjes gemalen blik in hun maag. Dat kan dodelijk zijn. Boeren en een veearts hopen dat er door statiegeld minder blikjes in het weiland belanden.

Hoe de lobby ‘aanschuift’

Het mag een wonder heten dat voormalig staatssecretaris Wilma Mansveld van milieu het statiegeldsysteem in stand hield. Gelekte dossiers en mails laten zien dat haar eigen ambtenaren mét het bedrijfsleven er alles aan deden om het afgeschaft te krijgen. ‘Schuiven jullie ook aan?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden