Onderzoek naar de stoffen in het grondwater.

Droogtebestrijding

Ondanks de droogte hebben deze Brabantse boeren frisse percelen. Het geheim? Bavaria

Onderzoek naar de stoffen in het grondwater. Beeld Ruud Bartholomeus

Ondank de droogte lagen de percelen van boeren rondom de Bavariabrouwerij in het Brabantse Lieshout er de afgelopen zomers fris bij. Het geheim? Gezuiverd restwater van de brouwerij. Ook op andere plekken wordt geëxperimenteerd met restwater afkomstig van waterzuiveringsinstallaties en de industrie als aanvulling op het grondwater.

Hoewel de zomers van 2018 en 2019 recorddroog waren en er zelfs een sproeiverbod gold, stonden de maïs en de bieten op het land van boer Lex Huijbers uit Olen er groen en monter bij. “Het is hier helemaal geen beste grond, maar toch heb ik al een paar jaar topopbrengsten”, vertelt Huijbers. Het geheim zit ‘m in Bavaria.

Huijbers is een van de ruim twintig agrariërs die deelnemen aan het project Boer Bier Water, een samenwerkingsverband van Swinkels Family Brewers, zoals het bedrijf tegenwoordig heet, waterschap Aa & Maas, de ­gemeente Laarbeek, landbouworganisatie ZLTO en de plaatselijke Rabobank om de ­bodem en het grondwater op peil te houden. Een van de onderdelen hiervan is het herverdelen van het gezuiverde restwater van de brouwerij onder boeren in de omgeving.

Zo dankt het land van boer Huijbers zijn frisse uiterlijk aan een buizensysteem dat op zo’n 90 centimeter in de bodem ligt. “Vanuit het Wilhelminakanaal wordt restwater van brouwerij Bavaria via de draineerbuizen in de grond gepompt”, legt hij uit. Tot een paar jaar terug werd dit restwater nog in de Goorloop geloosd om uiteindelijk in zee te verdwijnen. “Voor het brouwen van ons bier en het schoonmaken van de flesjes, kratten en de brouwketels pompen we jaarlijks 2,5 miljoen kubieke meter water uit onze eigen bronputten omhoog”, zegt Marthijn Junggeburth, manager duurzaamheid bij Swinkels. “Daarvan lozen we jaarlijks 1,5 miljoen kubieke meter. Tegenwoordig wordt daarvan 400.000 kubieke meter verdeeld over deelnemende boeren.”

Sappige maiskolven

Dat is niet het enige. Deelnemers van Boer Bier Water experimenteren ook met nieuwe teelttechnieken om het gebruiken van pesticiden te verminderen en telen brouwgerst als wisselgewas om de bodem gezond te houden. “Wij als brouwerij hebben een gedeeld belang met de boeren en tuinders uit de omgeving”, legt Junggeburth uit. “We merkten dat de kwaliteit van de bodem en de beschikbaarheid van grondwater achteruitgaat. Dus als wij nog honderd jaar bier willen brouwen, dan moeten we daar wat aan doen.”

Niet alleen rond de Bavariabrouwerij profiteren boeren van een extra tap op de grondwaterstand. In het Twentse Haaksbergen staat de mais op de akker van boer René Asbreuk al ­jaren hoger dan bij zijn collega’s. Asbreuk, dankt zijn sappige maiskolven mede aan de naastgelegen waterzuiveringsinstallatie van waterschap Vechtstromen. “De veehouder had iedere zomer last van een flink watertekort, terwijl hij ons wel gezuiverd water op de beek zag lozen”, vertelt Bas Worm van waterschap Vechtstromen. “Dus vroeg hij ons of hij niet een deel ervan in zijn drainagebuizen kon pompen.” Omdat het waterschap met boeren uit de omgeving in het project Landbouw op Peil al aan het kijken was hoe ze samen beter voorbereid konden zijn op het veranderende klimaat, stemde het waterschap toe bij wijze van proef. Worm: “Het voordeel hiervan is dat dankzij het restwater de grondwaterstand ­gedurende het hele groeiseizoen op een hoog niveau blijft. Daardoor heeft deze boer 10 tot 20 procent meer opbrengst dan voorheen.”

De aanleg van draineerbuizen in het land.

Worm: “In West-Nederland zet je als waterschap bij droogte de pomp aan om vanuit de ­rivieren water aan te voeren naar sloten en ­beken, maar op de hogere zandgronden moeten wij het doen met de regen.” Nu het de afgelopen weken amper heeft geregend, ziet hij het dan ook somber in voor de komende ­zomer. Veel bovenlopen en middelloopjes van beken liggen nu alweer droog. We stevenen nu alweer af op een fors neerslagtekort.”

Nu de droogte een vaste gast in de Nederlandse zomers lijkt te worden, zou je verwachten dat proeven als die in Laarbeek en Haaksbergen voor het hergebruik van gezuiverd restwater, die inmiddels al jaren lopen, snel landelijk zullen worden overgenomen. Jaarlijks produceren immers alleen al de waterzuiveringsinstallaties van Nederland twee miljard kubieke meter gezuiverd afvalwater dat nu nog naar zee stroomt.

“We zitten in de fase van het afwegen van de voors en de tegens”, zegt Ruud Bartholomeus, ecohydroloog bij KWR Water Research Institute. “Nog niet alle vragen zijn beantwoord. Het afvalwater is namelijk weliswaar gezuiverd, maar het is niet zo zuiver dat je het kunt drinken. Er kunnen bijvoorbeeld nog sporen van medicijnen en ziekteverwekkers inzitten. Dat geldt vanzelfsprekend meer voor ­afvalwater van waterzuiveringsinstallaties dan van afvalwater van de voedselindustrie.” KWR Water Research Institute onderzoekt nu in hoeverre deze stoffen in de bodem worden ­afgebroken of erin achterblijven. Bartholomeus: “Het is nog te vroeg om daar al conclusies aan te verbinden, maar het lijkt erop dat de ongewenste stoffen, doordat ze de bodem passeren, in de wortelzone deels zijn afgebroken. Bodempassage beperkt het risico op ­opname van die stoffen door gewassen.”

Kassen tanken bietenwater

Tijdens de jaarlijkse bietencampagne verwerkt Suiker Unie ruim 3 miljoen ton bieten tot suiker. Daarbij komt veel water uit de bieten vrij. Een deel van dat restwater wordt nu aanvullend gezuiverd en opgeslagen door tuinders van het glastuinbouwgebied Nieuw-Prinsenland in zandlagen in de ondergrond. Als de tuinders in de lente en zomer extra gietwater nodig hebben, kunnen ze terugvallen op dit bietenwater en op de bovengrondse bassins waarin ze regen opslaan.

Een beetje dubbel is het wel, want in de ­zomer beregenen boeren hun land met water uit beken en sloten. Daarin bevindt zich ook water afkomstig van de waterzuiveringsinstallaties. Het rivierwater dat op sommige plekken wordt gebruikt om drinkwater van te ­maken, bevat ook afvalwater. “Juridisch geldt dat ­water uit rivieren, sloten en beken als oppervlaktewater”, legt Bartholomeus uit, “daarom lijkt het gebruik daarvan voor irrigatie geen bezwaar. Zolang de effecten van de stoffen in restwater niet duidelijk zijn, mag het niet rechtstreeks worden gebruikt om droogte tegen te gaan. Daarom mag dit water niet zomaar over het land worden beregend, dan komt het in direct contact met het gewas en kan de nevel in contact komen met mensen.”

Wet- en regelgeving zijn er dus nog niet ­helemaal klaar voor. Maar het hergebruik van restwater wordt wel besproken als optie in het Deltaprogramma Zoetwater en bij de Beleidstafel Droogte van het ministerie van infrastructuur en waterstaat.

Zelf verwacht de ecohydroloog veel van de zogenoemde waterfabrieken. “Dat zijn waterzuiveringsinstallaties die een extra zuivering toepassen en meer potentieel schadelijke stoffen eruit kunnen filteren, waardoor hergebruik mogelijk is. Dat zou de acceptatie van ­deze methode om de droogte te bestrijden kunnen vergroten.”

Lees ook: 

Grote droogte: akkergrond verstuift en er verdampt meer dan dat er regen valt

De droogte wordt zorgelijk. Het tekort aan neerslag in Nederland bereikt vrijdag waarschijnlijk de 100 millimeter. Donderdag stond het tekort op 97 millimeter.

Meerdere waterschappen stellen nu al sproeiverbod in

Sproeien met oppervlaktewater mag op bepaalde plekken in Nederland al niet meer. De waterstand is zorgelijk. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden