Natuurherstel

Onderzoek: natuur herstelt niet zolang stikstofuitstoot niet omlaaggaat

De Nieuwkoopse Plassen in Zuid-Holland.  Beeld ANP
De Nieuwkoopse Plassen in Zuid-Holland.Beeld ANP

Maatregelen voor natuurherstel halen weinig tot niets uit als de stikstofuitstoot niet flink omlaag gaat, blijkt uit onderzoek van het wetenschappelijke bureau B-Ware in opdracht van Greenpeace.

Onno Havermans

Heide, veen, grasland en stuifzand, het is allemaal typisch Nederlandse natuur. Maar hoelang nog? Grote delen van die kenmerkende natuur hebben zo veel te lijden van de jarenlange stikstofuitstoot dat ze onherstelbaar beschadigd dreigen te raken. Herstelmaatregelen hebben voor veel natuurtypen alleen zin als ook de uitstoot flink omlaaggaat, blijkt uit onderzoek van B-Ware in opdracht van Greenpeace.

“Het zou heel mooi zijn als de depositie binnen vier à vijf jaar omlaaggaat”, licht ecoloog Roland Bobbink van onderzoekcentrum B-Ware toe. “Met name graslanden en heides hebben veel meer kans op herstel als de uitstoot onder de kritische depositiewaarde (KDW) blijft. Voor droge bossen is dat moeilijker, daar zijn niet zo veel mogelijkheden om de neergedaalde stikstof af te voeren of de verzuring tegen te gaan. Maar er moet sowieso snel iets gebeuren, want als je niks doet, blijft de opstapelende werking van stikstof doorgaan.”

Wandelaars in het Kootwijkerzand op nieuwjaarsdag.  Beeld ANP
Wandelaars in het Kootwijkerzand op nieuwjaarsdag.Beeld ANP

Zwarte lijst van habitattypen

Bobbink en zijn collega’s stelden in mei 2021 al een zwarte lijst samen van habitattypen – ecosystemen met kenmerkende planten en dieren – in Natura 2000-gebieden, die gevoelig zijn voor stikstof en waar ingrijpen volgens de Europese beschermingsafspraken dringend nodig is. Die habitats liggen in heel Nederland, vooral op zandgronden. Vermesting, verzuring en de neerslag van ammoniak zorgen er voor een afname van de biodiversiteit.

In een vervolgstudie keek B-Ware of herstel haalbaar is met in de stikstofwetgeving vastgestelde maatregelen als plaggen en baggeren, maaien en begrazen, sloten graven of juist meanderen om meer water vast te houden. Dat lijkt in negen habitats min of meer het geval.

Voor zes typen – zandverstuivingen, heischrale graslanden, hoogveenlandschap, heideveentjes, herstellende hoogvenen en oude eikenbossen – zijn de herstelkansen slecht. Zes andere typen – kalkarme grijze duinen, stuifzandheide, zeer zwak gebufferde vennen, droge heiden, trilveen en veenmosrietlanden – hebben wel enigszins baat bij herstelmaatregelen, maar een groot deel van het probleem blijft onopgelost zolang de stikstofdepositie hoog is.

Alde Feanen, natuurgebied van het Fryske Gea.  Beeld Patrick Post
Alde Feanen, natuurgebied van het Fryske Gea.Beeld Patrick Post

Aandringen op sneller ingrijpen

Voor vijf onderzochte habitattypen zijn nog geen herstelmaatregelen uitgevoerd, waardoor ze niet konden worden getoetst. Wel staat vast dat droge duinbossen en eiken-beukenbossen met hulst kampen met flinke KDW-overschrijdingen, zegt Bobbink. Beperking daarvan is nodig omdat sommige boomsoorten en planten het anders niet redden. De veertien habibattypen die volgens het onderzoek urgent en moeilijk herstelbaar zijn, komen op een kwart van het beschermde natuurgebied in Nederland voor.

Greenpeace gebruikt het onderzoek om bij minister voor natuur en stikstof Christianne van der Wal (VVD) aan te dringen op een snellere ingreep: niet pas in 2030, maar al in 2025 moet de uitstoot op beschermde natuur onder de KDW liggen. “Dat betekent de uitstoot van alle sectoren drastisch terugdringen én de kraan voor nieuwe stikstofuitstoot dichtdraaien door alle geitenpaadjes af te sluiten”, zegt expert landbouw en stikstof Hilde Anna de Vries. “Dus de ongebruikte ruimte binnen bestaande vergunningen afschaffen, stikstofrechten van gestopte bedrijven niet meer opnieuw gebruiken, de handel in rechten verbieden en de uitbreiding van veehouderijen, biomassacentrales en vliegvelden stoppen.”

Lees ook:

Greenpeace dreigt met rechtszaak over stikstof: ‘De natuur gaat eraan en ons geduld is op’

Greenpeace hoopt met juridische stappen druk te zetten op onderhandelingen over stikstof bij de formatie van een nieuw kabinet.

Klimaat en stikstofbeleid: Ook Rutte IV worstelt met het gat tussen glimmend papier en de grillige praktijk

Het klimaat- en stikstofbeleid was een moeizame worsteling voor kabinet-Rutte III. Dat moet anders, zegt het nieuwe regeerakkoord. Maar hoe? En wat gaat dat opleveren? Een analyse in twee delen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden