AnalyseBoerenprotest

Ondanks het protest weet Schouten van geen wijken

Boeren staan met trekkers op de A1 tussen Hengelo en Apeldoorn. Beeld ANP

Het boerenprotest vlamt weer op. Wat is de reden daarvan? En gaat het protest helpen?

Op de laatste dag van het parlementaire jaar, terwijl de Tweede Kamer tot diep in de nacht bijeen was, trokken toeterende tractoren door de Haagse binnenstad. Ook elders in het land kwamen boeren in actie. Net als bij de protesten van vorig najaar heeft hun boosheid betrekking op stikstof. Boeren vinden dat de regering onredelijke eisen aan hen stelt om hun uitstoot te verminderen.

Stikstof? Alweer?

Ja. Of liever: nog steeds. Al ruim een jaar verkeert Nederland in een stikstofcrisis. De Raad van State oordeelde (na raadplegen van het Europees Hof) dat Nederland de natuur onvoldoende beschermt tegen schadelijke stikstof uit onder meer de industrie, het wegverkeer en de landbouw. Zolang die bescherming niet op orde is, mag Nederland niets ondernemen waardoor de hoeveelheid stikstof in de natuur toeneemt: geen uitbreiding van snelwegen of veehouderijen, geen woningbouw nabij natuurgebieden. Wil de regering zulke projecten tóch uitvoeren, dat zal er eerst ergens bezuinigd moeten worden op stikstofuitstoot.

Wat heeft dat met de boeren te maken?

De regering heeft plannen voor de bouw van 75.000 woningen en de aanpak van zeven snelwegen. Dat zorgt voor een toename van stikstofuitstoot. Om die uitstoot mogelijk te maken, wil de regering dat de uitstoot van het wegverkeer en de veehouderij eerst daalt. Daarom is de maximumsnelheid op autowegen overdag verlaagd van 130 naar 100 kilometer. Er is een ‘warme sanering’ van de varkenshouderij gestart en minister Schouten van landbouw wil melkveehouders verplichten het rantsoen van hun koeien tijdelijk aan te passen, zodat de koeienmest minder stikstof (in de vorm van ammoniak) bevat. Zo maken de boeren de bouw mede mogelijk.

Vanwaar de boosheid?

Boeren vinden de voorgestelde voermaatregel onwerkbaar. Zij vinden dat de minister zich niet moet bemoeien met hun vakmanschap. Bovendien zou de maatregel, waarbij koeien minder eiwitrijk voer toegediend mogen krijgen, schadelijk zijn voor de gezondheid van de dieren.

Klopt dat?

Minister Schouten stelt voorop: “Het uitgangspunt van de regeling is dat de diergezondheid geen schade mag oplopen.” Zij baseert zich op deskundigen van onder meer de Wageningen Universiteit die stellen dat de Nederlandse koeien best toe kunnen met iets minder eiwit in hun krachtvoer. Ook in de agrarische vakpers zijn artikelen verschenen van voeradviseurs die stellen dat de gezondheid en melkproductie van een koe niet hoeven te lijden onder een aangepast rantsoen. Dierenartsen daarentegen vrezen wel voor gezondheidsproblemen. “In zijn algemeenheid leiden eiwittekorten tot verminderde weerstand en vruchtbaarheid’” stelt de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde in een verklaring. Omdat elke koe weer anders is, sluit ook minister Schouten niet uit dat er in een enkel geval problemen kunnen ontstaan. Maar volgens haar zal dit hooguit op een paar honderd van de ongeveer vijftienduizend melkveehouderijen voorkomen.

Zijn er nog andere redenen voor de boosheid?

Jawel. De melkveehouders vinden het principieel onterecht dat zij van de regering een offer moeten brengen voor de bouw van woningen en wegen. Zij wijzen erop dat de uitstoot van hun sector vorig jaar is gedaald, tot onder het Europese plafond dat voor de melkveehouderij geldt. Dat plafond staat evenwel los van de totale uitstoot in Nederland. Nu die zal toenemen door de bouw van woningen en wegen, kijkt de politiek naar besparingen bij de grootste bron van stikstofuitstoot: de landbouw. Minister Schouten kiest echter niet voor een vermindering van het aantal dieren maar voor een maatregel die vier maanden van kracht is (tot eind dit jaar) en waarbij de melkveehouderij via het veevoer iets meer dan een half procent van zijn uitstoot moet verminderen.

Hoe nu verder?

Een meerderheid van de Tweede Kamer besloot in de nacht van donderdag op vrijdag dat er meer onderzoek nodig is: levert deze maatregel inderdaad de gewenste uitstootreductie op? En: is het mogelijk om boeren niet verplicht maar vrijwillig te laten deelnemen aan de regeling, zoals zij zelf willen? Dat laatste is volgens minister Schouten juridisch problematisch. Want: om de uitstootreductie van de melkveehouderij te kunnen toekennen aan de bouw van woningen en wegen, moet vóóraf gegarandeerd zijn dat deze reductie daadwerkelijk wordt behaald. Bij een vrijwillige maatregel bestaat het risico dat er geen of minder uitstootbesparing wordt behaald en dat de hoeveelheid stikstof in de natuur alsnog toeneemt. 

Minister Schouten wil de maatregel best (nogmaals) laten doorrekenen, maar zij houdt vast aan de invoering ervan per september. Anders kan de bouw van de woningen en de uitbreiding van de snelwegen niet beginnen. Als boeren zich niet aan de verplichte maatregel houden, riskeren zij een boete.

Lees ook: 

Veevoerwet maakt bouw mogelijk
Met een veevoerwet maakt minister Schouten de bouw van woningen en wegen mogelijk. Boeren blijven ontstemd achter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden