Rijkswaterstaat

Oevers worden beschermd door plastic doek, dat stukje bij beetje in de rivier verdwijnt

Wim Eikelboom langs de IJssel bij Zwolle, waar hij overal dit soort geotextiel vindt.  Beeld Herman Engbers
Wim Eikelboom langs de IJssel bij Zwolle, waar hij overal dit soort geotextiel vindt.Beeld Herman Engbers

Wie langs de rivier struint, ziet ze op veel plekken liggen: grote stukken kunststof doek. De lappen beschermen onze oevers al tientallen jaren, maar dragen nu bij aan de plasticsoep in rivieren.

Met zijn bemodderde laarzen stapt Wim Eikelboom (52) behendig over een stuk prikkeldraad in de uiterwaarden van de IJssel bij Zwolle. “Wat ik je nu ga laten zien, is een groter ­probleem dan het zwerfafval langs de rivier”, zegt de rivierliefhebber. Hij buigt door zijn knieën en begint te trekken aan een stuk zwart zeil dat zit verwikkeld in het draad. “Dit plastic valt vanwege de kleur niet zo op, maar als je het eenmaal ziet, kun je er niet meer omheen”, moppert Eikelboom, terwijl een gele patrouilleboot van Rijkswaterstaat langzaam passeert.

Daar is geen woord van gelogen. Even verderop ligt weer een stuk zwart doek, aan alle kanten gescheurd. Op sommige plekken deint het plastic op de golven in het water en af en toe breken stukjes af. “Hier word ik wel triest van”, zegt Eikelboom. Hij ontrafelt het doek. “Ook dit verdwijnt zo de rivier in, als een alsmaar voortgaande plasticsoepvervuiling.”

Op talloze plekken langs de IJssel ziet hij het worteldoek liggen, ook wel ­geotextiel genoemd. Het is een ijzersterk kunststof doek, dat al tientallen jaren op grote schaal wordt gebruikt langs onze rivieren om de oevers te beschermen. Normaal gesproken ligt het textiel daar onder de grond, waar het ervoor zorgt dat de kribben en de rest van de oevers niet wegspoelen door stroming, scheepvaartgolven en hoog water.

Worteldoek scheurt in kleine stukken

De bescherming heeft een schaduwkant: op veel plekken komt het doek aan de oppervlakte. Het scheurt in kleine stukken en stroomt linea recta de rivier in. Niet alleen langs de IJssel, ook bij de Waal maken liefhebbers van de rivier zich grote zorgen over dit probleem.

Harmen Spek, manager Innovations & Solutions bij de Plastic Soup Foundation, ziet de zwervende stof met ­lede ogen aan. “Onder invloed van ­bijvoorbeeld zonlicht en water scheurt de stof en treedt verpulvering op”, legt hij uit. “De vrijgekomen ­microplastics komen vervolgens in de rivier.” Hij snapt niet dat er nooit over is ­nagedacht wat er gebeurt als het doek er tientallen jaren ligt.

Dat het textiel op veel plekken aan de oppervlakte komt, bevestigt Rijkswaterstaat. Volgens de beheerder van de oevers heeft het te maken met achterstallig onderhoud. Het zand en de stenen die erop liggen, zijn weg­gespoeld. Op die plekken moet een nieuwe lading stenen worden aan­gebracht om het doek weer netjes in de bodem te krijgen.

Alternatieven om stenen op de plaats te houden

Het is volgens de beheerder echter lastig om het steeds bij te houden, omdat het textiel weer verdwijnt wanneer de waterstand stijgt. Omdat het intussen afbreekt en scheurt, kijkt Rijkswaterstaat naar alternatieven, waarbij op een natuurlijke manier stenen op de plaats kunnen worden gehouden.

Op andere plekken zijn in het ­kader van ruimte maken voor de ­rivier natuurlijke oevers gerealiseerd. De stenen zijn verdwenen of kribben zijn verlaagd. Wie de stenen weghaalt, moet echter ook het plastic verwijderen. Rijkswaterstaat zegt dat het ook op die plekken dieper onder de grond nog een functie heeft. Ze streven ­ernaar het textiel dat daar net onder de waterspiegel ligt, zo snel mogelijk los te snijden en weg te halen.

Dat de stenen wel worden weg­gehaald, maar het geotextiel niet, valt lastig te begrijpen, vindt Matthijs Kok, hoogleraar Waterveiligheid aan de TU Delft. “Het geotextiel heeft na het verwijderen van de stenen geen functie meer. Waar de stortstenen zijn weggehaald, is het wachten op het moment dat het geotextiel aan de oppervlakte komt. Het is veel beter om het geotextiel tegelijk met de ­stenen te verwijderen.”

Producent verwerpt kritiek

Intussen wuift TenCate Geosyn­thetics, de producent van het doek, de kritiek op hun bijdrage aan de plastic soep weg. “Als ons doek netjes onder de grond ligt, dan gaat het eeuwen mee”, zegt commercieel directeur Jan-­Willem Heezen. “Zo niet, dan ontstaan onder invloed van zonlicht wel problemen.” Heezen vervolgt: “Het doek is in de basis gemaakt van aardolie en het wordt uiteindelijk in de grond ook weer aardolieachtig.”

Eikelboom moet erom lachen, wanneer hij langs de IJssel bij een ­volgende krib weer een stuk doek ­ontdekt. “Ik snap die man wel met zijn product, maar intussen zwerft zijn textiel op tal van plekken. Dit is neergelegd met de beste bedoelingen, maar heeft een vervelende keerzijde. Laat het een aansporing zijn om meer natuurlijke rivieroevers te maken zonder kunststof oeverdoek.”

ChristenUnie stelt Kamervragen

De ChristenUnie heeft Kamervragen gesteld over de problemen met het geotextiel. “Ik stond versteld toen ik las dat Rijkswaterstaat massaal plastic aanbrengt in en rondom onze rivieren, maar dat dit niet wordt opgeruimd wanneer het geen functie meer vervult”, reageert Kamerlid Carla Dik-Faber. “Wat ons betreft wordt het opruimen van dit plastic standaard praktijk.”

Lees ook:

Nederland is het afvoerputje van Europa, maar hoeveel vuil ligt er dan langs onze rivieroevers?

Vrijwilligers vonden afgelopen jaar gemiddeld 450 stuks afval per 100 meter oever van de Nederlandse rivieren. Grootste boosdoener is de recreërende mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden