De Strumigenys ayersthey is vernoemd naar de overleden non-binaire artiest en mensenrechtenactivist Jeremy Ayers. Beeld
De Strumigenys ayersthey is vernoemd naar de overleden non-binaire artiest en mensenrechtenactivist Jeremy Ayers.

Jelle's WeekdierStrumigenys ayersthey

Ook een mier kan woke zijn

De wetenschappelijke naamgeving van diersoorten is keurig geregeld via de International Code of Zoological Nomenclature, een soort wetboek waarin precies wordt voorgeschreven hoe en onder welke voorwaarden een nieuwe naam tot stand komt. Er worden eisen gesteld aan de publicatie en aan de schrijfwijze van namen.

Sinds het begin van de biologische nomenclatuur in de achttiende eeuw – officieel is de tiende druk van het boek Systema naturae van de Zweedse natuurvorser Linnaeus het startpunt – zijn meer dan een miljoen soorten van een naam voorzien. Zo’n naam is in principe in het Latijn gesteld, of in elk geval in gelatiniseerde vormen van woorden uit andere talen, waaronder oud-Grieks.

Dikwijls worden nieuwe soorten genoemd naar personen, bijvoorbeeld om hen te eren voor de ontdekking van de soort, of voor hun bijdrage aan de wetenschap in het algemeen. Maar er zijn ook ooit soorten genoemd naar Frank Zappa, de Beatles, de weersomstandigheden op de dag dat de soort werd gevonden, de vindplaats of de favoriete drank van de onderzoeker.

Mannelijke en vrouwelijke uitgang

Er is veel mogelijk, mits de taalkundige basisregels worden nageleefd. Wanneer een soort naar een persoon wordt genoemd, wordt zijn of haar naam in de tweede naamval gezet, de genitief. Wanneer een fruitvliegje van het geslacht Drosophila wordt genoemd naar (ik verzin hier willekeurige namen) de mannelijke bioloog Cornelis Jansen, dan wordt de soortnaam Drosophila janseni de uitgang -i is de mannelijke genitief. Als de soort aan de biologe Johanna Jansen wordt opgedragen, dat wordt het Drosophila jansenae; de uitgang -ae is de vrouwelijke genitief. En in geval de soort wordt vernoemd naar de beide biologen Jansen, dan luidt de naam Drosophila jansenorum, omdat -orum de meervoudsgenitief aangeeft. Tot zover de theorie.

Nu publiceerden entomologen Douglas Booher (Yale) en Philipp Hoenle (Darmstadt) deze week een stuk over een mierensoort van het geslacht Strumigenys. Dit zijn kleine miertjes die wereldwijd voorkomen en waarvan al meer dan 850 soorten bekend zijn, alfabetisch van Strumigenys abderatot Strumigenys zygon. De nieuwe soort is ontdekt in Ecuador en genoemd naar de in 2016 overleden artiest en mensenrechtenactivist Jeremy Ayers.

Non-binair

Je zou dus verwachten dat de mier dan, volgens de taalkundige regeltjes, Strumigenys ayersi zou heten, maar niets is minder waar. Jeremy Ayers had een non-binaire genderidentiteit, en daarom zouden in dit geval noch de mannelijke genitief ayersi, noch het vrouwelijke ayersae van toepassing zijn. Om dat probleem te omzeilen, is gekozen voor ayersthey. Die uitgang, -they, is in het Engels een vaak gekozen alternatief voor ‘he’ of ‘she’. In het Nederlands wordt wel ‘hun’ of ‘hen’ voorgesteld.

Met de nieuwe soortnaam Strumigenys ayersthey willen Booher en Hoenle in de persoon van Jeremy Ayers alle personen eren die ergens in het fluïde genderspectrum thuishoren en die in de gebruikelijke traditionele zoölogische naamgevingspraktijk niet gerepresenteerd worden. Het is even lovenswaardig als taalkundig gekunsteld. De uitgang ‘-they’ om het genitief aan te duiden heeft in elk geval niets met Latijn te maken. Het zou goed zijn als in de Code hiervoor een taalkundig verantwoorde oplossing wordt voorgesteld, bijvoorbeeld de onzijdige genitief.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden