Onderzoek: Als we zo doorgaan, stort de mondiale beschaving in

Industrie in de Rotterdamse haven Beeld anp

Het is maar een theoretische studie. En in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Maar de bevindingen van een door de NASA gesubsidieerd onderzoek zijn niet mals: als we op deze manier voortgaan, nadert de mondiale beschaving binnenkort haar einde.

Een studie die binnenkort verschijnt in het wetenschappelijke tijdschrift Ecological Economics beschrijft de factoren waaraan we een beschaving-in-verval kunnen herkennen. Net als de talloze studies over opwarming van de aarde wijst dit onderzoek op het gebruik van energie en natuurlijke hulpbronnen en op de onstuimige bevolkingsgroei.

Ook het klimaat, water en onze agricultuur zijn voor wiskundige Safa Motesharrei en een aantal natuurwetenschappers en sociologen reden tot zorg. Onze moderne en geglobaliseerde wereld zou sterk lijken op het Romeinse rijk, de Mauryadynastie in India, de Han-dynastie in China en een aantal andere beschavingen kort voor hun ineenstorting.

We voldoen aan de voorwaarden
Het risico op een totale implosie wordt volgens de onderzoekers erg groot als we voldoen aan twee voorwaarden: 'de ecologische draagkracht komt zozeer onder druk te staan dat hulpbronnen uitgeput raken' en 'de samenleving raakt verdeeld in rijke elites en arme massa's'.

De val van eerdere beschavingen 'getuigen van het feit dat geavanceerde, intelligente, complexe en creatieve beschavingen fragiel en tijdelijk kunnen zijn'. Als onze beschaving niet verandert 'is ineenstorting moeilijk te vermijden'.

Zo'n apocalyps zou zich geleidelijk uitrollen: eerst breken er hongersnoden uit onder de arme massa's, pas daarna dringt de ernst ook door tot de elite. De onderzoekers laten in het midden hoe lang die ineenstorting duurt en wanneer hij plaatsvindt.

Scepcis over duurzame innovatie
Maar wat als we binnen een paar decennia massaal overstappen op zonne-energie, kweekvlees en andere duurzame technieken? De onderzoekers verwachten er geen wonderen van.

'Technologisch innovatie kan leiden tot efficiënter gebruik van natuurlijke bronnen', schrijven ze. 'Maar het leidt vaak ook tot een hogere consumptie per hoofd van de bevolking. Daardoor stijgt het gebruik van natuurlijke bronnen alsnog.' Deugdelijk beleid kan dat effect tegengaan, maar of dat beleid er zal komen is de vraag. 'De toenames in efficiëntie worden meestal tenietgedaan door de toenames in consumptie.'

Motesharrei en zijn collega's zijn zich ervan bewust dat hun bevindingen sterk lijken op die van quasi- en onwetenschappelijke doemdenkers. Maar, zo schrijven ze, deze studie is volledig gebaseerd op data.

Bovendien 'is het opbloeien en weer uiteenvallen van beschavingen een proces dat al vele malen heeft plaatsgevonden'. Een kleine troost: maatschappelijke ineenstorting duurde voorheen vaak enkele eeuwen. De kans op een plotselinge apocalyps lijkt dus niet zo groot.

 
Technologisch innovatie kan leiden tot efficiënter gebruik van natuurlijke bronnen. Maar het leidt vaak ook tot meer consumptie
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden