Massasterfte

Olifanten in Botswana sterven massaal een mysterieuze dood

Olifant gestorven aan antrax in de Makgadikgadi Pans in Botswana, in november 2019.Beeld Erik van Zwam

Een massasterfte onder olifanten in de noordelijke Okavango Delta in Botswana stelt het land en natuurbeschermingsorganisaties voor een raadsel.

Sinds april zijn er twee luchtverkenningen uitgevoerd, waarbij zeker 350 dode olifanten zijn geteld, vooral bij meertjes en waterbronnen. Bijzonder hoogleraar Keith Somerville van de Universiteit van Kent en auteur van het boek ‘Ivory’ zegt dat het om meer olifanten gaat. “In het uitgestrekte moerasgebied kunnen veel meer kadavers liggen, niet alles wordt vanuit de lucht gezien.” In Botswana leven meer dan 130.000 olifanten.

“Deze olifanten stierven heel snel, vaak staand en zakten daarna door hun knieën in elkaar”, zegt Somerville, die een expert is op het gebied van de dieren. “Dat betekent dat ze niet dood zijn gegaan van dorst of honger.” De Okavango, een moerasgebied, kampt al geruime tijd met woestijnvorming door droogte. Daardoor kwamen al veel olifanten, die 200 liter water per dag moeten drinken, om van de dorst. Maar juist de laatste maanden heeft het regenseizoen op dat vlak verlichting gebracht.

De mysterieuze sterfte komt tot nu toe alleen voor in de omgeving van Seronga, in de noordelijke Delta, waar zo’n 15.000 olifanten leven. In Namibië en Zimbabwe zijn er geen soortgelijke meldingen. In de Makgadikgadi Pans, de zoutpannen van Botswana, zo’n 400 kilometer zuidoostelijk van Seronga, sterven evenmin meer olifanten, zegt Kristine Meise van Elephants for Africa. Zij zit daar in een kamp in de bush en monitort zo’n 2500 mannetjesolifanten die daar rondtrekken.

Natuurlijke antrax

Naar de oorzaak van de massale sterfte is al met al het gissen. Stropen sluiten Somerville en Meise als doodsoorzaak uit. De slagtanden zijn bij de dode olifanten niet verwijderd, en daar gaat het stropers om. Bovendien gaan aaseters zoals hyena’s en gieren niet dood als zij zich tegoed doen aan de karkassen. Dat betekent volgens Somerville dat er geen cyanide of strychnine in het spel is waarmee stropers waterpoelen vergiftigen om olifanten te doden.

Ook antrax als (natuurlijke) doodsoorzaak wordt uitgesloten door deskundigen. Tijdens droge periodes, zoals afgelopen jaren, is er weinig groen te eten voor olifanten waardoor ze met hun slurf diep in het zand eetbare wortels opgraven. In dat woestijnzand zit natuurlijke antrax, een dodelijk bacterie. “In 2019 vonden we hier nog dode olifanten die aan antrax stierven”, zegt Meise. Maar in het regenseizoen is dat geen logische doodsoorzaak.

De vrees bestaat dat de sterfte door een nog onbekende ziekteverwekker wordt veroorzaakt. Het risico bestaat dan dat het, net als het coronavirus, kan overspringen op de lokale bevolking. Er wordt op dit moment met smart gewacht op de uitslag van laboratoriumonderzoek, maar die laat nog zeker twee weken op zich wachten. “Botswana stuurde pas recent monsters van dode olifanten naar laboratoria in Zimbabwe en Zuid-Afrika”, zegt Somerville, die niet snapt waarom het land zo traag reageert.

Lees ook:

Waar is het water van Botswana gebleven?

De grote rivieren en meren in Botswana bestaan alleen nog op de landkaart. Mens en dier snakken naar water in het door langdurige droogte geteisterde land.Een zoektocht naar water in de Okavango Delta.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden