ColumnPatrick Jansen

Nu merken we het eens een keertje zelf

Het coronavirus uit Wuhan ontwricht het dagelijks leven in veel landen. Plotseling blijkt hoe kwetsbaar de dicht opeen levende mensheid is, en hoe kwetsbaar de economie.

In slechts drie maanden heeft ­Covid-19 vanuit een enkele plek wereldwijd wortel geschoten. Gisteren in China, vandaag in Brabant, morgen overal. Deze razendsnelle verspreiding demonstreert de grote verbondenheid van de wereldbevolking. De fysieke verbondenheid dan. De emotionele blijft wat achter.

Steeds meer mensen die steeds vaker steeds verder reizen. Dagelijks tussen huis en kantoor, maar vooral ook over duizenden kilometers naar verre bestemmingen. Luchtvaart brengt alle uithoeken van de aarde binnen handbereik. Alle landen zijn binnen uren, hooguit dagen, te bereiken. Het snelverkeer van mensen en goederen over de aardbol is astronomisch.

Covid-19 is slechts een van de talloze organismen die hun eigen kleine stukje aarde ontsnappen via luchtvracht en reizigers. Zaadjes in broekzakken, bodemdiertjes aan schoenen, insecten in koffers, virussen in lijven, en vooral ook planten en dieren als levende handelswaar. Sommige onvrijwillige lifters over­leven de reis en ontsnappen. Zij die buiten gunstige omstandigheden treffen, weten zich soms te vestigen. Een deel gaat woekeren, wordt ‘invasieve exoot’.

Inmiddels zijn invasieve exoten een van de grootste bedreigingen van de biodiversiteit geworden. Het is een veelkoppig monster. Europese wilde zwijnen en konijnen beschadigen de vegetatie in Noord-Amerika en Australië. Verwilderde huiskatten, pythons en ratten roeien bedreigde eilandsoorten uit. Europese waterplanten verstikken watergangen in Australië. Australische watercrassula overwoekert waternatuur in Nederland. Japanse duizendknoop kaapt de bermen. De lijst groeit met de dag, de schade groeit nog harder. Covid-19, Afrikaanse zwijnenpest, Westnijlvirus, Sars, Mers, allemaal passen ze in dit patroon.

Een hoge prijs, ook voor kikkers en salamanders

Ziektes hebben niet alleen voor mensen een hoge prijs. Kikkers en salamanders worden wereldwijd geteisterd door agressieve schimmels, vanuit Azië verspreid door dierenhandel. De schimmels blokkeren de ademhaling via de huid – dat doen amfibieën – waardoor de dieren stikken en sterven. Minstens 500 soorten zijn er inmiddels door getroffen – in Nederland de vuursalamander – en naar schatting negentig soorten zijn zelfs uitgestorven, becijferden biologen.

En in Noord-Amerika worden vleermuissoorten die in grotten leven gedecimeerd door het witte-neussyndroom, een schimmelziekte die door mensen vanuit Eurazië is verspreid. Vleermuizen sterven met miljoenen tegelijk waardoor hun populaties compleet instorten.

Zo zijn er talloze voorbeelden van ziekten en plagen die door mensen over de wereld worden verspreid, en die kolossale schade aanrichten. Waar u waarschijnlijk helemaal niets van merkt.

Ondertussen zwelgt de ontwikkelde mens in ongebreidelde reislust en handel. Aangemoedigd door kunstmatig lage vluchtprijzen, door reclame waar je ook maar kijkt. En door anderen die het immers ook doen. In 2019 waren er 39 miljoen vluchten, die behalve vracht meer dan 4 miljard passagiers vervoerden. Er was in juli zelfs een moment waarop er 230.000 vliegtuigen tegelijkertijd in de lucht waren.

Het is de hoogste tijd om de schaduwzijde van ongebreideld gereis en gesleep onder ogen te zien en voorzichtiger te gaan doen. Als de door invasieve ziektes bedreigde diersoorten konden spreken, zouden ze over Covid-19 wellicht zeggen: nu merken jullie de gevolgen ook eens een keertje zelf.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden