Onbekend, onbemind schaliegas

Boren naar schaliegas is veilig en hoeft niet ten koste te gaan van het milieu. Zeker niet in Nederland. Dat stelt Frank de Boer van Cuadrilla Resources, het Engelse bedrijf dat proefboringen naar het gas gaat doen.

Bij Cuadrilla Resources zijn ze het zat. De gevaren rondom schaliegas worden schromelijk overdreven. "Het boren naar moeilijk winbaar gas is niet gevaarlijker dan het winnen van regulier gas. Daar hebben we in Nederland ontzettend veel ervaring mee", zegt Frank de Boer, directeur van Cuadrilla Resources Nederland, een dochteronderneming van het gelijknamige Engelse bedrijf. Cuadrilla Nederland gaat in Noord-Brabant binnenkort twee proefboringen uitvoeren.

De afgelopen maanden kwam het ene na het andere alarmerende bericht over de gevaren rondom schaliegas naar buiten. Zo zouden er in de VS hoge concentraties methaan zijn gevonden in grondwater dat zich in de buurt van boorputten bevindt. Met als gevolg dat ook het drinkwater besmet zou zijn. Ander bezwaar: de chemicaliën die gebruikt worden om het schaliegas uit de grond te halen zouden de bodem aantasten.

De berichten waren voor sommige Europese overheden reden om voorlopig niet te boren naar het gas dat zich op zo'n drie kilometer diepte bevindt. In Frankrijk is een wet aangenomen die schaliegasboringen verbiedt. Ook het provinciebestuur van Noord-Brabant verzet zich tegen de proeven die gepland staan in Boxtel en Haaren. Hoewel minister Verhagen de boringen vooralsnog laat doorgaan, is hij wel gevoelig voor de kritiek. Hij stelde onlangs in een brief aan de Kamer dat alle risico's zoveel mogelijk moeten worden weggenomen. Extra onderzoek is noodzakelijk.

Die uitspraak kwam na twee aardbevingen in Engeland, in de buurt van boorputten van het Engelse Cuadrilla. De winning van gas, waarbij ondergronds gesteente wordt gekraakt, is voorlopig gestopt, totdat duidelijk is wat de oorzaken zijn van de bevingen. "Let wel: de werkzaamheden zijn vrijwillig neergelegd door Cuadrilla", zegt De Boer.

"Bovendien is er geen relatie vastgesteld tussen de eerste beving en de boring. De oorzaken van de tweede beving worden nog onderzocht." De Boer geeft toe dat gasboringen aardbevingen met zich mee kunnen brengen. "Dat is bekend. In Groningen zijn er veel bevingen geweest, de meeste zwaarder dan die in Engeland. In Bergen, waar straks gas onder de grond wordt opgeslagen, is de kans op dit soort kleine bevingen ook aanwezig. De overheid heeft vastgesteld dat die niet boven 3,5 op de schaal van Richter mogen uitkomen. Dat is veel hoger dan de bevingen die zijn gevoeld in Engeland."

Gebrek aan kennis speelt volgens De Boer een belangrijke rol bij de bezwaren tegen schaliegaswinning. "Onbekend maakt onbemind." Maar hoe zit het dan met de milieuproblemen in de Verenigde Staten, waar al langer naar schaliegas wordt geboord? "De VS zijn niet te vergelijken met Nederland, om drie redenen", stelt De Boer. "Ten eerste maken ze in de VS gebruik van een andere, minder betrouwbare technologie. In Nederland gebruiken we drie buizen die we diep de grond in boren, in ieder geval tot drie kilometer onder het grondwaterniveau. In de VS boren ze minder diep. Daarom hoor je ook klachten over de vervuiling van het water. Bovendien worden de boorputten in de VS niet voldoende afgeschermd, in Nederland gebeurt dat wel. Hier moet de grond waarop de boring plaatsvindt, geasfalteerd worden. Ook werken we met grote bakken waarin het verontreinigde water wordt opgevangen.

"Het tweede verschil is dat wet- en regelgeving rondom de gasboring en -winning hier veel strenger is dan in de VS. We hebben hier de instantie Staatstoezicht op de Mijnen. Daar werken mensen die alles controleren, tot de cv's van boormeesters aan toe. Ten derde is de bodemopbouw in de VS heel anders. In Nederland zitten de schalielagen, waarin het gas zich bevindt, dieper. Dat brengt minder risico's met zich mee omdat grondwater niet wordt aangetast."

Het schaliegas wordt uit de bodem gehaald door kleine haarscheurtjes te maken in lagen kleisteen (schalie) op kilometers diepte. Bij het kraken (fracken) wordt zand en water in het boorgat geperst om die scheurtjes open te houden. Daarnaast gaan er twee soorten chemicaliën mee naar beneden. De Boer: "Eén daarvan kun je vergelijken met een soort glijmiddel, waardoor het zand makkelijk in de scheurtjes glijdt. Het andere middel houdt het productiewater bacterievrij. Ook over die chemicaliën doen spookverhalen de ronde. Wij gebruiken er maar twee, in zeer lage concentraties."

Net als bij het winnen van schaliegas wordt de techniek van het kraken ook gebruikt bij geothermie. Hierbij wordt warmte gewonnen uit diepe ondergrondse waterlagen: tussen de 1,5 en de 3 kilometer zit water van zo'n 55 tot 80 graden. De techniek verwarmt al huizen en kassen en - op termijn - zal ze ook geschikt zijn om stroom mee op te wekken, zo denken deskundigen.

"Ook bij geothermie zijn chemicaliën nodig", zegt De Boer, "omdat het zand de scheuren moet openhouden waarin het warme water zich bevindt. Wat dat betreft dienen de proefboringen een dubbel doel. We komen ook meer te weten over de mogelijkheden van geothermie. Dat brengt de overgang naar een groene energievoorziening dichterbij."

Meer dan Slochteren?

De Nederlandse Energieraad stelde onlangs haar gasadvies van een paar jaar geleden bij. Reden? De vondst van schaliegas. De schattingen van de hoeveelheid gas dat in Nederland in ondergrondse steenlagen zit, lopen uiteen van één tot een paar keer het gasveld bij Slochteren. In bijna alle Europese landen is het moeilijk winbare gas beschikbaar. In Engeland zijn de eerste proefboringen van start gegaan en ook Polen is van plan om het gas uit de grond te halen. In de VS wordt al volop geboord, waardoor de gasimport sterk is gedaald. In 2005 voorspelde het Amerikaanse energieagentschap nog dat de VS in 2010 zo'n 60 miljard kuub zouden importeren. Terwijl het land in werkelijkheid het afgelopen jaar slechts 10 tot 13 miljard m3 nodig had uit het buitenland. Overigens klinken in de VS alweer sceptische geluiden over het potentieel van schaliegas. Boorputten zouden veel minder productief zijn dan eerder gedacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden